Source: https://jugti.com/kosh/books/sultan-razia/ ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Books](https://jugti.com/kosh/books/)/[Drama](https://jugti.com/kosh/books/)/Sultan Razia Book · Drama # Sultan Raziaਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ [Balwant Gargi](https://jugti.com/kosh/people/balwant-gargi/)'s 1973 Punjabi play about Razia Sultana, the only woman to rule Delhi AuthorBalwant GargiPublished1973 [In short](#in-short)[About the play](#s-b1)[Who was Razia Sultana?](#s-b4)[Gargi and the fort at Bathinda](#s-b8)[What the play does with history](#s-b11)[The author](#s-b14)[Reception and legacy](#s-b17)[Characters](#characters)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ In short Sultan Razia is a 1973 Punjabi historical play by Balwant Gargi about Razia Sultana, the only woman to rule the Delhi Sultanate. Gargi grew up beside the Bathinda fort where Razia was imprisoned, and his play turns her four-year reign, 1236 to 1240, into a drama of power, gender and resistance. It was staged in Urdu in Delhi by the theatre director Ibrahim Alkazi. Punjabi, GurmukhiUpdated 12 Nov 2026 Facts Punjabi name ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ Author Balwant Gargi (1916 to 2003, born Sehna, Barnala district) Written 1973 Form Historical play Language Punjabi (Gurmukhi) Subject Razia Sultana, ruler of Delhi 1236 to 1240 First staged In Urdu, Delhi, directed by Ibrahim Alkazi ## Characters Razia SultanaThe only woman to rule the Delhi Sultanate, crowned in November 1236 and killed near Kaithal in 1240. IltutmishRazia's father, Sultan of Delhi, who trained her in arms and administration and named her his successor. Malik AltuniaGovernor of Tabarhind (Bathinda) who rebelled against Razia, imprisoned her, then married her and died with her. Full story5 min read ## About the play Sultan Razia is a full-length Punjabi historical play by Balwant Gargi, written in 1973\. It tells the story of Razia Sultana, the only woman to rule the Delhi Sultanate, who reigned from 1236 to 1240\. The play belongs to the same late phase of Gargi's career as Dhooni Di Agg and Saukan, three major plays he wrote after returning to India from teaching in the United States. Of the three, Sultan Razia is the historical one, and it is also the most personal: Gargi grew up beside the fort where his heroine was imprisoned. The play was staged in Urdu in Delhi by Ibrahim Alkazi, one of the founders of modern Indian theatre. That staging carried a Punjabi play about a thirteenth-century queen onto the national stage. ## Who was Razia Sultana? Razia was born in 1205 at Badaun, the daughter of Sultan Iltutmish and the granddaughter of Qutb-ud-din Aibak, the founder of the Delhi Sultanate. Her father trained her in arms and administration, and when his elder son died and his other sons proved unfit, Iltutmish named Razia his successor. After a brief reign by her brother Ruknuddin, who ruled only six months before he was assassinated, Razia was crowned in November 1236 with the title Jalalat-ud-din Razia Sultan. She ruled for nearly four years, and she ruled as a sultan, not as a queen consort. She wore male army dress and set aside the veil so she could meet her people directly. She is credited with building roads to link villages and cities, founding schools and libraries, and abolishing the jizya tax on Hindus. Her favourite officer was Jamal-ud-din Yakut, and it was her trust in him, resented by the forty chiefs of her court, that helped turn the nobility against her. Her fall came from Tabarhind, the Bathinda of today. Its governor, Malik Altunia, rebelled, and Razia was imprisoned in the fort at Tabarhind while Yakut was killed. She married Altunia to win back her throne, and the two set out for Delhi, but they were betrayed and killed near Kaithal in Haryana on 14 October 1240\. Her brother Bahram Shah had already taken the throne. Razia's tomb is disputed: Kaithal, Delhi and Tonk are all named. ## ਨਾਟਕ ਬਾਰੇ ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਜੋ 1973 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ 1236 ਤੋਂ 1240 ਤੱਕ ਹਾਕਮ ਰਹੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਗਾਰਗੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਸੇ ਆਖਰੀ ਦੌਰ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੂਣੀ ਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੌਕਣ ਲਿਖੇ ਗਏ, ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਨਾਟਕ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖੇ। ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਵੀ: ਗਾਰਗੀ ਉਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਕੋਲ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਕੈਦ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਮੰਚਨ ਨੇ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਲਕਾ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ## ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਕੌਣ ਸੀ? ਰਜ਼ੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 1205 ਵਿੱਚ ਬਦਾਯੂੰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੁਲਤਾਨ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਮੋਢੀ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਐਬਕ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪੁੱਤਰ ਅਯੋਗ ਸਾਬਤ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਨੇ ਰਜ਼ੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਰਸ ਥਾਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਰੁਕਨੁਦੀਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਕਤਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਰਜ਼ੀਆ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 1236 ਵਿੱਚ ਜਲਾਲਤ-ਉਦ-ਦੀਨ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨਾਲ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਲਤਾਨ ਵਾਂਗ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਮਲਕਾ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਮਰਦਾਨਾ ਫ਼ੌਜੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪਰਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਜਜ਼ੀਆ ਟੈਕਸ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਮਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਯਾਕੂਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰੋਸਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਚਾਲੀ ਸਰਦਾਰ ਨਾਰਾਜ਼ ਸਨ, ਨੇ ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤਨ ਤਬਰਹਿੰਦ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਦਾ ਬਠਿੰਡਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, ਮਲਿਕ ਅਲਤੂਨੀਆ, ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਰਜ਼ੀਆ ਨੂੰ ਤਬਰਹਿੰਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਯਾਕੂਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ਤ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਅਲਤੂਨੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ, ਪਰ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਕੈਥਲ ਨੇੜੇ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1240 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਬਹਿਰਾਮ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਰਜ਼ੀਆ ਦੀ ਕਬਰ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹੈ: ਕੈਥਲ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਟੋਂਕ, ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Advertisement ## Gargi and the fort at Bathinda Gargi was born in 1916 at Sehna in Barnala district, and he spent his childhood in the Bathinda region, near Qila Mubarak, the fort at Tabarhind where Razia was imprisoned. He grew up in the shadow of a fort that had held a queen prisoner, and seven centuries later he wrote her play. Few playwrights have had so direct a line to their subject: the fort was part of his childhood landscape. That closeness shapes the play. Gargi does not treat Razia as a distant historical figure. He writes her as a woman of Punjab's own soil, a daughter of the same land whose fort still stands at Bathinda, and the play's interest lies as much in what her story says about power and gender as in the history itself. ## What the play does with history The story Gargi draws on is the one the chronicles record: the designation as heir, the coronation, the four years of rule, the rebellion of the nobles, the imprisonment at Tabarhind, the marriage to Altunia, and the death near Kaithal. What Gargi adds is the drama of a woman holding power in a court that did not want a woman to hold it, and the price she paid for ruling in her own name. The play's centre is the conflict between Razia and the forty chiefs of her court, men who wanted the sultan kept under their thumb and who resented her trust in Yakut. Gargi, who had spent his career writing about power in the Punjab village, found in a thirteenth-century court the same forces he had always written about: pride, jealousy, and the refusal of powerful men to be ruled by someone they considered beneath them. Razia's story gave him a way to write about gender and power without writing a play with a message, which he had come to dislike. ## The author Balwant Gargi (1916 to 2003) was the pioneer of modern Punjabi playwriting. His first play, Loha Kutt, appeared in 1944, and his plays were translated into twelve languages and performed around the world. He founded the Department of Indian Theatre at Panjab University, Chandigarh, and taught students who became some of India's best known actors, including Anupam Kher and Kiron Kher. He won the Sahitya Akademi Award in 1962 for Rang Manch, and later the Padma Shri and the Sangeet Natak Akademi Award. Sultan Razia comes from the last phase of that career, when Gargi had returned from years abroad and was writing plays about elemental human forces rather than social messages. He had grown up near Bathinda, studied in Lahore, travelled through Europe, taught in Seattle, and come home. The play is the work of a playwright who had seen the world and chosen to write about a queen imprisoned in his own backyard. ## Reception and legacy The play's first life was on stage rather than on the page. Alkazi's Urdu production in Delhi gave it a national audience, and among Gargi's plays it is the one most tied to the soil of his childhood. It has also kept Razia's name alive in Punjabi letters, alongside the many later retellings of her story: Kamal Amrohi's film Razia Sultan in 1983, biographies, and a television serial in 2015\. The film and the serial are separate works about Razia, not adaptations of Gargi's play. As Chaman Lal's essay on her argues, Razia has never quite received her due in Indian history, and Gargi's play is part of the case for her: a woman who ruled in her own name, in the thirteenth century, and paid for it with her life. For readers of Punjabi theatre, the play is the point where Gargi's lifelong subjects, power, pride and the price of defiance, meet a story that needed no invention. ## ਗਾਰਗੀ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਗਾਰਗੀ ਦਾ ਜਨਮ 1916 ਵਿੱਚ ਸਹਿਣਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਨੇੜੇ ਬਿਤਾਇਆ, ਉਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਰਜ਼ੀਆ ਕੈਦ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਲਕਾ ਨੂੰ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ। ਘੱਟ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਕਿਲ੍ਹਾ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਹ ਨੇੜਤਾ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਢਾਲਦੀ ਹੈ। ਗਾਰਗੀ ਰਜ਼ੀਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੀ ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅੱਜ ਵੀ ਬਠਿੰਡੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਉਨੀ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ। ## ਨਾਟਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਗਾਰਗੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਵਾਰਸ ਥਾਪਣਾ, ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ, ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਰਾਜ, ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ, ਤਬਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਕੈਦ, ਅਲਤੂਨੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ, ਅਤੇ ਕੈਥਲ ਨੇੜੇ ਮੌਤ। ਗਾਰਗੀ ਜੋ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਨਾਟਕ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਔਰਤ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਕਾਈ। ਨਾਟਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਜ਼ੀਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਚਾਲੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਦ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸੁਲਤਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਹੇਠ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜੋ ਯਾਕੂਤ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਸਨ। ਗਾਰਗੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਤਾਕਤਾਂ ਲੱਭੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਿਖਦਾ ਸੀ: ਹੰਕਾਰ, ਈਰਖਾ, ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਇਨਕਾਰ ਕਿ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਰਜ਼ੀਆ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਬਿਨਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਅੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ## ਲੇਖਕ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ (1916 ਤੋਂ 2003) ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ, ਲੋਹਾ ਕੁੱਟ, 1944 ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਬਾਰਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਅਤੇ ਕਿਰਨ ਖੇਰ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ 1962 ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਮੰਚ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ। ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ ਉਸ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦੌਰ ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗਾਰਗੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਰਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਤਾਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਠਿੰਡੇ ਨੇੜੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਸੀਐਟਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਘਰ ਪਰਤਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਇੱਕ ਮਲਕਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ## ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਵਿਰਸਾ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜੀਵਨ ਪੰਨੇ ਦੀ ਥਾਂ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਦੀ ਉਰਦੂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਗਾਰਗੀ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਰਜ਼ੀਆ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਈ ਬਿਆਨਾਂ ਨਾਲ: 1983 ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ, ਜੀਵਨੀਆਂ, ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ। ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਸੀਰੀਅਲ ਰਜ਼ੀਆ ਬਾਰੇ ਵੱਖਰੇ ਕੰਮ ਹਨ, ਗਾਰਗੀ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਚਮਨ ਲਾਲ ਦਾ ਉਸ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਜ਼ੀਆ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਬਣਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਗਾਰਗੀ ਦਾ ਨਾਟਕ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਔਰਤ ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾਲ ਚੁਕਾਈ। ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਨਾਟਕ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗਾਰਗੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਸੱਤਾ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਵੱਗਿਆ ਦੀ ਕੀਮਤ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ## Editions and translations * Sultan RaziaPunjabi · written 1973; staged in Urdu in DelhiEdition ## The author [Balwant GargiPlaywright, Novelist · 1916 to 2003Balwant Gargi was a pioneering Punjabi playwright and theatre director who founded the Indian Theatre Department at Panjab University in 1968\. His play Loha Kutt was translated into twelve languages, and his students included Anupam Kher and Kiron Kher.](https://jugti.com/kosh/people/balwant-gargi/) ## Connected [ਬBalwant GargiPerson · Playwright, Novelist](https://jugti.com/kosh/people/balwant-gargi/) ## More to read * [ਧੂਣੀ ਦੀ ਅੱਗDhooni Di AggDrama · 1977Dhooni Di Agg](https://jugti.com/kosh/books/dhooni-di-agg/) * [ਕਣਕ ਦੀ ਬੱਲੀKanak Di BaliDrama · 1954Kanak Di Bali](https://jugti.com/kosh/books/kanak-di-bali/) * [ਲੋਹਾ-ਕੁੱਟLoha KuttDrama · 1944Loha Kutt](https://jugti.com/kosh/books/loha-kutt/) * [ਰੰਗਮੰਚRangmanchEssays · 1962Rangmanch](https://jugti.com/kosh/books/rangmanch/) * [ਨੰਗੀ ਧੁੱਪNangi DhupNovelNangi Dhup](https://jugti.com/kosh/books/nangi-dhup/) * [ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘRaja Lakhdata SinghDrama · 1910Raja Lakhdata Singh](https://jugti.com/kosh/books/raja-lakhdata-singh/) Advertisement Sources (3) 1. [Balwant Gargi, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Balwant%5FGargi) 2. [Bindu Batra, Balwant Gargi: In the Dark Courtyards, Sangeet Natak (Internet Archive)](https://archive.org/stream/dli.ministry.10077/JSNA%252822%252928-31%5Fdjvu.txt) 3. [Chaman Lal, Milestones: Remembering Razia Sultan, the first and only woman Empress of India, Academia.edu](https://www.academia.edu/36367929/Milestones%5FRemembering%5FRazia%5FSultan%5Fthe%5Ffirst%5Fand%5Fonly%5Fwoman%5FEmpress%5Fof%5FIndia%5FTime%5Fto%5Fempower%5FMuslim%5Fwomen) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[About the play](#s-b1)[Who was Razia Sultana?](#s-b4)[Gargi and the fort at Bathinda](#s-b8)[What the play does with history](#s-b11)[The author](#s-b14)[Reception and legacy](#s-b17)[Characters](#characters)[Editions and translations](#editions)[The author](#author)[Connected](#connected)[More to read](#more) Facts Punjabi name ਸੁਲਤਾਨ ਰਜ਼ੀਆ Author Balwant Gargi (1916 to 2003, born Sehna, Barnala district) Written 1973 Form Historical play Language Punjabi (Gurmukhi) Subject Razia Sultana, ruler of Delhi 1236 to 1240 First staged In Urdu, Delhi, directed by Ibrahim Alkazi Advertisement ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People537 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,428 places](https://jugti.com/kosh/places/)[ੳWords669 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion547 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/) Advertisement