Source: https://jugti.com/kosh/places/amritsar/dera-baba-jaimal-singh/ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Places](https://jugti.com/kosh/places/)/[Amritsar](https://jugti.com/kosh/places/district/amritsar/)/[Baba Bakala tehsil](https://jugti.com/kosh/places/district/amritsar/baba-bakala/)/Dera Baba Jaimal Singh Place · Village # Dera Baba Jaimal Singhਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ Village and religious township near Beas in Amritsar district, Punjab, India, world headquarters of Radha Soami Satsang Beas [Map](https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=Dera%20Baba%20Jaimal%20Singh%2C%20Baba%20Bakala%2C%20Amritsar%2C%20Punjab) DistrictAmritsarRegionMajhaPopulation594 (Census 2011)Founded1891 (settlement founded by Jaimal Singh) [In short](#in-short)[Where is Dera Baba Jaimal Singh?](#s-b1)[How the Dera began: 1891 to 1903](#s-b4)[Growth under the successors](#s-b8)[The township today](#s-b12)[Satsang gatherings and visitors](#s-b16)[Geography and the census village](#s-b19)[Getting there](#s-b23)[Nearby](#nearby) In short Dera Baba Jaimal Singh is a village in Baba Bakala tehsil of Amritsar district, Punjab, India, on the bank of the Beas River, and the world headquarters of Radha Soami Satsang Beas. Founded by Jaimal Singh in 1891, it is now a self contained religious township of about 7,000 residents that hosts satsang gatherings of up to 500,000 visitors, while its census village recorded 594 people in 2011. Updated 23 Oct 2026 Facts Punjabi name ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ District Amritsar Tehsil Baba Bakala Block Rayya Region Majha Population 594 (Census 2011) All 16 facts Households 399 (Census 2011) Area 166 hectares Literacy 78.29% (Census 2011) Founded 1891 (settlement founded by Jaimal Singh) Language Punjabi Nearest town Rayya (13 km) PIN code 143204 Census village code 037829 Railway station Beas Junction Known for World headquarters of Radha Soami Satsang Beas Full story7 min read Dera Baba Jaimal Singh is a village and township on the bank of the Beas River in Amritsar district, Punjab, India, and the world headquarters of Radha Soami Satsang Beas. Founded as a small colony in 1891, it now holds thousands of residents and vast satsang gatherings. ## Where is Dera Baba Jaimal Singh? Dera Baba Jaimal Singh is a village in Baba Bakala tehsil of Amritsar district, in the Majha region of Punjab, India. It stands beside the Beas River, near Beas town, close to the Amritsar to Delhi road and rail corridor. Village listings place it about 9 kilometres from Baba Bakala, the tehsil headquarters, and about 50 kilometres by road from Amritsar city. The census records it as a revenue village of 166 hectares with its own gram panchayat in the Rayya block, PIN code 143204 and village code 037829\. The 2011 directory recorded Rayya, about 13 kilometres away, as its nearest town. The name explains the place. A dera is a settlement centred on a religious teacher, and this one carries the name of Jaimal Singh, its founder. Postal and railway addresses usually say Beas, but the settlement is its own revenue village, and it is the home of the spiritual head of Radha Soami Satsang Beas (RSSB). ## How the Dera began: 1891 to 1903 Jaimal Singh (1839 to 1903) was born at Ghuman and served in the British Indian Army from the age of seventeen, rising to the rank of havildar. In 1856, after a long search for a teacher, he was initiated at Agra by Shiv Dayal Singh, the founder of the Radha Soami movement, who had begun teaching at Agra in 1861\. After Shiv Dayal Singh died in 1878, Jaimal Singh carried the teachings to Punjab, on his teacher's instruction, as the organisation recounts it. On retiring from the army, Jaimal Singh settled in 1891 on the west bank of the Beas River. He chose a desolate spot for its solitude, built a simple mud hut to live and meditate in, and as word spread, a small circle of followers formed and he began holding satsangs, the discourses of the path. The colony took physical shape in 1898, when Sawan Singh, a civil engineer who would become his successor, built the first community well and then a small satsang hall and guest rooms. When Jaimal Singh died on 29 December 1903, he had initiated over two thousand followers, and he left Sawan Singh as his appointed successor. ## Growth under the successors Sawan Singh led the Dera from 1903 to 1948\. An engineer by profession, he planned its growth over 45 years and designed a large new satsang hall, completed in 1937\. During Partition in 1947, the organisation's histories record, the Dera sheltered refugees of all faiths. Followers know him as the Great Master. His written will of March 1948 named his successor, the first time a Beas master used a formal will. That successor, Jagat Singh, a retired professor of chemistry, led from 1948 to 1951 through the hard post Partition years. Charan Singh, a lawyer and a grandson of Sawan Singh, then led from 1951 to 1990\. In 1957 he registered Radha Soami Satsang Beas as a non profit society, separating its administration from the person of the master. Under him the Dera grew into a self sufficient township: in the 1950s thousands of volunteers levelled ravines by hand in the service the community calls mitti seva, and centres spread to more than 90 countries. Gurinder Singh, appointed in 1990, remains the spiritual head, and the present main satsang venue built during his leadership can seat up to 500,000 people. In September 2024, departing from the practice of naming a successor only near the end of a master's life, he named Jasdeep Singh Gill as Sant Satguru Designate. Succession, the organisation states, is by the reigning master's appointment, not by hereditary right, though the last three leaders have also been descendants of Sawan Singh. ## The township today The organisation describes the Dera as a self contained mini township with about 7,000 residents, most of them full time volunteers, called sevadars, and their families. Volunteers run the administration, funded by unsolicited donations; the organisation says it undertakes no fundraising. Secondary accounts put the developed land at about 1,900 acres, and the official overview says more than 1,250 acres are cultivated for the langar and the residents. The official overview lists its own water supply and treatment plant, solid waste treatment, an electrical substation with generator backup, and rooftop solar panels generating 19.5 megawatts at peak. The Pathseekers School serves just over 1,000 students, mainly children of residents and hospital staff. A large library is planned to hold nearly 500,000 volumes on world religions and philosophy. Through a sister body, the Maharaj Jagat Singh Medical Relief Society, the organisation runs the Beas hospital inside the Dera: 260 beds, all treatment free of charge, and about 1,200 outpatients a day, with sister hospitals at Sikanderpur in Haryana and Bhota in Himachal Pradesh. The official site says no distinction is made by a patient's status or religion, and its volunteers have also carried out disaster relief after earthquakes in Gujarat, Kashmir and Nepal. ## Satsang gatherings and visitors The teachings, as the organisation presents them, belong to the Sant Mat tradition. A living master, or Satguru, is held to be essential as a guide, and the central practice is Surat Shabd Yoga, meditation on the inner sound current. Followers commit at initiation to daily meditation, a lacto vegetarian diet, abstinence from intoxicants and a moral life, while continuing to live and work in the world. The organisation presents the path as open to people of any faith, and holds its meetings without fees, advertising or proselytising. On specially designated weekends, when the master is present, the organisation says crowds average between 200,000 and 500,000 people. The covered satsang venue can seat up to 500,000\. The free langar, or community kitchen, covers over 48 acres, works around the clock and can serve up to 300,000 people a meal, 50,000 at a single sitting. Visitors stay free in guest hostels, dormitories and large sheds. The network behind these weekends runs to more than 5,000 centres in India and meetings in more than 90 countries. ## Geography and the census village On paper, Dera Baba Jaimal Singh is a small revenue village, and its land record matches a built settlement rather than a farming village. Of its 166 hectares, the 2011 directory recorded 155 hectares under non agricultural uses and only 11 hectares net sown, every sown hectare irrigated by wells and tube wells. The census counted just 3 cultivators and 3 agricultural labourers among its workers. The 2011 census counted 594 people in Dera Baba Jaimal Singh: 230 men and 364 women in 399 households, a sex ratio of 1,583 women for every 1,000 men, only 9 children under the age of six, literacy of 78.29 per cent among residents aged seven and above, and 58 workers in all. That small figure sits oddly beside the organisation's own count of about 7,000 Dera residents. The two numbers measure different things: the census counts the 166 hectare revenue village, while the organisation counts the residents of the religious township centred on it. Both figures are given here from their own records. The 2011 directory recorded a primary health centre, a health sub centre, an allopathic hospital and a dispensary in the village, treated tap water, its own post office, a bank branch and ATM, an anganwadi centre and an ASHA worker. No government school was recorded inside the village in 2011; the nearest primary school was within five kilometres. ## Getting there The nearest railway station is Beas Junction, a few kilometres away on Dera Road at Beas town. Station code BEAS, it stands on the Ambala to Attari line, the Amritsar to Delhi corridor, with a branch to Tarn Taran, under Northern Railway's Firozpur division. The station is known as one of the cleanest in India, and reports credit Dera volunteers with helping to improve its amenities. By road, the village is reached by pucca, all weather roads with public and private bus services, and village listings note that a national highway and a major district road pass through. Amritsar, with Sri Guru Ram Dass Jee International Airport about 51 kilometres from Beas, is the onward hub for most visitors. ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੈਂਦਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਧਾ ਸੋਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਹੈ। ਸਾਲ 1891 ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਬਸਤੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਡੇਰਾ ਅੱਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸਤਿਸੰਗ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ## ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਝਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਬਿਆਸ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਸੂਚੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ 166 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਾਲਾ ਮਾਲੀ ਪਿੰਡ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਈਆ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 143204 ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਗਣਨਾ ਪਿੰਡ ਕੋਡ 037829 ਹੈ। ਸਾਲ 2011 ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਰਈਆ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਡੇਰਾ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣੀ ਬਸਤੀ ਜਾਂ ਟਿਕਾਣੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਡੇਰੇ ਦਾ ਨਾਂ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਲ 1891 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆ ਵਸੇ ਸਨ। ਡਾਕ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਪਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਿਆਸ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬਸਤੀ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਮਾਲੀ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਬਿਆਸ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਵੱਖ। ਇਹ ਰਾਧਾ ਸੋਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਰਾਧਾ ਸੋਆਮੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ## ਡੇਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ: 1891 ਤੋਂ 1903 ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ (1839 ਤੋਂ 1903) ਘੁਮਾਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਵਾਲਦਾਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਾਲ 1856 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਭਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਗਰਾ ਵਿਖੇ ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਰਾਧਾ ਸੋਆਮੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲ 1861 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਵਿਖੇ ਸਿਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਾਲ 1878 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਥਾ ਆਪਣਾ ਵੇਰਵਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਪੰਜਾਬ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਫੌਜ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਸਾਲ 1891 ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਵਸੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕਾਂਤ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਨਸਾਨ ਅਤੇ ਇਕੱਲੀ ਥਾਂ ਚੁਣੀ, ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਲਈ ਕੱਚੀ ਝੁੱਗੀ ਬਣਾਈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਫੈਲੀ, ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਸੰਗ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਸਤੇ ਦੇ ਸਤਿਸੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਸਤੀ ਨੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਸਾਲ 1898 ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ, ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਖੂਹ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਛੋਟਾ ਸਤਿਸੰਗ ਹਾਲ ਅਤੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਕਮਰੇ ਬਣਾਏ। 29 ਦਸੰਬਰ 1903 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਯੁਕਤ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਛੱਡ ਗਏ। ## ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਹੇਠ ਵਾਧਾ ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਲ 1903 ਤੋਂ 1948 ਤੱਕ ਡੇਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 45 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਆਪ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਵਾਂ ਸਤਿਸੰਗ ਹਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਲ 1937 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਡੇਰੇ ਨੇ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਅਤੇ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1948 ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਵਸੀਅਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਬਿਆਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਰਸਮੀ ਵਸੀਅਤ ਨਾਲ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਜੋ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲ 1948 ਤੋਂ 1951 ਤੱਕ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਔਖੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸਨ, ਸਾਲ 1951 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਮੁਖੀ ਰਹੇ। ਸਾਲ 1957 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਧਾ ਸੋਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ ਨੂੰ ਗੈਰ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਆਪ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਸਬਾ ਬਣਿਆ। ਸਾਲ 1950 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਸੇਵਾ ਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥੀਂ ਖੱਡਾਂ ਪੱਧਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ। ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਾਲ 1990 ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ, ਅੱਜ ਵੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਮੁੱਖ ਸਤਿਸੰਗ ਹਾਲ 500,000 ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਹੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਸਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਸੰਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਡੈਜ਼ਿਗਨੇਟ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਨਾਮ ਦਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਥਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਿਆਸ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਮੁਖੀ ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ## ਅੱਜ ਦਾ ਕਸਬਾ ਸੰਸਥਾ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 7,000 ਵਾਸੀਆਂ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਛੋਟਾ ਕਸਬਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੇਵਾਦਾਰ ਆਪ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਰਚ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਮਿਲੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਚੰਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦੀ। ਦੂਜੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਸਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 1,900 ਏਕੜ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ 1,250 ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਖਾਣਾ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸਬਾ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਆਪ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਸੋਧ ਪਲਾਂਟ, ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਸੋਧ ਸਹੂਲਤ, ਬਿਜਲੀ ਸਬ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਨਰੇਟਰ ਬੈਕਅਪ ਹੈ ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਸੂਰਜੀ ਪੈਨਲ ਸਿਖਰ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਤੇ 19.5 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡੇਰੇ ਦਾ ਪਾਠਸੀਕਰਜ਼ ਸਕੂਲ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਡੇਰੇ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮਾਂ, ਰਹੱਸਵਾਦ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ 500,000 ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਦਾਨ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਸਬੇ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਸਥਾ ਮਹਾਰਾਜ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਲੀਫ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਥਾ ਡੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਿਆਸ ਹਸਪਤਾਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 260 ਬਿਸਤਰੇ ਹਨ, ਸਾਰਾ ਇਲਾਜ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 1,200 ਬਾਹਰੀ ਮਰੀਜ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹਸਪਤਾਲ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿਕੰਦਰਪੁਰ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੋਟਾ ਵਿਖੇ ਵੀ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ, ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜੇ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਭੂਚਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਰਾਹਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ## ਸਤਿਸੰਗ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਿਖਿਆਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੰਤ ਮਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਜੀਵੰਤ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਸਟਰ ਜਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅਭਿਆਸ ਸੂਰਤ ਸ਼ਬਦ ਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੀ ਸ਼ਬਦ ਧਾਰਾ ਉੱਤੇ ਸਿਮਰਨ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਾਮ ਦਾਨ ਵੇਲੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਿਮਰਨ, ਦੁੱਧ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖਾਣਾ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਅਤੇ ਨੇਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਥਾ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਫੀਸ, ਬਿਨਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਧਰਮ ਪਰਚਾਰ ਦੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮਾਸਟਰ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਥਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਔਸਤਨ 200,000 ਤੋਂ 500,000 ਤੱਕ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਢੱਕਿਆ ਸਤਿਸੰਗ ਹਾਲ 500,000 ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੁਫ਼ਤ ਲੰਗਰ 48 ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ 300,000 ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ 50,000 ਨੂੰ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮੁਫ਼ਤ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਘਰਾਂ, ਡੋਰਮਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ੈਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾਂ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦਾ ਜਾਲ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭਾਵਾਂ। ## ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਜਨਗਣਨਾ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮਾਲੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਖੇਤੀ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਬਸਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ 166 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਲ 2011 ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਅਨੁਸਾਰ 155 ਹੈਕਟੇਅਰ ਬਸਤੀ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਛੱਪੜਾਂ ਵਰਗੇ ਗੈਰ ਖੇਤੀ ਕੰਮਾਂ ਹੇਠ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ 11 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਾਹੀ ਹੇਠ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਿੰਜਾਈ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 3 ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ 3 ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਗਿਣੇ ਗਏ। ਸਾਲ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 594 ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 230 ਮਰਦ ਅਤੇ 364 ਔਰਤਾਂ ਸਨ, ਜੋ 399 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹਰ 1,000 ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 1,583 ਔਰਤਾਂ ਸੀ, ਛੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿਰਫ਼ 9 ਸਨ, ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 78.29 ਫੀਸਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਕਾਮੇ ਸਿਰਫ਼ 58 ਸਨ। ਇਹ ਛੋਟਾ ਅੰਕੜਾ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ, ਲਗਭਗ 7,000 ਡੇਰਾ ਵਾਸੀਆਂ, ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਅਜੀਬ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਅੰਕੜੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਾਪਦੇ ਹਨ। ਜਨਗਣਨਾ 166 ਹੈਕਟੇਅਰ ਮਾਲੀ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਗਿਣਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੰਸਥਾ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਸਬੇ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਗਿਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਅੰਕੜੇ ਇੱਥੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਲ 2011 ਦੀ ਪਿੰਡ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿਹਤ ਉਪ ਕੇਂਦਰ, ਐਲੋਪੈਥਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੋਧਿਆ ਟੂਟੀ ਪਾਣੀ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਆਪਣਾ ਡਾਕਘਰ, ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾ ਅਤੇ ਏਟੀਐਮ, ਆਂਗਣਵਾਡ਼ੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਵਰਕਰ ਦਰਜ ਸਨ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨੇੜਲਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੀ। ## ਉੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀਏ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਿਆਸ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਆਸ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਬਿਆਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਬਾਲਾ ਤੋਂ ਅਟਾਰੀ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤਰਨਤਾਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਖਾ ਲਾਈਨ ਵੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਹੇਠ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇਨਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਪੱਕੀਆਂ, ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ 2011 ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦੋਵੇਂ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਚੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੜਕ ਇਸ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅੱਗੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਬਿਆਸ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 51 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਰਈਆ ਲਗਭਗ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਲਗਭਗ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ## Nearby * [Amritsar DistrictDistrict, Majha](https://jugti.com/kosh/places/amritsar-district/) * [BeasTown, Majha](https://jugti.com/kosh/places/beas/) * [AmritsarCity, Majha](https://jugti.com/kosh/places/amritsar/) Sources (7) 1. [Radha Soami Satsang Beas, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Radha%5FSoami%5FSatsang%5FBeas) 2. [Jaimal Singh, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Jaimal%5FSingh) 3. [Overview of Dera Baba Jaimal Singh, Radha Soami Satsang Beas (official site)](https://rssb.org/overview.html) 4. [Dera Baba Jaimal Singh (428) Village Code 037829: District Census Handbook Village Directory data, VillageCodes Punjab](https://punjab.villagecodes.in/amritsar/baba-bakala-04900258/dera-baba-jaimal-singh-428-00258037829/amp/) 5. [Dera Baba Jaimal Singh Village Population, Baba Bakala, Amritsar (Census 2011), Census2011.co.in](https://www.census2011.co.in/data/village/37829-dera-baba-jaimal-singh-punjab.html) 6. [Dera Baba Jaimal Singh Village in Baba Bakala, Amritsar, Punjab, VillageInfo.in](https://villageinfo.in/punjab/amritsar/baba-bakala/dera-baba-jaimal-singh/) 7. [Beas Junction railway station, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Beas%5FJunction%5Frailway%5Fstation) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[Where is Dera Baba Jaimal Singh?](#s-b1)[How the Dera began: 1891 to 1903](#s-b4)[Growth under the successors](#s-b8)[The township today](#s-b12)[Satsang gatherings and visitors](#s-b16)[Geography and the census village](#s-b19)[Getting there](#s-b23)[Nearby](#nearby) Facts Punjabi name ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ District Amritsar Tehsil Baba Bakala Block Rayya Region Majha Population 594 (Census 2011) Households 399 (Census 2011) Area 166 hectares Literacy 78.29% (Census 2011) Founded 1891 (settlement founded by Jaimal Singh) Language Punjabi Nearest town Rayya (13 km) PIN code 143204 Census village code 037829 Railway station Beas Junction Known for World headquarters of Radha Soami Satsang Beas ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People193 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Books55 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords378 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion335 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)