Source: https://jugti.com/kosh/books/parsa/ ਪਰਸਾ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Books](https://jugti.com/kosh/books/)/[Novel](https://jugti.com/kosh/books/novel/)/Parsa Book · Novel # Parsaਪਰਸਾ ਪਰਸਾ Novel by [Gurdial Singh](https://jugti.com/kosh/people/gurdial-singh/) · 1991 AuthorGurdial SinghPublished1991 [In short](#in-short)[About the book](#s-k01528)[Characters](#characters)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) ਪਰਸਾ In short Parsa (1991) is Gurdial Singh's late masterpiece, a novel of cultural memory set in Malwa, where an old man's consciousness becomes the battleground for caste, tradition, revolution, and the composite soul of Punjab. Punjabi, Gurmukhi, with an English translationReviewed by Jugti editorsUpdated 18 Oct 2026 Facts Punjabi name ਪਰਸਾ Author Gurdial Singh (1933–2016) Published 1991 Language Punjabi (Gurmukhi) Form Novel Setting Malwa, Punjab English translation Parsa (National Book Trust) ## Characters ParsaAn ageing Jat-Brahmin in a Malwa village whose consciousness becomes the novel's battleground — tradition and revolution wage their fiercest fight inside him. BasantaParsa's younger son, drawn to the Naxalite movement and killed in a police encounter; the embodiment of radical youth against his father's world. Full story4 min read ## About the book Parsa, published in 1991, is the last great novel of Gurdial Singh's career, and in the judgment of many critics, his richest. Where his early masterpieces Marhi Da Diva (1964) and Adh Chanani Raat (1972) had mapped the material world of Malwa's dispossessed with unsparing realism, Parsa turns inward. Its subject is not poverty or labour but memory itself: the whole tangled inheritance of Punjabi culture, carried inside a single ageing man. The novel arrived at a dark moment. Punjab in the early 1990s was living through the final years of militancy, and the book's meditation on a composite, plural Punjabi culture, Hindu, Sikh, Sufi, folk, reads as a deliberate counter-statement to the forces trying to tear that culture apart. Critics have called it "an important cultural text, a real triumph of Gurdial Singh's life-long commitment to the art of fiction." Parsa's 1991 arrival placed it in direct conversation with its moment. Punjab's militancy years had made "composite culture" sound like nostalgia; the novel insists it is a program, a way of living that the old man at its centre embodies without theorizing. Gurdial Singh, who had spent his career documenting the material miseries of Malwa, here documented its spiritual resources: the Gurbani verse remembered at a funeral, the Sufi saying quoted in a quarrel, the Mahabharata story told at bedtime. The book argues, quietly but unmistakably, that these resources are what make survival possible. \## Plot & themes The novel's centre is Parsa, an old Jat-Brahmin in a Malwa village, and the book's great formal gamble is to make his consciousness the main arena of the action. Social tensions that other novels would stage as external conflict, caste against caste, tradition against revolution, faith against doubt, are fought out inside one mind. Around him the world presses in. His younger son Basanta is drawn to the Naxalite movement and is killed in a police encounter, the novel's starkest image of a generation choosing the gun over the plough, and paying for it. The narrative weaves together ancient myth from the Mahabharata and the Puranas, folk tale, the discourses of Gurbani and Sufism, and the contemporary language of revolutionary movements. Scholars describe this intertextuality as the book's engine: Parsa does not resolve the contradictions of Punjabi culture by exclusion but by assimilation, holding opposites together in a single capacious awareness. The result is a novel about wholeness, an attempt, rare in modern fiction, to reclaim the diverse strands of a cultural memory within one work. The intertextual method deserves a closer look, because it is the novel's real plot. Parsa's mind is a palimpsest: a line of Gurbani surfaces during a land dispute; a Puranic myth reframes a family quarrel; a Naxalite slogan echoes against a grandfather's proverb. Nothing is quoted decoratively, each borrowing does work, testing the present against the past. Basanta's fate is the novel's warning about what happens when the young mistake one strand of this inheritance (revolution) for the whole cloth. His death in the police encounter is rendered without romance: the waste, not the glory, is the point. \## The author Gurdial Singh (1933–2016) was born in Jaitu in the Malwa region and spent years as a village schoolteacher before and alongside his writing life. Marhi Da Diva (1964) made him famous; Adh Chanani Raat (1972) won the Sahitya Akademi Award in 1975; the honours that followed included the Padma Shri (1998) and the Jnanpith Award (1999, shared with Nirmal Verma), India's highest literary honour. Parsa belongs to his late phase, written when he had nothing left to prove and could attempt the most difficult thing of all: a novel whose drama is almost entirely interior, and whose subject is a civilization's memory of itself. The late Gurdial Singh is a study in artistic courage. Most writers repeat their triumphs; he abandoned his. The spare realism of Marhi Da Diva could have sustained a dozen sequels, but Parsa attempts something almost opposite, density instead of spareness, inwardness instead of observation, synthesis instead of exposure. That a writer in his late fifties chose the hardest formal challenge of his career, rather than coasting, tells you what kind of artist he was. \## Reception & legacy Parsa was widely acclaimed as a culminating achievement, the book in which Gurdial Singh's lifelong themes found their most capacious form. It was translated into English by the National Book Trust, and it remains a touchstone in critical writing on Punjabi fiction, on the literature of the Punjab crisis years, and on the idea of a composite Punjabi culture. For readers, it is the most demanding of his novels and, many would say, the most rewarding: less a story than a reckoning. In the criticism of the Punjab crisis years, Parsa acquired a special status: the novel intellectuals cited when they wanted to say what was being defended. Its vision of a plural, absorptive Punjabi culture, Hindu and Sikh and Sufi at once, became a touchstone in debates about identity that continue today. For general readers, it remains the Gurdial Singh to graduate to: demanding, rewarding, and unlike anything else in Punjabi fiction. \## Read it if... You have read Marhi Da Diva and Adh Chanani Raat and want the third panel of the triptych, the inward turn. Or if you want to understand what Punjabi intellectuals meant when, in Punjab's darkest decade, they insisted that the culture being fought over was larger and older than any of the factions claiming it. You are interested in how novels think, not just what they show, but how a consciousness processes a civilization. Parsa is Punjabi fiction's great novel of interiority, and it asks for, and repays, slow reading. ## ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ 1991 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਰਸਾ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਰਚਨਾ। ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ (1964) ਅਤੇ ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ (1972) ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਵਾਂਝਿਆਂ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਨਾਲ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਉਤਾਰਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਪਰਸਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਆਪ ਹੈ: ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਲਝੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਇੱਕੋ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਈ ਹੋਈ। ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਹਨੇਰੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। 1990ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਜੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ, ਬਹੁਲਤਾਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਸੂਫ਼ੀ, ਲੋਕ, 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸੁਚੇਤ ਜਵਾਬ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਰਸਾ ਦਾ 1991 ਵਿੱਚ ਆਗਮਨ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਾਲਾਂ ਨੇ "ਮਿਸ਼ਰਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ" ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਨਾਵਲ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ, ਜਿਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਿਧਾਂਤਕਰਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ। \## ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪਰਸਾ ਹੈ, ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜੱਟ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਲਾਤਮਕ ਬਾਜ਼ੀ ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਤਣਾਅ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਬਾਹਰੀ ਟਕਰਾਅ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ, ਜਾਤ ਬਨਾਮ ਜਾਤ, ਪਰੰਪਰਾ ਬਨਾਮ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਨਾਮ ਸ਼ੰਕਾ, ਇੱਕੋ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਬਸੰਤਾ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹਲ ਦੀ ਥਾਂ ਬੰਦੂਕ ਚੁਣੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਈ। ਕਥਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਥਕ, ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਬੁਣਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਰ-ਪਾਠੀ ਵਿਧੀ ਨੇੜਿਓਂ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅਸਲ ਕਥਾਨਕ ਹੈ। ਪਰਸੇ ਦਾ ਮਨ ਇੱਕ ਪੁਰਾਲੇਖ ਹੈ: ਜ਼ਮੀਨੀ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ; ਪੁਰਾਣਕ ਮਿਥਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਢਾਲਦਾ ਹੈ। ਬਸੰਤੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਵਲ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ। \## ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ (1933–2016) ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਜੈਤੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ। ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ (1964) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ; ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ (1972) ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (1998) ਅਤੇ ਜ્ઞਾਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ (1999, ਨਿਰਮਲ ਵਰਮਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ) ਮਿਲੇ। ਦੇਰਲਾ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਲਾਤਮਕ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਦਾ ਸੰਜਮੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਰਜਨਾਂ ਉੱਤਰ-ਕਥਾਵਾਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਰਸਾ ਲਗਭਗ ਉਲਟ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਜਮ ਦੀ ਥਾਂ ਘਣਤਾ, ਨਿਰੀਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ। \## ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਪਰਸਾ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਪਾਇਆ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ## ਕਦੋਂ ਪੜ੍ਹੋ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤਿਕੋਣ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੱਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੋੜ। ਜਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜਿਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 'ਤੇ ਲੜਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ ਇਸ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧੜੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ## Editions and translations * ParsaPunjabi · Gurmukhi · original, 1991 · Gurmukhi title: ਪਰਸਾOriginal * ParsaEnglish · translation · National Book TrustTranslation ## The author [Gurdial SinghNovelist · 1933 to 2016Gurdial Singh (1933–2016) was a Punjabi novelist from Bhaini Fateh village near Jaitu in Faridkot district, who rose from child carpenter to schoolteacher to one of Punjabi literature's most honoured writers. His novel Marhi Da Deeva (1964) gave Punjabi fiction its landmark portrait of a landless labourer. He won the Jnanpith Award for 1999, shared with Hindi writer Nirmal Verma, after the Padma Shri in 1998.](https://jugti.com/kosh/people/gurdial-singh/) ## Connected [ਗGurdial SinghPerson · Novelist](https://jugti.com/kosh/people/gurdial-singh/) ## More to read * [ਰੇਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਠੀRete Di Ik MutthiNovelRete Di Ik Mutthi](https://jugti.com/kosh/books/rete-di-ik-mutthi/) * [ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾMarhi Da DeevaNovel · 1964Marhi Da Deeva](https://jugti.com/kosh/books/marhi-da-deeva/) * [ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨAnhe Ghore Da DaanNovel · 1976Anhe Ghore Da Daan](https://jugti.com/kosh/books/anhe-ghore-da-daan/) * [ਅੱਧ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤAdh Chanani RaatNovel · 1972Adh Chanani Raat](https://jugti.com/kosh/books/adh-chanani-raat/) * [ਪਿੰਜਰPinjarNovel · 1950Pinjar](https://jugti.com/kosh/books/pinjar/) * [ਸਤਵੰਤ ਕੌਰSatwant KaurNovel · 1900Satwant Kaur](https://jugti.com/kosh/books/satwant-kaur/) Sources (3) 1. [Gurdial Singh](https://en.wikipedia.org/wiki/Gurdial%5FSingh)Wikipedia 2. [Rana Nayar on Gurdial Singh](https://punjab.global.ucsb.edu/sites/default/files/sitefiles/journals/volume13/13.1.2%5FNayar.pdf)Journal of Punjab Studies 3. [Textual study of Parsa](https://panjabialochana.com/assets/docs/Textual%5FStudy%5Fof%5FParsa.272100133.pdf)Panjabi Alochana [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[About the book](#s-k01528)[Characters](#characters)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) Facts Punjabi name ਪਰਸਾ Author Gurdial Singh (1933–2016) Published 1991 Language Punjabi (Gurmukhi) Form Novel Setting Malwa, Punjab English translation Parsa (National Book Trust) ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People167 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,425 places](https://jugti.com/kosh/places/)[ੳWords350 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion322 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)