Source: https://jugti.com/kosh/books/raja-lakhdata-singh/ ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Books](https://jugti.com/kosh/books/)/[Drama](https://jugti.com/kosh/books/)/Raja Lakhdata Singh Book · Drama # Raja Lakhdata Singhਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ [Bhai Vir Singh](https://jugti.com/kosh/people/bhai-vir-singh/)'s 1910 play, the first play written in Punjabi: a pleasure-loving raja awakens to his duty and sets out to reform his people. AuthorBhai Vir SinghPublished1910 [In short](#in-short)[About the book](#s-b1)[The story](#s-b4)[Why did Bhai Vir Singh write it?](#s-b7)[The author](#s-b10)[What makes the play stageworthy?](#s-b12)[Reception and legacy](#s-b14)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ In short Raja Lakhdata Singh (1910) is a play by Bhai Vir Singh and the first play written in the Punjabi language. Its hero is Lakhdata Singh, the pleasure-loving chief of a small princely state, who is shaken awake by a dream and a saintly visitor, walks among his people in disguise, and discovers the ignorance and corruption his neglect has allowed. Written as a work of Sikh reform, it argues that education is the cure for a community that has lost its way. Punjabi, GurmukhiUpdated 14 Nov 2026 Facts Punjabi name ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ Author Bhai Vir Singh (1872-1957) Form Drama (play) Language Punjabi, Gurmukhi Published 1910 Firsts First play written in Punjabi All 8 facts Setting A small Sikh princely state Title page The first Punjabi drama of Sikh uplift: a portrait of Sikhs' current situation Full story5 min read Raja Lakhdata Singh, published in 1910, is a play by Bhai Vir Singh and the first play ever written in the Punjabi language. Its title page calls it 'the first Punjabi drama of Sikh uplift: a portrait of Sikhs' current situation', and that description is the key to the whole work. The play is less a story than a sermon in dramatic form, written at the height of the Singh Sabha movement to show Sikhs what had gone wrong in their community and how reform could set it right. ## About the book Bhai Vir Singh wrote Raja Lakhdata Singh in the first decade of the twentieth century, when he was already the most important voice in Punjabi letters. His novels Sundari (1898), Bijay Singh (1899) and Satwant Kaur had created the Punjabi novel, and his epic Rana Surat Singh, begun in 1905, had remade Punjabi poetry. The play followed the epic, and it did for Punjabi drama what those works had done for fiction and verse: it gave the language a new form. Vir Singh knew what he was doing. His biographer Harbans Singh records that he was conscious he was 'laying the foundation of Punjabi drama'. The play was published in 1910 from his own press at Amritsar, the lithograph press he had set up with Wazir Singh in 1892\. It appeared at a moment when the Singh Sabha movement, which Vir Singh led through the Khalsa Tract Society and the weekly Khalsa Samachar, was trying to rebuild Sikh confidence after decades of colonial rule and missionary pressure. The play was part of that work, a tract in dialogue form. ## The story The plot is simple and quickly told. Lakhdata Singh, chief of a small princely territory, lives in luxury and passes lightly over his responsibility as a ruler. Remorse comes to him through a dream in which he sees himself as an old man, wasted and enfeebled, and through the providential visit of a saintly being who reminds him of his duty towards his subjects and the faith of his forefathers. To the dismay of his ministers, Lakhdata Singh withdraws from courtly pleasures and starts mixing incognito with the common people of his state. What he finds opens his eyes. His officers are perverse, because he has been neglectful. Crime, indulgence and superstition hold sway, because the people have been kept in ignorance. The remedy, the play argues, is to bring literacy and education to the masses, a cause one character praises by referring enviously to 'Sir Sayyid awakening the Muslims' by his labours for their education. ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ, 1910 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਟਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿੱਖ ਉੱਥਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ: ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ਦਾ ਚਿੱਤਰ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਰਣਨ ਹੀ ਪੂਰੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗਲਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ## ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸੁੰਦਰੀ (1898), ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ (1899) ਅਤੇ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ (1905 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਲਈ ਉਹੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਗਲਪ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ: ਇਸ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 'ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ'। ਇਹ ਨਾਟਕ 1910 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਛਾਪੇਖਾਨੇ ਤੋਂ ਛਪਿਆ, ਉਹ ਲਿਥੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਪ੍ਰੈੱਸ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1892 ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਮਾਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਦਬਾਅ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਉਸ ਕੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਕਟ। ## ਕਹਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਾਕਮ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਛਤਾਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਨਿਰਬਲ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਤ ਪੁਰਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ ਦਰਬਾਰੀ ਸੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਿਗੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬੇਧਿਆਨ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜੁਰਮ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਅਤੇ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ, ਨਾਟਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਜ ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਤਰ 'ਸਰ ਸਈਅਦ ਵੱਲੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ' ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। Advertisement ## Why did Bhai Vir Singh write it? The foreword to the play states its purpose plainly: 'This drama is moulded to national ends. An attempt has been made here to truly portray scenes of Sikhs' present-day condition and signify principles of reform.' The play is didactic by design. A 2019 study of the play puts it the same way: it was written to make Sikhs aware of the ills assailing the community and to help set them on a path of reform. The ills the play names are the ones the Singh Sabha reformers preached against: rulers who neglect their people, officials who grow corrupt without oversight, priests who grow fat and ignorant, and ordinary people kept in darkness by superstition and illiteracy. Education is the answer the play offers to every one of them. That is why the play feels like a sermon as much as a drama, and why its author made no secret of the fact. ## The author Bhai Vir Singh (1872 to 1957) of Amritsar is regarded as the father of modern Punjabi literature. His novel Sundari is widely regarded as the first novel in Punjabi, his epic Rana Surat Singh remade Punjabi verse, and his short lyrics created the modern Punjabi poem. He founded the Khalsa Tract Society in 1894 and the weekly Khalsa Samachar in 1899, edited old Sikh texts, and wrote a commentary on the Guru Granth Sahib that occupied his last years. He received the Sahitya Akademi Award in 1955 and the Padma Bhushan in 1956. ## What makes the play stageworthy? For all its preaching, the play has real theatrical craft. Harbans Singh notes its use of classical stage techniques: a poetically declaimed prologue and epilogue, rhymed couplets that punctuate the dialogue, and measured speech full of poetic imagery. The most vivid character is the court clown, conventional and stylised, with a wry wit that is always ready to expose cant and hypocrisy. He is especially severe on the Sikh granthi, well fed, pompous and ignorant. Scenes in which the disguised raja meets gullible characters bring a rollicking humour to an otherwise serious play, and a proselytising padre adds a further target for its satire. ## Reception and legacy Judged as drama, the play has clear limits, and its first biographer states them frankly: there is little dramatic action, the characters are one-dimensional stereotypes, and patches of plain lecturing retard the movement of the story. Its importance is historical rather than theatrical. It is the first play in Punjabi, the foundation stone of Punjabi drama, and the model the next generation of playwrights learned from and reacted against. Scholars still return to it for what it shows about the Singh Sabha moment: a community using a new literary form to argue with itself about reform. A 2019 study by Gunjeet Aurora analyses the play's message and its form, and places it at the start of modern Punjabi theatre. More than a century after it was written, it is still read as the document of a movement that believed a play could change a people. ## ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਨਾਟਕ ਕਿਉਂ ਲਿਖਿਆ? ਨਾਟਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਾਫ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: 'ਇਹ ਨਾਟਕ ਕੌਮੀ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।' ਇਹ ਨਾਟਕ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਟਕ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਰਹੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਸਨ: ਹਾਕਮ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਜੋ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੁਜਾਰੀ ਜੋ ਮੋਟੇ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਜੋ ਵਹਿਮ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਉਹ ਜਵਾਬ ਹੈ ਜੋ ਨਾਟਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਨਾਟਕ ਨਾਟਕ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੁਕਾਇਆ ਨਹੀਂ। ## ਲੇਖਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (1872 ਤੋਂ 1957) ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ ਸੁੰਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗੀਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1894 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ 1899 ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਮਾਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1955 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਮਿਲਿਆ। ## ਰੰਗਮੰਚ ਉੱਤੇ ਨਾਟਕ ਕਿਉਂ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਰੰਗਮੰਚੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੰਗਮੰਚੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ, ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੁਕਾਂਤ ਵਾਲੇ ਦੋਹੇ, ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਾਪ-ਤੋਲ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਜੀਵੰਤ ਪਾਤਰ ਦਰਬਾਰੀ ਵਿਦੂਸ਼ਕ ਹੈ, ਪਰੰਪਰਕ ਅਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਅੰਗ ਭਰੀ ਸੂਝ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਖੰਡ ਅਤੇ ਢੋਂਗ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਂਦਾ-ਪੀਂਦਾ, ਘਮੰਡੀ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਸ ਬਦਲਿਆ ਰਾਜਾ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਪਾਦਰੀ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ## ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਟਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਕਾਰਜ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਾਤਰ ਇੱਕ-ਪਾਸੜ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਾਟਕੀ ਨਹੀਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਨੀਂਹ ਦਾ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਮੂਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਵਿਦਵਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਵੱਲ ਇਸ ਲਈ ਮੁੜਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਜੋ ਸੁਧਾਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੁੰਜੀਤ ਅਰੋੜਾ ਦਾ 2019 ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਾਟਕ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੰਨਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਇੱਕ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ## Editions and translations * Raja Lakhdata SinghPunjabi · Gurmukhi · original, 1910Original ## The author [Bhai Vir SinghPoet, novelist · 1872 to 1957Bhai Vir Singh (1872 to 1957) was an Amritsar poet, novelist and scholar regarded as the father of modern Punjabi literature. His novel Sundari (1898) helped create the Punjabi novel, and his epic Rana Surat Singh and the poems of Mere Saiyan Jio (1953) remade Punjabi verse. He received the Sahitya Akademi Award in 1955 and the Padma Bhushan in 1956.](https://jugti.com/kosh/people/bhai-vir-singh/) ## Connected [ਭBhai Vir SinghPerson · Poet, novelist](https://jugti.com/kosh/people/bhai-vir-singh/) ## More to read * [ਸੁੰਦਰੀSundariNovel · 1898Sundari](https://jugti.com/kosh/books/sundari/) * [ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘRana Surat SinghNovel · 1905Rana Surat Singh](https://jugti.com/kosh/books/rana-surat-singh/) * [ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘBaba Naudh SinghNovel · 1921Baba Naudh Singh](https://jugti.com/kosh/books/baba-naudh-singh/) * [ਦਿਲ ਤਰੰਗDil TarangPoetry · 1920Dil Tarang](https://jugti.com/kosh/books/dil-tarang/) * [ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚਮਤਕਾਰSri Guru Nanak ChamatkarEssays · 1928Sri Guru Nanak Chamatkar](https://jugti.com/kosh/books/sri-guru-nanak-chamatkar/) * [ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇMatak HularePoetry · 1922Matak Hulare](https://jugti.com/kosh/books/matak-hulare/) Advertisement Sources (3) 1. [Bhai Vir Singh, Harbans Singh (Sahitya Akademi monograph, full text)](https://archive.org/stream/BhaiVirSingh/BhaiVirSingh%5Fdjvu.txt) 2. [Bhai Vir Singh: An Illustrious Sikh Scholar and Eminent Punjabi Litterateur, Sikh Philosophy Network](https://www.sikhphilosophy.net/threads/bhai-vir-singh-an-illustrious-sikh-scholar-and-eminent-punjabi-litterateur.52390/) 3. [Bhai Vir Singh and modern Punjabi drama: An analysis of the play Raja Lakhdata Singh, ResearchGate](https://www.researchgate.net/publication/336788950%5FBhai%5FVir%5FSingh%5Fand%5Fmodern%5FPunjabi%5Fdrama%5FAn%5Fanalysis%5Fof%5Fthe%5Fplay%5FRaja%5FLakhdata%5FSingh) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[About the book](#s-b1)[The story](#s-b4)[Why did Bhai Vir Singh write it?](#s-b7)[The author](#s-b10)[What makes the play stageworthy?](#s-b12)[Reception and legacy](#s-b14)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) Facts Punjabi name ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ Author Bhai Vir Singh (1872-1957) Form Drama (play) Language Punjabi, Gurmukhi Published 1910 Firsts First play written in Punjabi Setting A small Sikh princely state Title page The first Punjabi drama of Sikh uplift: a portrait of Sikhs' current situation Advertisement ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People537 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,428 places](https://jugti.com/kosh/places/)[ੳWords669 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion547 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/) Advertisement