Source: https://jugti.com/kosh/books/ek-thi-sara/ एक थी सारा [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Books](https://jugti.com/kosh/books/)/[Novel](https://jugti.com/kosh/books/novel/)/Ek Thi Sara Book · Novel # Ek Thi Saraएक थी सारा एक थी सारा [Amrita Pritam](https://jugti.com/kosh/people/amrita-pritam/)'s 1990 book about the Pakistani poet Sara Shagufta, who died at 29. AuthorAmrita PritamPublished1990 [In short](#in-short)[About the book](#s-b1)[Who was Sara Shagufta?](#s-b4)[A friendship across the border](#s-b8)[What the book does](#s-b11)[The author](#s-b15)[Reception and legacy](#s-b17)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) एक थी सारा In short Ek Thi Sara (There Was a Sara, 1990) is a book by Amrita Pritam about the Pakistani poet Sara Shagufta, written in Hindi and published by Kitabghar in New Delhi. Pritam, one of the most loved Punjabi writers, had been Sara's close friend, and the book tells the short life of a woman who wrote fierce, unconventional poetry and died at twenty-nine. It is a portrait of a friendship across the India-Pakistan border, and of a poet who was praised for her talent and punished for the way she lived. HindiUpdated 13 Nov 2026 Facts Punjabi name एक थी सारा Author Amrita Pritam Published 1990, Kitabghar, New Delhi Language Hindi Form Novel Subject Sara Shagufta (1954-1984) All 8 facts Follow-up Life and Poetry of Sara Shagufta (1994) Sara's poems in English The Colour of Sleep and Other Poems (2016) Full story6 min read ## About the book Ek Thi Sara, which means There Was a Sara, is a book by Amrita Pritam about the Pakistani poet Sara Shagufta. It was published in Hindi by Kitabghar in New Delhi in 1990, six years after Sara's death at the age of twenty-nine. Pritam, one of the most loved Punjabi writers of the twentieth century, had been Sara's close friend, and the book tells the short life of a woman who wrote fierce, unconventional poetry and paid a high price for the way she lived. The book is catalogued as a novel, but it reads as a portrait drawn from a real life: Pritam follows Sara from a poor childhood in Karachi through four marriages, the loss of her children, hospital stays and a growing reputation as a poet, to her death on a railway crossing in 1984\. Four years later Pritam returned to the same subject with Life and Poetry of Sara Shagufta (1994), which printed Sara's poems alongside her account of the poet's life. Together the two books kept Sara's name alive in India after her death in Pakistan. ## Who was Sara Shagufta? Sara Shagufta was born on 31 October 1954 in Gujranwala, in what is now Pakistan. Her family had migrated from Punjab and settled in Karachi in the 1960s, and she grew up in the Drigh Colony area of the city, in a lower-class household where money was always short. Her father remarried and left the family, and her mother supported her children through home-based work such as making flower garlands. Sara's own letters describe a childhood of economic hardship, and even hunger. She was married, by force, at the age of seventeen. The couple had a child who died as a newborn, and the blame for the baby's death was put on Sara, which led to divorce. Three more marriages followed, and all of them ended in divorce. The years brought domestic violence, custody battles and forced separation from her children, and hospital stays for mental illness. She could not pass her school matriculation, yet by a young age she had acquired fame as a poet who shunned convention in her verses and in her personal life. Sara wrote in Urdu and Punjabi. Her collections of poetry, Aankhein and Neend Ka Rang, were published after her death by Saeed Ahmed, a man she had loved. Her poems reached English readers as The Colour of Sleep and Other Poems (2016), translated by Asad Alvi, and some of them also appear in We Sinful Women, Rukhsana Ahmad's anthology of contemporary Urdu feminist poetry. ## ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੀ ਸਾਰਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਾਰਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਸਾਰਾ ਸ਼ਗੁਫ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 1990 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿਤਾਬਘਰ ਵੱਲੋਂ ਛਪੀ, ਸਾਰਾ ਦੀ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ। ਪ੍ਰੀਤਮ, ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸਾਰਾ ਦੀ ਨੇੜਲੀ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੱਖੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਈ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਲਈ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਾਰਾ ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵਿਆਹਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰਾ ਵਜੋਂ ਵਧਦੀ ਪਛਾਣ ਤੱਕ, ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਫਾਟਕ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੀਤਮ Life and Poetry of Sara Shagufta (1994) ਨਾਲ ਪਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਛਪੀਆਂ। ## ਸਾਰਾ ਸ਼ਗੁਫ਼ਤਾ ਕੌਣ ਸੀ? ਸਾਰਾ ਸ਼ਗੁਫ਼ਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1954 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹਿਜਰਤ ਕਰਕੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਆ ਵਸਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਡਰਿੱਗ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਰਗੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਸਾਰਾ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਬਚਪਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਨਵਜੰਮਿਆ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸਾਰਾ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਵਿਆਹ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਲਾਕ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ, ਪਰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਵਜੋਂ ਨਾਂ ਕਮਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ Aankhein ਅਤੇ Neend Ka Rang ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਈਦ ਅਹਿਮਦ ਵੱਲੋਂ ਛਪਵਾਏ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ The Colour of Sleep and Other Poems (2016) ਵਜੋਂ ਛਪੀਆਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਸਦ ਅਲਵੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। Advertisement ## A friendship across the border Amrita Pritam and Sara Shagufta knew each other as friends, across the border that divided their Punjabs. Pritam was thirty-five years older, a famous writer in Delhi; Sara was a young poet in Karachi with almost nothing, fighting the literary world and her own family at the same time. The friendship mattered to both of them: to Sara, Pritam was a famous elder who took her seriously as a poet, and to Pritam, Sara was a younger woman living the defiance that Pritam herself had written about all her life. That is what gives Ek Thi Sara its feeling. It is not a cold biography written from documents, but a friend's account of a woman she knew, written after that woman was gone. Pritam tells Sara's life as a story of talent meeting a society that had no room for a poor woman who refused to behave, and she does not hide the cost: the marriages, the hospitals, the children taken away and the loneliness of the last years. ## What the book does The book's central question is one that still follows Sara's name: why was a poet of her gifts remembered as much for her life as for her poems? In his 2013 column remembering her, the writer Kamran Asdar Ali described how polite literary society praised Sara's talent while denigrating her way of living: staying out late, befriending men, romantic liaisons, and not covering herself with a dupatta. Ali argued that much of this stigma was tied to her lower-class background, and to her attempt to enter middle-class literary respectability on her own terms. Pritam's book answers that judgement by staying with Sara's own voice: her letters, her poems and her choices. It shows a woman who claimed the right to write, to love and to live as she pleased, and who was punished for each of those claims. In Shahid Anwar's play Main Sara, which opened in India in 2011, she is called Urdu's first angry young poet, a label that catches both the fire of her poems and the anger that polite society felt towards her. Sara died on 4 June 1984, some months short of her thirtieth birthday. Late that evening, around eleven o'clock, a local train struck a woman at the railway crossing in Drigh Colony, Karachi. A copy of Qurratulain Hyder's novel Sheeshay kay Ghar was found on the body, with Sara's address written in it, along with a packet of incense sticks. The authorities treated the death as a suicide, but friends noted the incense sticks and said she may have been on her way to her mother's nearby grave. Whether it was suicide or accident was left open, and the uncertainty has stayed with her story ever since. ## The author Amrita Pritam (1919-2005) was a Punjabi poet, novelist and essayist born in Gujranwala, and the first woman to win the Sahitya Akademi Award, for her long poem Sunehade in 1956\. She wrote in Punjabi and Hindi for almost seventy years and published more than a hundred books. Her Partition poem Ajj Aakhaan Waris Shah Nu and her novel Pinjar (1950) made her the best known woman's voice in modern Punjabi literature, loved on both sides of the India-Pakistan border. She received the Padma Shri in 1969, the Bharatiya Jnanpith for Kagaz te Canvas, and the Padma Vibhushan in 2004\. Ek Thi Sara belongs to the last part of her career, when she was writing about the women she had known and the lives they had lived. She has her own entry in this Kosh. ## Reception and legacy Ek Thi Sara kept Sara Shagufta's name in print in India, and it became the source other writers drew on. Two plays about Sara's life were built on Pritam's books: Main Sara (Me, Sara) by Shahid Anwar, and Sara Ka Sara Aasman by Danish Iqbal, directed by Tarique Hameed, which was presented by the Wings Cultural Society at All India Radio's Urdu Theatre Festival in 2015\. Her poems continue to be read in Urdu, in Punjabi and in English translation, and she is still discussed as a poet who broke the rules of both verse and respectability. The book's lasting value is as a record of a friendship and a warning. Pritam, who had spent her own life fighting the same judgements, saw in Sara what happens when a woman's talent is welcomed and her life is not. Ek Thi Sara does not rescue Sara from that judgement; it lets her speak, in her poems and in her letters, and leaves the reader to decide what her short life was worth. ## ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸ਼ਗੁਫ਼ਤਾ ਦੋਸਤ ਸਨ, ਉਸ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਪਾਰ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੀਤਮ 35 ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕਾ; ਸਾਰਾ ਕਰਾਚੀ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਸਤੀ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ: ਸਾਰਾ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਵਜੋਂ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ ਸਾਰਾ ਉਸ ਬੇਬਾਕੀ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸੀ ਸਾਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲਿਖੀ ਠੰਢੀ ਜੀਵਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਾਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਔਰਤ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਿਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਛੁਪਾਉਂਦੀ: ਵਿਆਹ, ਹਸਪਤਾਲ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾਪਣ। ## ਕਿਤਾਬ ਕੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਵਾਲ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਿੰਨਾ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਲੇਖਕ ਕਾਮਰਾਨ ਅਸਦਰ ਅਲੀ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਲੀਕੇਦਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਜ ਨੇ ਸਾਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਕਿਹਾ: ਦੇਰ ਰਾਤ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣਾ, ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ, ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਬੰਧ, ਅਤੇ ਦੁਪੱਟਾ ਨਾ ਲੈਣਾ। ਅਲੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਬਦਨਾਮੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਲੀਕੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਾਰਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਿਖਣ, ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਿਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਮੰਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ। ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਨਵਰ ਦੇ ਨਾਟਕ Main Sara ਵਿੱਚ, ਜੋ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਲਕਬ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸਲੀਕੇਦਾਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਦੀ ਮੌਤ 4 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੇ ਤੀਹਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਰ ਰਾਤ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਡਰਿੱਗ ਕਲੋਨੀ ਰੇਲਵੇ ਫਾਟਕ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰੀ। ਲਾਸ਼ ਕੋਲੋਂ ਕੁਰਅਤੁਲਐਨ ਹੈਦਰ ਦਾ ਨਾਵਲ Sheeshay kay Ghar ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਗਰਬੱਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਕਟ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਮੌਤ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ, ਪਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਅਗਰਬੱਤੀਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਨੇੜਲੀ ਕਬਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਸੀ ਜਾਂ ਹਾਦਸਾ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਅੱਜ ਤੱਕ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ## ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ (1919-2005) ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ 1956 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਨੇਹੜੇ ਲਈ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪਵਾਈਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾ ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ ਪਿੰਜਰ (1950) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਪਛਾਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਕਾਗ਼ਜ਼ ਤੇ ਕੈਨਵਸ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ, ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਮਿਲਿਆ। ਇੱਕ ਸੀ ਸਾਰਾ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਹੈ। ## ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਇੱਕ ਸੀ ਸਾਰਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸ਼ਗੁਫ਼ਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਛਪਾਈ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਹ ਸਰੋਤ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਲਿਆ। ਸਾਰਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਦੋ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣੇ: ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਨਵਰ ਦਾ Main Sara (ਮੈਂ, ਸਾਰਾ), ਅਤੇ ਦਾਨਿਸ਼ ਇਕਬਾਲ ਦਾ Sara Ka Sara Aasman, ਜੋ 2015 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਉਰਦੂ ਥੀਏਟਰ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਵਜੋਂ ਚਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਸਲੀਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੋੜੇ। ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਥਾਈ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਸੀ ਸਾਰਾ ਸਾਰਾ ਨੂੰ ਉਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚਾਉਂਦੀ; ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੀ ਕੀਮਤ ਸੀ। ## Editions and translations * Ek Thi SaraHindi · originalOriginal ## The author [Amrita PritamPoet, novelist · 1919 to 2005Amrita Pritam was a Punjabi poet and novelist, and the first woman to win the Sahitya Akademi Award, in 1956\. Her poem Ajj Aakhaan Waris Shah Nu, written after Partition, is among the most quoted poems in Punjabi.](https://jugti.com/kosh/people/amrita-pritam/) ## Connected [ਅAmrita PritamPerson · Poet, novelist](https://jugti.com/kosh/people/amrita-pritam/) ## More to read * [ਪਿੰਜਰPinjarNovel · 1950Pinjar](https://jugti.com/kosh/books/pinjar/) * [ਰਸੀਦੀ ਟਿਕਟRasidi TicketMemoir · 1976Rasidi Ticket](https://jugti.com/kosh/books/rasidi-ticket/) * [ਕਾਲਾ ਗੁਲਾਬKala GulabMemoir · 1968Kala Gulab](https://jugti.com/kosh/books/kala-gulab/) * [दिल्ली की गलियाँDilli Ki GaliyanNovel · 1946Dilli Ki Galiyan](https://jugti.com/kosh/books/dilli-ki-galiyan/) * [ਕੋਰੇ ਕਾਗਜ਼Kore KagazNovel · 1982Kore Kagaz](https://jugti.com/kosh/books/kore-kagaz/) * [ਜਿਲਾਵਤਨJilawatanNovel · 1968Jilawatan](https://jugti.com/kosh/books/jilawatan/) Advertisement Sources (3) 1. [Sara Shagufta, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Sara%5FShagufta) 2. [Amrita Pritam, Jugti](https://jugti.com/kosh/people/amrita-pritam/) 3. [Respectability has many forms: remembering Sara Shagufta, Dawn](https://www.dawn.com/news/1022042/column-respectability-has-many-forms-remembering-sara-shagufta-by-kamran-asdar-ali) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[About the book](#s-b1)[Who was Sara Shagufta?](#s-b4)[A friendship across the border](#s-b8)[What the book does](#s-b11)[The author](#s-b15)[Reception and legacy](#s-b17)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) Facts Punjabi name एक थी सारा Author Amrita Pritam Published 1990, Kitabghar, New Delhi Language Hindi Form Novel Subject Sara Shagufta (1954-1984) Follow-up Life and Poetry of Sara Shagufta (1994) Sara's poems in English The Colour of Sleep and Other Poems (2016) Advertisement ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People537 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,428 places](https://jugti.com/kosh/places/)[ੳWords669 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion547 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/) Advertisement