Source: https://jugti.com/kosh/people/k-p-s-gill/ ਕੇ. ਪੀ. ਐਸ. ਗਿੱਲ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[People](https://jugti.com/kosh/people/)/K. P. S. Gill Person · Punjab Police Chief # K. P. S. Gillਕੇ. ਪੀ. ਐਸ. ਗਿੱਲ ਕੇ. ਪੀ. ਐਸ. ਗਿੱਲ 1934 to 2017 · Punjab police chief of the militancy years [In short](#in-short)[Life at a glance](#glance)[Early life and the Assam years](#s-e1)[Why was K. P. S. Gill called a supercop?](#s-e4)[Second term and the end of militancy](#s-e7)[What did human rights groups and the courts record?](#s-e10)[After retirement: adviser, writer and hockey chief](#s-e14)[Death and legacy](#s-e17)[People](#connected-people)[Places](#connected-places)[More people](#more-like-this) In short K. P. S. Gill (29 December 1934 to 26 May 2017), full name Kanwar Pal Singh Gill, was a Ludhiana-born Indian Police Service officer who served twice as Director General of Police in Punjab, from 1988 to 1990 and from 1991 to 1995\. The Punjab government and Chief Minister Beant Singh credited him with ending the state's armed insurgency, while human rights organisations criticised custodial deaths and encounter killings under his command and the courts took up the secret cremations case. Updated 28 Oct 2026 ## Life at a glance Life at a glance 1. 1934**Born** Ludhiana, Punjab, British India 2. 1984**Other post** BSF Jammu 3. 1989**Honour** Padma Shri 4. 1997**Book** Punjab: The Knights of Falsehood 5. 2002**Book** Most Wanted 6. 2004**Book** The Punjab Story 7. 2017**Died** New Delhi (aged 82) Facts Punjabi name ਕੇ. ਪੀ. ਐਸ. ਗਿੱਲ Born 29 December 1934, Ludhiana, Punjab, British India Died 26 May 2017, New Delhi (aged 82) Home city Ludhiana District Ludhiana Region Malwa All 13 facts Education St Edward's School, Shimla; English literature, Panjab University Service Indian Police Service, 1958 to 1995 DGP Punjab 1988 to 1990; 1991 to 1995 Other posts Director General, CRPF (1990 to 1991); DGP Assam; IG, BSF Jammu (1984) Honours Padma Shri (1989) Sports administration President, Indian Hockey Federation (1994 to 2008) Books Punjab: The Knights of Falsehood (1997); Most Wanted (2002); The Punjab Story (2004) Full story6 min read K. P. S. Gill (29 December 1934 to 26 May 2017) was a Ludhiana-born Indian Police Service officer who served twice as Director General of Police in Punjab, from 1988 to 1990 and from 1991 to 1995\. Supporters credit him with ending the Punjab insurgency. Human rights groups criticised the methods used under his command. ## Early life and the Assam years Kanwar Pal Singh Gill was born on 29 December 1934 in Ludhiana, in Punjab Province, British India, to Rachpal Singh Gill and Amrit Kaur. He was educated at St Edward's School in Shimla and took a degree in English literature from Panjab University. Few readers of his later police career would have guessed the literary start, but contemporaries remembered a widely read officer who wrote and edited books throughout his life. Gill joined the Indian Police Service in 1958 and was allotted to the Assam and Meghalaya cadre in north-east India. He spent much of the next 28 years in the region, rising to Inspector General and then Director General of Police in Assam. His firm style divided opinion there as well. While serving as Assam police chief he was charged over the death of a demonstrator, a case in which the Delhi High Court later acquitted him. He returned to his home state of Punjab in 1984, serving as Inspector General of the Border Security Force in Jammu from January to September that year. ## Why was K. P. S. Gill called a supercop? The nickname came from the Punjab years, above all from Operation Black Thunder in May 1988, when Gill commanded the operation to remove militants who had again taken positions inside the Golden Temple in Amritsar. Determined not to repeat the damage of Operation Blue Star in 1984, he used a siege, cut power and water, kept the operation under full public and media scrutiny, and reported accounts say 67 militants surrendered and 4 were killed, with little damage to the shrine. Gill served his first term as Director General of Police in Punjab from 1988 to 1990\. He then headed the Central Reserve Police Force from December 1990 to November 1991 before returning to Punjab. In 1989 he received the Padma Shri, India's fourth highest civilian honour, for his work in the civil service. The President of India, condoling his death in 2017, also recorded that award and his service as police chief in Punjab and Assam. ## Second term and the end of militancy Gill's second Punjab term, from 1991 until his retirement in 1995, covered the most violent phase of the insurgency and its end. Reported figures put the death toll at more than 5,000 in 1991, the peak year, and at under 500 in 1993\. The Punjab government of Chief Minister Beant Singh is widely reported to have given Gill a free hand, and the state government and Beant Singh credited the police campaign under Gill with breaking the militant movement. By the mid 1990s, armed militancy in Punjab had largely ended. Beant Singh himself was assassinated by a suicide bomber at the Chandigarh secretariat on 31 August 1995, weeks before Gill retired from the police service that year. Gill always defended the campaign of those years in his writing and interviews, arguing that the state had faced an armed separatist movement that had itself killed thousands of civilians, police personnel and political leaders. ## What did human rights groups and the courts record? The same years produced a large and documented record of criticism. Human Rights Watch reported in 1991 that security forces in Punjab were using increasingly brutal methods, and its later reports described staged encounter killings, people who disappeared in police custody, detention without trial and torture. Patricia Gossman and other researchers cited by these reports described a system of cash rewards for killing militants, which they said encouraged extrajudicial executions. Gill and the Punjab government of the day rejected the charge that abuses were policy, and Gill later described rights litigation as a weapon used against the state. The case most often cited is that of Jaswant Singh Khalra, a human rights activist who in 1995 published official cremation ground records that he said showed thousands of secret cremations of unidentified bodies by the police in Amritsar district. Khalra was taken into custody by Punjab Police on 6 September 1995 and was killed that October. A Central Bureau of Investigation report submitted in December 1996 listed 2,097 illegal cremations at three cremation grounds in Amritsar district. The Supreme Court described the findings as a flagrant violation of human rights on a mass scale and referred the mass cremations case to the National Human Rights Commission. Six Punjab police officers were later convicted for their roles in Khalra's abduction and murder. Human Rights Watch recorded eyewitness testimony that implicated Gill in Khalra's detention and noted that the CBI did not bring charges against Gill himself. Gill also carried a personal conviction from his Punjab years. In 1988, Indian Administrative Service officer Rupan Deol Bajaj complained that he had behaved improperly towards her at a party. In August 1996 a court convicted him under sections 354 and 509 of the Indian Penal Code. After appeals, the Supreme Court upheld the conviction in July 2005 but reduced the jail terms to probation, and the fine he was ordered to pay was directed to women's organisations after Bajaj declined the compensation. ## After retirement: adviser, writer and hockey chief In retirement Gill founded the Institute for Conflict Management in New Delhi and served as its president, editing its journal Faultlines and writing on terrorism and internal security. His books include Punjab: The Knights of Falsehood (1997), Most Wanted (2002) and The Punjab Story (2004). Governments continued to call on him: Sri Lanka sought his counter-terrorism advice in 2000, he served as security adviser in Gujarat after the 2002 violence, where he requested 1,000 additional riot police from Punjab, and as security adviser to Chhattisgarh in 2006 during its Maoist conflict. His other public role was in sport. Gill became president of the Indian Hockey Federation in 1994 and led it for fourteen years. The tenure ended in controversy: after India failed to qualify for the 2008 Olympics and a television sting alleged corruption involving the federation's secretary general, the Indian Olympic Association suspended the federation in April 2008, and it was later wound up into Hockey India. ## Death and legacy Gill died at Sir Ganga Ram Hospital in New Delhi on 26 May 2017, aged 82\. The hospital reported that he had end stage kidney failure and significant ischemic heart disease, had been recovering from peritonitis, and died of a sudden cardiac arrest. Condolences came from President Pranab Mukherjee, Prime Minister Narendra Modi and Punjab Chief Minister Amarinder Singh, who said his role in restoring peace in Punjab could not be forgotten. His legacy remains contested in a way few Indian police careers are. Officials and many in Punjab credit Gill and Beant Singh with ending a violent insurgency that had claimed thousands of lives. Human rights organisations, victims' families and the court and commission records of the cremations case hold that the campaign also involved grave abuses for which senior officers were rarely held to account. Both parts of that record are documented, and any honest account of Punjab in the early 1990s has to carry the two together. ਕੇ. ਪੀ. ਐਸ. ਗਿੱਲ (29 ਦਸੰਬਰ 1934 ਤੋਂ 26 ਮਈ 2017) ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਜੋ 1988 ਤੋਂ 1990 ਅਤੇ ਫਿਰ 1991 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਦੋ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਮਹਾਨਿਦੇਸ਼ਕ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਵਰਤੇ ਗਏ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀવન ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਦੇ ਸਾਲ ਕੰਵਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1934 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਰਚਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਸੇਂਟ ਐਡਵਰਡ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਪੁਲਿਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਗਿੱਲ 1958 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਮੇਘਾਲਿਆ ਕਾਡਰ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ 28 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁਲਿਸ ਮਹਾਨਿਦੇਸ਼ਕ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਅੰਦਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਰਾਵਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਅਸਾਮ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1984 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸੂਬੇ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਰਹੇ। ## ਕੇ. ਪੀ. ਐਸ. ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਸੁਪਰਕਾਪ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ? ਇਹ ਨਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਈ 1988 ਦੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਗਿੱਲ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੋਰਚੇ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠੇ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਕੀਤੀ। 1984 ਦੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਦੁਹਰਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਬੰਦ ਕੀਤਾ, ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 67 ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ 4 ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਗਿੱਲ 1988 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਮਹਾਨਿਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਦਸੰਬਰ 1990 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1991 ਤੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤੇ। 1989 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਮਿਲਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ## ਦੂਜਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਅਤੇ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦਾ ਅੰਤ 1991 ਤੋਂ 1995 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਗਿੱਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੰਜਾਬ ਕਾਰਜਕਾਲ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹਿੰਸਕ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ। ਦੱਸੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 1991 ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਸਾ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਿੱਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। 1990ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਲਗਭਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਖੁਦ 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਗਿੱਲ ਦੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੂਬਾ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵੱਖਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਖੁਦ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਆਮ ਲੋਕ, ਪੁਲਿਸ ਕਰਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਮਾਰੇ ਸਨ। ## ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਕੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਬਾਰੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਹੈ। ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰੜੇ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਅਲੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆਵਾਂ, ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਹਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦੇ ਪੈਟ੍ਰੀਸ਼ੀਆ ਗੌਸਮੈਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਖਾੜਕੂ ਮਾਰਨ ਉੱਤੇ ਨਕਦ ਇਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਗੈਰ ਅਦਾਲਤੀ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਕੋਈ ਨੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਿੱਲ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਤਿਆ ਹਥਿਆਰ ਕਿਹਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਚਿਤ ਕੇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਪਤ ਸਸਕਾਰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ 6 ਸਤੰਬਰ 1995 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋ ਗਈ। ਦਸੰਬਰ 1996 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟਾਂ ਵਿੱਚ 2,097 ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਘੋਰ ਉਲੰਘਣਾ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕੇਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਛੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ। ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਨੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲ ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੀ. ਬੀ. ਆਈ. ਨੇ ਖੁਦ ਗਿੱਲ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ। ਗਿੱਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਰਹੀ। 1988 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਰੂਪਨ ਦਿਓਲ ਬਾਜਾਜ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲਤ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਗਸਤ 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਘਿਤਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 354 ਅਤੇ 509 ਹੇਠ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਅਪੀਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2005 ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ ਪਰ ਕੈਦ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਬੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਜਾਜ ਵੱਲੋਂ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਜੁਰਮਾਨਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ। ## ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਸਲਾਹਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਮੁਖੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿੱਲ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫ਼ਾਰ ਕਾਨਫ਼ਲਿਕਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ, ਉਸ ਦੇ ਪੱਤਰ ਫ਼ਾਲਟਲਾਈਨਜ਼ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ: ਦ ਨਾਈਟਸ ਆਫ਼ ਫ਼ਾਲਸਹੁੱਡ (1997), ਮੋਸਟ ਵਾਂਟਿਡ (2002) ਅਤੇ ਦ ਪੰਜਾਬ ਸਟੋਰੀ (2004) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ: ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਸਲਾਹ ਲਈ, 2002 ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ 1,000 ਵਾਧੂ ਦੰਗਾ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਮਾਓਵਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਜਨਤਕ ਭੂਮਿਕਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਗਿੱਲ 1994 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ: ਭਾਰਤ ਦੇ 2008 ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫ਼ਾਈ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਉੱਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਸੰਘ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ। ## ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਗਿੱਲ ਦੀ ਮੌਤ 26 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 82 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਹਸਪਤਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਫੇਲ੍ਹ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਪੇਰੀਟੋਨਾਈਟਿਸ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਚਾਨਕ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਭੁੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਾਦਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪੁਲਿਸ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿੰਸਕ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ ਕੇਸ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰਿਕਾਰਡ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਵੀ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਵਾਬਦੇਹ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹਨ, ਅਤੇ 1990ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ## People [Beant SinghPunjab Chief Minister](https://jugti.com/kosh/people/beant-singh-cm/)[Jaswant Singh KhalraHuman Rights Activist](https://jugti.com/kosh/people/jaswant-singh-khalra/)[Parkash Singh BadalPolitician](https://jugti.com/kosh/people/parkash-singh-badal/)[Inder Kumar GujralFormer Prime Minister](https://jugti.com/kosh/people/inder-kumar-gujral/) ## Places [LudhianaCity, Malwa](https://jugti.com/kosh/places/ludhiana/) ## More people * [Prince Kanwaljit SinghPunjabi Actor](https://jugti.com/kosh/people/prince-kanwaljit-singh/) * [Sardar SohiPunjabi Actor](https://jugti.com/kosh/people/sardar-sohi/) * [Hobby DhaliwalPunjabi Actor](https://jugti.com/kosh/people/hobby-dhaliwal/) * [K. DeepPunjabi Singer](https://jugti.com/kosh/people/k-deep/) * [Jass BajwaPunjabi Singer](https://jugti.com/kosh/people/jass-bajwa/) Sources (5) 1. [Kanwar Pal Singh Gill, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/KPS%5FGill) 2. [Supercop KPS Gill passes away, The Hindu BusinessLine](https://www.thehindubusinessline.com/news/national/supercop-kps-gill-passes-away/article9713374.ece/amp/) 3. [KPS Gill dies at 82, The Tribune](https://www.sanjhamorcha.com/kps-gill-dies-at-82/) 4. [Protecting the Killers: A Policy of Impunity in Punjab, India, Human Rights Watch](https://www.hrw.org/reports/2007/india1007/india1007.htm) 5. [President of India condoles the passing away of Shri KPS Gill, President of India](http://www.presidentofindia.gov.in/pranab-mukherjee/press%5Freleases/president-india-condoles-passing-away-shri-kps-gill) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[Early life and the Assam years](#s-e1)[Why was K. P. S. Gill called a supercop?](#s-e4)[Second term and the end of militancy](#s-e7)[What did human rights groups and the courts record?](#s-e10)[After retirement: adviser, writer and hockey chief](#s-e14)[Death and legacy](#s-e17)[People](#connected-people)[Places](#connected-places)[More people](#more-like-this) Life at a glance 1. 1934**Born** Ludhiana, Punjab, British India 2. 1984**Other post** BSF Jammu 3. 1989**Honour** Padma Shri 4. 1997**Book** Punjab: The Knights of Falsehood 5. 2002**Book** Most Wanted 6. 2004**Book** The Punjab Story 7. 2017**Died** New Delhi (aged 82) Facts Punjabi name ਕੇ. ਪੀ. ਐਸ. ਗਿੱਲ Born 29 December 1934, Ludhiana, Punjab, British India Died 26 May 2017, New Delhi (aged 82) Home city Ludhiana District Ludhiana Region Malwa Education St Edward's School, Shimla; English literature, Panjab University Service Indian Police Service, 1958 to 1995 DGP Punjab 1988 to 1990; 1991 to 1995 Other posts Director General, CRPF (1990 to 1991); DGP Assam; IG, BSF Jammu (1984) Honours Padma Shri (1989) Sports administration President, Indian Hockey Federation (1994 to 2008) Books Punjab: The Knights of Falsehood (1997); Most Wanted (2002); The Punjab Story (2004) ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [Places12,427 places](https://jugti.com/kosh/places/)[Books105 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords454 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion386 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)