Source: https://jugti.com/kosh/books/khilre-hoye-varkey/ ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਵਰਕੇ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Books](https://jugti.com/kosh/books/)/[Poetry](https://jugti.com/kosh/books/poetry/)/Khilre Hoye Varkey Book · Poetry # Khilre Hoye Varkeyਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਵਰਕੇ ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਵਰਕੇ [Pash](https://jugti.com/kosh/people/pash/)'s posthumous 1989 collection of poems left in notebooks and scattered pages AuthorPashPublished1989Title meansScattered Pages [In short](#in-short)[About the book](#s-b1)[The poems inside](#s-b4)[Sab Ton Khatarnak: the poem that outlived its poet](#s-b7)[The author](#s-b10)[Reception and legacy](#s-b13)[Why is Khilre Hoye Varkey still read?](#s-b15)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਵਰਕੇ In short Khilre Hoye Varkey (Scattered Pages) is the posthumous poetry collection of Pash, the Punjabi revolutionary poet, published in 1989, a year after he was killed at the age of 37\. It gathers the poems he left behind in notebooks and scattered pages, including his most famous poem, Sab Ton Khatarnak (The Most Dangerous Thing), which warns that the death of our dreams is the most dangerous thing of all. Punjabi, Gurmukhi, with an English translationUpdated 07 Nov 2026 Facts Punjabi name ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਵਰਕੇ Author Pash (Avtar Singh Sandhu, 1950 to 1988) Published 1989, posthumously Language Punjabi (Gurmukhi) Form Poetry collection Title means Scattered Pages All 9 facts Best known poem Sab Ton Khatarnak (The Most Dangerous Thing) Earlier collections Loh-Katha (1970), Udde Baajan Magar (1973), Saade Samian Vich (1978) English translation Selections translated by Tejwant Singh Gill Full story4 min read ## About the book Khilre Hoye Varkey, which means Scattered Pages, is the fourth poetry collection of Pash, the pen name of Avtar Singh Sandhu, and the only one he did not live to see in print. It was published in 1989, a year after Pash was shot dead at the age of 37, and it gathers the poems he left behind in notebooks and loose pages. The book closes the small shelf of work he completed in his short life: three slim collections published while he lived, and this one, assembled after his death. The title says what the book is. These are not poems Pash arranged into a finished book. They are the pages he left scattered: drafts, notebook poems and pieces written in his last years, collected by others after he was killed. That rawness is part of their power. They read like a poet still arguing with the world, interrupted in mid-sentence. ## The poems inside The poems continue the voice Pash had built since his first collection, Loh-Katha, in 1970: plain, direct Punjabi turned against exploitation, religious fanaticism and the politics that divided Punjab. He wrote for labourers, farmers and ordinary people, and his poems name the forces that pressed on them: landlords, corrupt traders, the police, and leaders who traded on religion. The collection also holds quieter poems, about dreams, courage and the private cost of staying awake in a frightened time. Pash wrote as a man of the Naxalite movement, the radical politics of his youth, but his poems refuse easy slogans. They ask the reader to think, not only to cheer. In Siarh, the literary magazine he edited, he had opposed religious fanaticism and the idea of dividing the country again on the basis of religion, and the poems in this last collection carry the same argument to its end. ## Sab Ton Khatarnak: the poem that outlived its poet The book's best known poem is Sab Ton Khatarnak, The Most Dangerous Thing. It lists the terrible things a person can suffer: the loot of one's labour, police torture, betrayal, arrest without warning, fear, silence and corruption. Each, the poem says, is bad, but none is the most dangerous. The most dangerous thing, it concludes, is the death of our dreams: to reduce life to passivity, to lack intensity of desire, to bear everything and become a creature of routine. The poem has outlived its poet by decades. It is recited at protests and public meetings, carried on placards, and quoted whenever a movement needs to remind itself why it fights. Its Hindi translation entered the Class XI Hindi textbook in 2006\. For many readers, this one poem is their first meeting with Pash, and it is the reason they go looking for the rest of his work. ## The author Pash was Avtar Singh Sandhu, born on 9 September 1950 in Talwandi Salem, a village in Jalandhar district. His father, Sohan Singh Sandhu, served in the Indian Army and wrote poetry as a hobby. Pash took his pen name from Pasha, a working-class character in Maxim Gorky's novel Mother. He published his first collection, Loh-Katha, at the age of twenty, and was arrested for the first time in May 1970\. Arrests followed again and again, during student unrest in 1972, a railway strike in 1974, and the Emergency, and each one deepened the anger and clarity of his writing. In 1986, after death threats from pro-Khalistan militants, he moved to the United States, where he brought out a journal, Anti-1947, criticising Sikh extremist violence. He returned to Punjab briefly to renew his visa, and on 23 March 1988 he was gunned down by militants on his way to New Delhi. He was 37\. The poems in Khilre Hoye Varkey are the work of his last years, and they read as though he knew how little time was left. ## Reception and legacy Because the book appeared after his death, it was received less as a new collection than as a final word. Readers and critics treat it as the closing volume of a body of work that fits in one hand: four collections, three published in his lifetime and this one after. English translations by Tejwant Singh Gill, who also wrote the Sahitya Akademi's study of the poet, have carried the poems to readers who do not read Punjabi. The book keeps Pash's name alive among new generations of readers, students and protesters, who find in it a voice that speaks plainly about power and refuses to look away. ## Why is Khilre Hoye Varkey still read? It is still read because it is short, direct and unfinished in the best sense: a poet's last pages, not a monument. Readers come for Sab Ton Khatarnak and stay for the rest, finding poems that describe their own working lives, their own anger at corruption and their own fear of giving up. In a Punjab that still argues about the 1980s, the book is also a witness: a young poet who opposed both state oppression and religious violence, and paid for it with his life. That is why the scattered pages were gathered at all, and why they are still being read. ## ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਵਰਕੇ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਛਪ ਸਕਿਆ। ਇਹ 1989 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ, ਪਾਸ਼ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 37 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਨੋਟਬੁੱਕਾਂ ਅਤੇ ਖਿਲਰੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਦੇ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਛਪੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਜਾਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸੇ ਕੱਚੇਪਣ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਝ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਵੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਅੱਧੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ## ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਹਨ ਜੋ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੋਹ ਕਥਾ (1970) ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਸੀ: ਸਾਦੀ, ਸਿੱਧੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਜੋ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਏ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ: ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਪਾਰੀ, ਪੁਲਿਸ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਗੂ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੌਲੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਸੁਪਨਿਆਂ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਡਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਕੀਮਤ ਬਾਰੇ। ਪਾਸ਼ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਿਆਸਤ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਸਤੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਸਿਆੜ੍ਹ, ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਹੇਠ ਨਿਕਲਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵੰਡਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਆਖ਼ਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਹੀ ਦਲੀਲ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ## ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ: ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਕਵੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੀਵੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ: ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੁੱਟ, ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਤਸੀਹਾ, ਧੋਖਾ, ਬਿਨਾਂ ਚਿਤਾਵਨੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ, ਡਰ, ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ। ਇਹ ਸਭ ਬੁਰਾ ਹੈ, ਕਵਿਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਮਰ ਜਾਣਾ: ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬੇਰੁੱਖੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਣਾ, ਇੱਛਾ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਗੁਆ ਦੇਣਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਰੁਟੀਨ ਦਾ ਜੀਵ ਬਣ ਜਾਣਾ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਆਪਣੇ ਕਵੀ ਤੋਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵੱਧ ਜੀਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਅਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤਖ਼ਤੀਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੜਾਈ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ 2006 ਵਿੱਚ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਕਵਿਤਾ ਪਾਸ਼ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ। ## ਕਵੀ ਬਾਰੇ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸੀ। ਉਹ 9 ਸਤੰਬਰ 1950 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਪਾਸ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਲਮੀ ਨਾਂ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਮਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਰਦਾਰ ਪਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੋਹ ਕਥਾ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛਪਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਮਈ 1970 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ: 1972 ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੇਚੈਨੀ ਦੌਰਾਨ, 1974 ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ। ਹਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 1986 ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਪੱਖੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਐਂਟੀ-1947 ਨਾਂ ਦਾ ਰਸਾਲਾ ਕੱਢਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਿੱਖ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਵੀਜ਼ਾ ਨਵਿਆਉਣ ਲਈ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤਿਆ, ਅਤੇ 23 ਮਾਰਚ 1988 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂਦਿਆਂ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ 37 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਵਰਕੇ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ## ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਵਿਰਸਾ ਕਿਤਾਬ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛਪੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਘੱਟ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਚਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਤਿੰਨ ਉਸ ਦੇ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲਈ ਕਵੀ 'ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਲਿਖਿਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਪਾਠਕਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਬਾਰੇ ਸਾਫ਼ ਅਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾ ਮੋੜਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ## ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਵਰਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਛੋਟੇ, ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰੇ ਹਨ: ਕਵੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੰਨੇ, ਕੋਈ ਸਮਾਰਕ ਨਹੀਂ। ਪਾਠਕ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਹਾਰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਡਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜੋ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ 'ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਗਵਾਹ ਵੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕਵੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾਲ ਚੁਕਾਈ। ਇਸੇ ਲਈ ਖਿਲਰੇ ਵਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ## Editions and translations * Khilre Hoye VarkeyPunjabi (Gurmukhi) · original, 1989Original ## The author [PashRevolutionary poet · 1950 to 1988Pash, born Avtar Singh Sandhu (1950 to 1988) in Talwandi Salem, Jalandhar district, was Punjab's revolutionary poet of the Naxalite years, author of Loh-Katha and the poem Sab Ton Khatarnak. Jailed for his verse, he opposed separatist violence in the 1980s and was assassinated by militants in his home village at thirty-seven.](https://jugti.com/kosh/people/pash/) ## Connected [ਪPashPerson · Revolutionary poet](https://jugti.com/kosh/people/pash/) ## More to read * [ਲੋਹ-ਕਥਾLoh-KathaPoetry · 1970Loh-Katha](https://jugti.com/kosh/books/loh-katha/) * [ਉੱਡਦੇ ਬਾਜ਼ਾਂ ਮਗਰUdde Baajan MagarPoetry · 1973Udde Baajan Magar](https://jugti.com/kosh/books/udde-baajan-magar/) * [ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚSade Samian VichPoetry · 1978Sade Samian Vich](https://jugti.com/kosh/books/sade-samian-vich/) * [ਲੂਣਾLunaPoetry · 1965Luna](https://jugti.com/kosh/books/luna/) * [ਸੁਰਜ਼ਮੀਨSurzameenPoetrySurzameen](https://jugti.com/kosh/books/surzameen/) * [ਸੁਨੇਹੜੇSunehdePoetry · 1955Sunehde](https://jugti.com/kosh/books/sunehde/) Sources (3) 1. [Avtar Singh Sandhu (Pash): Life and Works of a Revolutionary Poet, Sahapedia](https://www.sahapedia.org/avtar-singh-sandhu-pash-life-and-works-revolutionary-poet) 2. [Pash: Life and Works of a Revolutionary Poet, Janata Weekly](https://janataweekly.org/articles/pash-life-and-works-of-a-revolutionary-poet) 3. [Warning: Dangerous Poet! SabrangIndia](https://sabrangindia.in/warning-dangerous-poet/) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[About the book](#s-b1)[The poems inside](#s-b4)[Sab Ton Khatarnak: the poem that outlived its poet](#s-b7)[The author](#s-b10)[Reception and legacy](#s-b13)[Why is Khilre Hoye Varkey still read?](#s-b15)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) Facts Punjabi name ਖਿਲਰੇ ਹੋਏ ਵਰਕੇ Author Pash (Avtar Singh Sandhu, 1950 to 1988) Published 1989, posthumously Language Punjabi (Gurmukhi) Form Poetry collection Title means Scattered Pages Best known poem Sab Ton Khatarnak (The Most Dangerous Thing) Earlier collections Loh-Katha (1970), Udde Baajan Magar (1973), Saade Samian Vich (1978) English translation Selections translated by Tejwant Singh Gill ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People475 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,428 places](https://jugti.com/kosh/places/)[ੳWords589 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion496 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)