Source: https://jugti.com/kosh/books/gurmat-martand/ ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Books](https://jugti.com/kosh/books/)/[Essays](https://jugti.com/kosh/books/)/Gurmat Martand Book · Essays # Gurmat Martandਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ Glossary of Sikh theology by [Bhai Kahn Singh Nabha](https://jugti.com/kosh/people/bhai-kahn-singh-nabha/) · 1938 AuthorBhai Kahn Singh NabhaPublished1938Title means"The sun of Gurmat", the wisdom of the Gurus [In short](#in-short)[About the book](#s-b1)[What does Gurmat Martand mean?](#s-b5)[What it covers](#s-b7)[Why Nabha wrote it](#s-b11)[The author](#s-b14)[Reception and legacy](#s-b18)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ In short Gurmat Martand is a two-volume glossary of Sikh theology and belief by Bhai Kahn Singh Nabha, first published in 1938, the year he died. Arranged topically and alphabetically, it defines and explains the key terms of Sikh thought, supporting each entry with quotations from the Guru Granth Sahib and other Sikh literature. It remains a standard reference for students and scholars of Sikhism. Punjabi, GurmukhiUpdated 09 Nov 2026 Facts Punjabi name ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ Author Bhai Kahn Singh Nabha (1861–1938) Published 1938 (first edition); SGPC edition 1962 Language Punjabi, Gurmukhi Form Two-volume glossary of Sikh theology Title means "The sun of Gurmat", the wisdom of the Gurus All 8 facts Based on Gurmat Prabhakar (1898), Gurmat Sudhakar (1899) and Gur Gira Kasauti (1899) Companion work Mahan Kosh (1930), the first Punjabi encyclopedia Full story5 min read ## About the book Gurmat Martand is a two-volume glossary of Sikh theology and belief by Bhai Kahn Singh Nabha, first published in 1938, the year of the author's death. It defines and explains the key terms of Sikh thought, from the nature of God to the practices of daily Sikh life, and it supports each explanation with quotations from Sikh scripture. More than eighty years on, it is still one of the standard reference works on Sikh doctrine. The book belongs to the last phase of Nabha's long scholarly life. By the time he compiled it he had already written the two works it builds on, Gurmat Prabhakar (1898) and Gurmat Sudhakar (1899), and the great Mahan Kosh encyclopedia (1930). Gurmat Martand gathers that earlier material and adds much more explanatory writing, so that it stands as a companion to the Mahan Kosh: where the encyclopedia covers everything, this book concentrates on belief and practice. The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee brought out another edition in 1962, which kept the book in print and in use. It remains in the libraries of gurdwaras, colleges and Sikh study circles, and scholars still cite it when a term of Sikh theology needs a careful, sourced definition. ## What does Gurmat Martand mean? Gurmat is the wisdom and teaching of the Gurus, the word formed from guru, the teacher, and mat, teaching or counsel. Martand is the sun. The title therefore means "the sun of Gurmat", a light that makes Sikh doctrine clear. The name states the book's purpose: to shine light on terms that readers had misunderstood or used loosely, and to settle their meaning with evidence from the scriptures themselves. ## What it covers The book's entries cover the full range of Sikh religion, theology and belief. It treats the great doctrinal terms, Ik Onkar, the oneness of God, shabad, the Word, and naam simran, meditative remembrance of the divine Name, alongside the practical ethics of Sikh life such as kirat karni, honest earning, and the institutions and rituals of the community. It also explains terms drawn from Sikh history and mythology, and entries on subjects such as "Khalse de Bole", the distinctive vocabulary of the Khalsa, need no scriptural elucidation at all. ## ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਾਰੇ ਦੋ-ਜਿਲਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1938 ਵਿੱਚ ਛਪੀ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੋਚ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਰੱਬ ਦੀ ਇੱਕਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਮਲਾਂ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਆਖਿਆ ਸਿੱਖ ਬਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਸੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਾ-ਪੁਸਤਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਨਾਭਾ ਦੇ ਲੰਬੇ ਵਿਦਵਤਾ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਤੱਕ ਉਹ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਭਾਕਰ (1898) ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸੁਧਾਕਰ (1899) ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ (1930) ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ ਉਸ ਪਹਿਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦੀ ਸਾਥੀ ਰਚਨਾ ਹੈ: ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਅਮਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਛਾਪਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਛਪਾਈ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਮੰਡਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ## ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ? ਗੁਰਮਤਿ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸ਼ਬਦ। ਮਾਰਤੰਡ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਸੂਰਜ", ਇੱਕ ਚਾਨਣ ਜੋ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਂ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਉੱਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਣੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਗ਼ਲਤ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਢਿੱਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸਬੂਤਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ। ## ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਮੱਦਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ, ਰੱਬ ਦੀ ਇੱਕਤਾ, ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਨੀਤੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਈ, ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ "ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਬੋਲੇ" ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਝ ਮੱਦਾਂ ਨੂੰ ਬਾਣੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ। Advertisement The entries are arranged both topically and alphabetically, so a reader can look up a single term or read through a whole subject. Each subject title is first explained briefly with regard to its meaning and usage, and the explanation is then supported by quotations from the Guru Granth Sahib and other Sikh canonical literature. Where a term carries a historical or mythological allusion, Nabha adds a detailed footnote to explain it. An alphabetical index at the end helps the reader find terms across both volumes. Much of the material comes from Nabha's own earlier books. Gurmat Martand incorporates Gurmat Prabhakar and Gurmat Sudhakar, and also draws on Gur Gira Kasauti, an unpublished work from 1899 in which he answered his pupil Tikka Ripudaman Singh's questions about the meanings of hymns in the Guru Granth Sahib. The result is not a reprint but a fuller work, with the older entries expanded and supplied with more textual references. ## Why Nabha wrote it Nabha wrote the book to correct misunderstandings. In his view, misconceptions about Sikh theological doctrines had crept in through the ignorance of some chroniclers and through the general inability of Sikhs to comprehend the canonical texts clearly and correctly. The glossary was his answer: define each term carefully, show how it is used in the scriptures, and let the evidence speak. The book also belongs to the reforming scholarship of the Singh Sabha era, the movement in which Nabha was a leading figure. Like his earlier Ham Hindu Nahin, which argued for Sikhism as a distinct religion, Gurmat Martand defends a clear, scriptural understanding of the faith against loose or borrowed interpretations. It is scholarship with a purpose: to give ordinary Sikhs and their teachers a reliable guide to what their own tradition says. ## The author Bhai Kahn Singh Nabha (1861-1938) was the leading Sikh scholar of his generation. Born on 30 August 1861 at Sabaz Banera, near Nabha in what was then Patiala State, he had no formal schooling but studied Sanskrit, Persian, Hindi and Braj Bhasha with pandits and maulvis, and music with Mahant Gajja Singh. By the age of ten he could recite freely from the Guru Granth Sahib and the Dasam Granth. In 1887 he became tutor to Tikka Ripudaman Singh, the heir apparent of Nabha State, and served the state in several posts, from private secretary to the Maharaja to judge of the High Court. In 1885 he met the British scholar Max Arthur Macauliffe, and the two became lifelong friends; Macauliffe depended heavily on his advice while writing The Sikh Religion, and assigned him the copyright of the six-volume work. His books include Ham Hindu Nahin (1898), Gurmat Prabhakar (1898), Gurmat Sudhakar (1899), and the Mahan Kosh (1930), the first encyclopedia in Punjabi, with 64,263 entries compiled over fourteen years. Gurmat Martand, published in the year of his death, was his last major work. He died at Nabha in November 1938. ## Reception and legacy Gurmat Martand has never gone out of use. Scholars, teachers and students of Sikhism cite it as an authoritative source, and its clear expositions have shaped religious education in Sikh institutions. Its influence extends beyond scholarship: the definitions it fixed have informed how practitioners across the world understand and discuss their faith. The book's standing rests on its method. Nabha never asks the reader to take a definition on trust: every entry is argued from the texts, with quotations that the reader can check. That combination of definition, exegesis and proof text is why the work is still consulted whenever a question of Sikh doctrine arises, and why it remains, alongside the Mahan Kosh, the most durable monument of its author's scholarship. ਮੱਦਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਠਕ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਬਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਸੰਕੇਤ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਨਾਭਾ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਫੁੱਟਨੋਟ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਮਾਲਾ-ਸੂਚੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾਭਾ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸੁਧਾਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਗਿਰਾ ਕਸੌਟੀ ਵੀ, 1899 ਦੀ ਇੱਕ ਅਣਛਪੀ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਟਿੱਕਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਨਤੀਜਾ ਮੁੜ-ਛਪਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਧੇਰੇ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮੱਦਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ## ਇਹ ਕਿਉਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਨਾਭਾ ਨੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖੀ। ਉਸ ਦੀ ਰਾਇ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਾਰੇ ਗ਼ਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ ਕਾਰਨ ਫੈਲੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ: ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰੋ, ਦਿਖਾਓ ਕਿ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਿਓ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੌਰ ਦੀ ਸੁਧਾਰਕ ਵਿਦਵਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਉਹ ਲਹਿਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਮੋਹਰੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਧਰਮ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ, ਬਾਣੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਮਝ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਕਸਦ ਵਾਲੀ ਵਿਦਵਤਾ ਹੈ: ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਾਰੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਰਾਹ-ਦਸੇਰਾ ਦੇਣਾ। ## ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ (1861-1938) ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। 30 ਅਗਸਤ 1861 ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਨੇੜੇ ਸਬਾਜ਼ ਬਨੇੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪੰਡਤਾਂ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ, ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਗੱਜਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ ਸੰਗੀਤ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। 1887 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਟਿੱਕਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ, ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਤੱਕ। 1885 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਦਵਾਨ ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਏ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ ਲਿਖਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਛੇ-ਜਿਲਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ (1898), ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਭਾਕਰ (1898), ਗੁਰਮਤਿ ਸੁਧਾਕਰ (1899) ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ (1930) ਹਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼, ਜਿਸ ਦੀਆਂ 64,263 ਮੱਦਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈਆਂ। ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ, ਉਸ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਦੇ ਸਾਲ ਛਪੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 1938 ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ## ਹੁੰਗਾਰਾ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ ਕਦੇ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਵਾਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਢਾਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਦਵਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ: ਇਸ ਨੇ ਜੋ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਾਭਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਭਰੋਸੇ ਉੱਤੇ ਮੰਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ: ਹਰ ਮੱਦ ਬਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਖ਼ੁਦ ਜਾਂਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਦਾ ਇਹ ਸੁਮੇਲ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਟਿਕਾਊ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ## Editions and translations * Gurmat MartandPunjabi · Gurmukhi · first edition, 1938 · two volumesEdition * Gurmat MartandPunjabi · Gurmukhi · SGPC edition, 1962 · two volumesEdition ## The author [Bhai Kahn Singh NabhaEncyclopedist & Sikh scholar · 1861 to 1938Bhai Kahn Singh Nabha (1861–1938) was a Punjabi Sikh scholar and encyclopedist whose Gur Shabad Ratnakar Mahan Kosh (1930), the work of fourteen years, became the first encyclopedia of Sikh literature and remains its most authoritative reference.](https://jugti.com/kosh/people/bhai-kahn-singh-nabha/) ## Connected [ਭBhai Kahn Singh NabhaPerson · Encyclopedist & Sikh scholar](https://jugti.com/kosh/people/bhai-kahn-singh-nabha/) ## More to read * [ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂHam Hindu NahinEssays · 1898Ham Hindu Nahin](https://jugti.com/kosh/books/ham-hindu-nahin/) * [ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼Mahan KoshEssays · 1930Mahan Kosh](https://jugti.com/kosh/books/mahan-kosh/) * [ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚਮਤਕਾਰSri Guru Nanak ChamatkarEssays · 1928Sri Guru Nanak Chamatkar](https://jugti.com/kosh/books/sri-guru-nanak-chamatkar/) * [ਰੰਗਮੰਚRangmanchEssays · 1962Rangmanch](https://jugti.com/kosh/books/rangmanch/) * [ਸ੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਚਮਤਕਾਰSri Kalgidhar ChamatkarEssays · 1925Sri Kalgidhar Chamatkar](https://jugti.com/kosh/books/sri-kalgidhar-chamatkar/) * [ਮੇਰਾ ਪਿੰਡMera PindEssays · 1961Mera Pind](https://jugti.com/kosh/books/mera-pind/) Advertisement Sources (3) 1. [Gurmat Martand: The Sikh Encyclopedia](https://www.thesikhencyclopedia.com/gurmat-martand/) 2. [Kahn Singh Nabha: Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Kahn%5FSingh%5FNabha) 3. [Bhai Kahn Singh Nabha: SikhiWiki](https://www.sikhiwiki.org/index.php?title=Bhai%5FKahn%5FSingh%5FNabha&direction=prev&oldid=81477) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[About the book](#s-b1)[What does Gurmat Martand mean?](#s-b5)[What it covers](#s-b7)[Why Nabha wrote it](#s-b11)[The author](#s-b14)[Reception and legacy](#s-b18)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) Facts Punjabi name ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ Author Bhai Kahn Singh Nabha (1861–1938) Published 1938 (first edition); SGPC edition 1962 Language Punjabi, Gurmukhi Form Two-volume glossary of Sikh theology Title means "The sun of Gurmat", the wisdom of the Gurus Based on Gurmat Prabhakar (1898), Gurmat Sudhakar (1899) and Gur Gira Kasauti (1899) Companion work Mahan Kosh (1930), the first Punjabi encyclopedia Advertisement ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People537 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,428 places](https://jugti.com/kosh/places/)[ੳWords669 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion547 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/) Advertisement