Source: https://jugti.com/kosh/books/dharti-dhan-na-apna/ धरती धन न अपना [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Books](https://jugti.com/kosh/books/)/[Novel](https://jugti.com/kosh/books/novel/)/Dharti Dhan Na Apna Book · Novel # Dharti Dhan Na Apnaधरती धन न अपना धरती धन न अपना Hindi novel of landless Dalit labourers in a Punjab village AuthorJagdish ChandraTitle meansThe land is not ours [In short](#in-short)[About the book](#s-k0001)[What is Dharti Dhan Na Apna about?](#s-k0003)[The author](#s-k0007)[Themes: land, caste and dignity](#s-k0009)[Reception and legacy](#s-k0013)[Why is it still read?](#s-k0015)[Characters](#characters)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) धरती धन न अपना In short Dharti Dhan Na Apna (The Land Is Not Ours) is a Hindi novel by Jagdish Chandra about landless Dalit labourers in a Punjab village. It follows Kali, who returns to his grandparents' village after years away and finds the families who till the land still own none of it. The first of a trilogy, it is counted among the landmarks of Dalit fiction in Hindi. HindiUpdated 07 Nov 2026 Facts Punjabi name धरती धन न अपना Author Jagdish Chandra (1930-1996) Language Hindi Form Novel Setting A village in Punjab Title means The land is not ours All 9 facts Trilogy First of three; followed by Narakkund mein Vaas and Zameen Apni to Thi Punjabi translation Dharti Dhan Na Apna, translated by Sukhwant Hundal Studied as A landmark of Dalit Hindi fiction ## Characters KaliA young man who returns to his grandparents' village in Punjab after years away, and finds his aunt old and alone and the landless families still waiting for land of their own. Chachi (Kali's aunt)An old woman living alone in a broken hut, who has lost her husband and seen Kali's parents die young, and who still keeps the home fires burning for the boy she raised. The landless labourersHarijan families who work the village land, live in a settlement of their own, and own neither the fields they till nor the huts they live in. Full story4 min read ## About the book Dharti Dhan Na Apna, 'The Land Is Not Ours', is a Hindi novel by Jagdish Chandra about the landless Dalit labourers of a Punjab village. It is the first of a trilogy, followed by Narakkund mein Vaas and Zameen Apni to Thi, and it is counted among the landmarks of Dalit fiction in Hindi. The novel has been translated into Punjabi by Sukhwant Hundal, and it is studied in universities and set for the UGC NET Hindi examination. ## What is Dharti Dhan Na Apna about? The novel opens at dawn, with Kali walking back into his grandparents' village after years away. He carries his bundle on his shoulder and stops at the edge of the village to look at it: the school where he once studied, the temple, the mosque and the church, the landlords' houses on one side and the labourers' settlement on the other. Everything is smaller and more broken than he remembers. Kali has come home to his aunt, his chachi, who lives alone in a hut whose roof is falling in. She has lost her husband, and Kali's own father died before he could even see his son properly, and his mother was taken by plague. The old woman has waited years for the boy she raised, and when he finally arrives she cannot stop weeping, or cooking for him, or touching his face to make sure he is real. But the novel is not only Kali's homecoming. Around him is the village he grew up watching: the Harijan families who work the landlords' fields, who live in a settlement of their own, and who own neither the land they till nor the huts they sleep in. Kali watches them as he did as a boy, and the novel follows their days: the work in the fields, the borrowing, the festivals, the quarrels with the landlords, and the quiet dignity with which they carry a life that gives them so little. ## The author Jagdish Chandra (1930-1996) was a Hindi novelist who wrote in Hindi, Urdu and Punjabi, and whose subject was almost always the Punjab village. In his preface to the novel he wrote that it grew from the unspoken pain of his own childhood memories: the holidays spent at his maternal grandparents' village, and the Harijan family who worked his grandfather's land. He watched the rules that governed their lives, and the patience with which they bore them, and he carried that sight with him until he could write it down. He dedicated the book to Som Anand, whose encouragement, he said, pushed his stalled creative urge into writing the novel. ## Themes: land, caste and dignity The title says the theme in five words. The land is the centre of everything in the village, and the people who work it hardest own none of it. Chandra shows how landlessness is not one hardship but a whole system: without land there is no credit, no security and no standing, and every relationship in the village, from marriage to worship, bends around it. Caste is the other half of the system. The labourers live apart, eat apart and are kept apart by rules everyone knows and no one has written down. Chandra does not lecture about this. He shows it in small scenes: a boy beaten for entering a place he should not, a woman turned away from a well, a family that must borrow from the same man who underpays them. And yet the novel is not only about suffering. Its people keep their humour, their songs, their festivals and their pride. The dignity of the labourers, rather than their misery, is what stays with the reader. ## Reception and legacy Dharti Dhan Na Apna has outlived its time. It is discussed in university dissertations on Dalit Hindi fiction, it appears on the UGC NET Hindi syllabus, and it has been translated into Punjabi, which has carried it to readers who never read Hindi. Scholars argue about whether a writer from outside the Dalit community can tell this story fully, and the argument itself has kept the book in print and in discussion. The Dalit writer Balbir Madhopuri, writing about the Punjabi Dalit tradition, said the novel cannot be written off from a place of pride in Dalit literature. ## Why is it still read? It is still read because the Punjab it describes has changed less than it looks. The tractors and the tube wells are new, but the question at the heart of the novel is not: who owns the land, and what happens to the people who work it but never own it? For a reader who wants to understand the Punjab village beyond its postcard image, there are few better places to start. ## ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਧਰਤੀ ਧਨ ਨਾ ਅਪਣਾ ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਦਲਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਿੱਕੜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਰਕਕੁੰਡ ਮੇਂ ਵਾਸ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਪਣੀ ਤੋ ਥੀ ਆਏ, ਅਤੇ ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਦਲਿਤ ਗਲਪ ਦੀਆਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਜੀਸੀ ਨੈੱਟ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ## ਧਰਤੀ ਧਨ ਨਾ ਅਪਣਾ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਹੈ? ਨਾਵਲ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੰਡ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰੁਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਦੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ, ਮੰਦਰ, ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਗਿਰਜਾ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਬਸਤੀ। ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਆਪਣੀ ਚਾਚੀ ਕੋਲ ਘਰ ਪਰਤਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਟੁੱਟੇ ਛੱਪਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਲੇਗ ਲੈ ਗਈ ਸੀ। ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਨੇ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਸਾਲਾਂ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪਾਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਖ਼ੀਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਰੋਣਾ, ਉਸ ਲਈ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਛੂਹ ਕੇ ਯਕੀਨ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਲੀ ਦੀ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਹੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਸੀ: ਹਰੀਜਨ ਪਰਿਵਾਰ ਜੋ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਲੱਗ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਨਾ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਉਹ ਛੱਪਰ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੌਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਲੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੁੰਡਾ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ, ਉਧਾਰ, ਤਿਉਹਾਰ, ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਝਗੜੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਮਰਿਆਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ## ਲੇਖਕ ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ (1930-1996) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਅਣਕਹੀ ਪੀੜ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ: ਆਪਣੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਰੀਜਨ ਪਰਿਵਾਰ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਨਿਯਮ ਦੇਖੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਬਰ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਸਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸੋਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਨੇ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ। ## ਵਿਸ਼ੇ: ਜ਼ਮੀਨ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਚੰਦਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਜ਼ਮੀਨੀ ਇੱਕੋ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ: ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਨਾ ਉਧਾਰ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੈਸੀਅਤ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਜਾ ਤੱਕ, ਇਸੇ ਦੁਆਲੇ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਤ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅੱਧ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਲੱਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਲੱਗ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਅਲੱਗ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਨਹੀਂ। ਚੰਦਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਖੂਹ ਤੋਂ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸੇ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਹਾਸਾ, ਆਪਣੇ ਗੀਤ, ਆਪਣੇ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਾਣ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲੋਂ, ਪਾਠਕ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ## ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਧਰਤੀ ਧਨ ਨਾ ਅਪਣਾ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਲਿਤ ਹਿੰਦੀ ਗਲਪ ਬਾਰੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਹੇਠ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਯੂਜੀਸੀ ਨੈੱਟ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲਾ ਲੇਖਕ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਬਹਿਸ ਨੇ ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਦਲਿਤ ਲੇਖਕ ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਲਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ## ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਹ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾ ਬਦਲਿਆ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉੱਨਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ। ਟਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਨਵੇਂ ਹਨ, ਪਰ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ: ਜ਼ਮੀਨ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਦੇ ਇਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ? ਜੋ ਪਾਠਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲੀ ਝਲਕ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਘੱਟ ਹੀ ਹੈ। ## Editions and translations * Dharti Dhan Na ApnaHindi · originalOriginal * Dharti Dhan Na ApnaPunjabi · translated by Sukhwant HundalTranslation ## The author [ਜJagdish ChandraNovelist · 1930 to 1996Jagdish Chandra (1930-1996) was a Hindi novelist who wrote about Dalit life in the villages of Punjab. His best known work, Dharti Dhan Na Apna, follows landless labourers who till land that is never theirs, and it is now counted among the landmarks of Dalit fiction in Hindi. He wrote in Hindi, Urdu and Punjabi.](https://jugti.com/kosh/people/jagdish-chandra/) ## Connected [ਜJagdish ChandraPerson · Novelist](https://jugti.com/kosh/people/jagdish-chandra/) ## More to read * [झूठा सचJhootha SachNovel · 1958Jhootha Sach](https://jugti.com/kosh/books/jhootha-sach/) * [तमसTamasNovel · 1974Tamas](https://jugti.com/kosh/books/tamas/) * [ਕੋਰੇ ਕਾਗਜ਼Kore KagazNovel · 1982Kore Kagaz](https://jugti.com/kosh/books/kore-kagaz/) * [ਪਿੰਜਰPinjarNovel · 1950Pinjar](https://jugti.com/kosh/books/pinjar/) * [The RoadNovel · 1961The Road](https://jugti.com/kosh/books/the-road/) * [ਇੱਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂIkk Mian Do TalwaranNovel · 1959Ikk Mian Do Talwaran](https://jugti.com/kosh/books/ikk-mian-do-talwaran/) Sources (5) 1. [Dharti Dhan Na Apna, Punjabi translation by Sukhwant Hundal (author's preface and opening)](https://watanpunjabi.ca.seerat.ca/pdf/books/dharti-dhan-na-apna.pdf) 2. [Dr Ambedkar: An Ambassador of Humanity (Mainstream Weekly, trilogy)](https://Mainstreamweekly.net/article647.html) 3. [Rise of Dalit Movements: Balbir Madhopuri on Punjabi Dalit literature](https://balbirmadhopuri.in/Adi-Dharam Movement and Punjabi Dalit Literature.html) 4. [Dalit Hindi Fiction and Negotiation of Identity (UWO dissertation abstract)](https://ir.lib.uwo.ca/etd/10839/) 5. [UGC NET Hindi syllabus (Dharti Dhan Na Apna listed)](https://www.myexamnotification.com/ugc-net-hindi-syllabus/) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[About the book](#s-k0001)[What is Dharti Dhan Na Apna about?](#s-k0003)[The author](#s-k0007)[Themes: land, caste and dignity](#s-k0009)[Reception and legacy](#s-k0013)[Why is it still read?](#s-k0015)[Characters](#characters)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) Facts Punjabi name धरती धन न अपना Author Jagdish Chandra (1930-1996) Language Hindi Form Novel Setting A village in Punjab Title means The land is not ours Trilogy First of three; followed by Narakkund mein Vaas and Zameen Apni to Thi Punjabi translation Dharti Dhan Na Apna, translated by Sukhwant Hundal Studied as A landmark of Dalit Hindi fiction ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People475 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,428 places](https://jugti.com/kosh/places/)[ੳWords589 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion496 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)