Source: https://jugti.com/kosh/places/fazilka/ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Places](https://jugti.com/kosh/places/)/[Fazilka](https://jugti.com/kosh/places/district/fazilka/)/Fazilka Place · City # Fazilkaਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ City in Malwa, Punjab · border town and district headquarters [Map](https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=Fazilka%2C%20Punjab) DistrictFazilkaRegionMalwa, Punjab (India)Population76,492 (2011 census)Founded1844 [In short](#in-short)[History at a glance](#glance)[History](#s-k1)[What is Fazilka known for?](#s-k5)[The 1971 war and the Asafwala memorial](#s-k7)[Geography and people](#s-k10)[Places of interest](#s-k12)[Notable people](#s-k15)[Today](#s-k17)[People from Fazilka](#people-from)[Nearby](#nearby)[In the news](#news) In short Fazilka is a border city in south-western Punjab founded in 1844 by British officer J.H. Oliver and named after Mian Fazil Watto; it became the headquarters of Fazilka district in July 2011, and the 2011 census counted 76,492 residents. The city is known for its 95-foot clock tower, the Asafwala War Memorial honouring the soldiers of the 1971 war, and the daily Sadiqui border ceremony. Reviewed by Jugti editors ## History at a glance History at a glance 1. 1844J.H. Oliver founds Fazilka on land ceded by the Bahawalpur princely state, naming it after Mian Fazil Watto. 2. 1885Fazilka gets a municipality on 10 December. 3. 1947The Radcliffe Line makes Fazilka a border town. 4. 1966Punjab reorganised on linguistic lines. 5. 1971Fighting in the Fazilka sector; the Asafwala War Memorial later commemorates the fallen. 6. 2011Fazilka district is created; the town becomes district headquarters. 7. 2011Census records a population of 76,492. Facts Punjabi name ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ Type City District Fazilka Region Malwa, Punjab (India) Founded 1844 Founder J.H. Oliver All 15 facts Named for Mian Fazil Watto Nickname Bangla Population 76,492 (2011 census) Literacy 70.7% (2011 census) District headquarters Since 27 July 2011 PIN 152123 Telephone code 01638 Languages Punjabi, Malwai, Bagri, Hindi Known for Clock tower, Asafwala War Memorial, Sadiqui border ceremony PAKISTANINDIAFazilka Schematic, not to scale[All places →](https://jugti.com/kosh/places/) Full story5 min read Fazilka is a border city in south-western Punjab founded in 1844 by British officer J.H. Oliver, named after Mian Fazil Watto, and made the headquarters of the newly created Fazilka district in July 2011\. The 2011 census counted 76,492 residents. The city is known for its 95-foot clock tower, the tallest in North India, the Asafwala War Memorial of the 1971 war, and the Sadiqui border ceremony held every evening. ## History Fazilka was founded in 1844 by J.H. Oliver on uncultivated, bushy land ceded to the British by the Bahawalpur princely state. It was named after Mian Fazil Watto, the original owner of the land; Oliver also named the nearby town of Ellenabad, now in Haryana, after his daughter Ellena. The new town grew as a trading hub between Punjab and Sindh, and remained the biggest wool market in undivided Punjab until Partition. It was added to Ferozepur district in 1884 and got its municipality on 10 December 1885\. The first railway line arrived in 1898, connecting the town to McLeod Ganj, now in Pakistan, on the way to Bahawalnagar, and through Chaanwala to Amruka; both lines closed after Partition. Before Partition, about half the town's population was Muslim; nearly all of them left for Pakistan in 1947, and the town filled with resettling families. In January 1970, Prime Minister Indira Gandhi announced the transfer of part of Fazilka tehsil and Abohar to Haryana, but the Mathew Commission ruled that the tehsils were not contiguous with Haryana's border, and the transfer was blocked. On 27 July 2011, Fazilka district was carved out of Ferozepur district, and the city became its headquarters. Fazilka is also known as Bangla, a name that stuck from the early bungalow that stood by the new lake at Badha. ## What is Fazilka known for? The city is known for three things a visitor notices first: the tall clock tower at its centre, the Asafwala War Memorial south-west of the town, and the daily border ceremony at Sadiqui-Sulemanki. Underneath them runs the quieter identity of a border trading town: kinnow and cotton country, a big anaj mandi, and a railway junction whose pre-Partition lines still shape local memory. ## The 1971 war and the Asafwala memorial On 3 December 1971, the Pakistan Army attacked through Sulemanki Headworks, 14 km from Fazilka, and pushed about 7 km into Indian territory through Beriwala, Gurmi Khera and Pakka to Asafwala. There, a contingent of 226 Indian soldiers of the 67 Infantry Brigade, from the 4 Jat Regiment, 15 Rajput Regiment and 3 Assam Rifles, held the advance. Fighting swept across the villages, and the Indian troops recovered nearly all the ground taken by Pakistan except Beriwala village. Villagers later found the bodies of 82 Indian soldiers who had died holding the line. They were mass-cremated by the villagers in a 90-foot pyre on 17 December 1971, and their relics were enshrined in the Asafwala War Memorial, also called Shaheedon Ki Samadhi, built in 1972 on five acres about 4 km south-west of Fazilka on the Fazilka-Sadiqui road. The memorial carries the photographs of all the martyrs and the busts of four decorated heroes: Lance Naik Drigpal Singh (Maha Vir Chakra, 15 Rajput), Major Narain Singh (Vir Chakra, 4 Jat), Major Lalit Mohan Bhatia (Vir Chakra, 15 Rajput) and Lance Havildar Gangadhar (Vir Chakra, 4 Jat). The memorial is jointly managed by a committee of villagers and the Indian Army, which runs a computer centre there for vocational training. ## Geography and people Fazilka stands about 10 km east of the India-Pakistan border, near the tri-junction of Punjab, Haryana and Rajasthan. The 2011 census counted 76,492 residents, with a literacy rate of 70.7 percent. About 85 percent of the town's population registered as Hindu and about 13.35 percent as Sikh in 2011\. Punjabi is the language of the town, followed by Bagri and Hindi; Malwai Punjabi and Bagri colour everyday speech. The climate runs to very hot summers, a short monsoon and bracing winters. The Sadqi border crossing lies a short drive to the west, with Sulemanki Headworks on the Sutlej just across in Pakistan. ## Places of interest The clock tower stands roughly 95 feet (29 metres) tall and is described as the tallest clock tower in North India. It was inaugurated on 6 June 1939 by the Ferozepur deputy commissioner M.R. Sachdev, built in memory of the philanthropist Ram Narayan Periwal with funds from Rai Sahab Madan Gopal Periwal and Shopat Rai Periwal, constructed by contractor Narain Singh and designed by architect S.D. Wasan. The city centre was laid out by Captain Poham Young to imitate the Union Flag seen from above, with eight roads radiating to the main markets, the same plan used in Lyallpur, now Faisalabad. It was one of the first brick-and-masonry buildings in Punjab. At the Sadiqui-Sulemanki border crossing, a 40-minute beating retreat flag ceremony is held every day at 6 pm since 1970, run jointly by the BSF and the Pakistan Rangers and open to the public, on the lines of the Attari-Wagah ceremony. The crossing itself has been closed since the 1971 war, and local people have long demanded it reopen for trade. The grain market, the railway junction and the old bazaars around the clock tower complete the walk; crowds of nearly 45,000 have gathered at the border ceremony on 15 August. ## Notable people India cricketer [Shubman Gill](https://jugti.com/kosh/people/shubman-gill/) was born in Fazilka in 1999\. The town is also associated with Navdeep Asija, the road safety and sustainable transport specialist; Surjit Kumar Jyani, a former Punjab health minister; and Kunwar Mohinder Singh Bedi 'Sahar', the Urdu poet who shifted to Fazilka after Partition. ## Today As a district headquarters since 2011, Fazilka is the administrative and commercial centre of the border belt. The town has an unusual transport story: a 'carfree city' experiment in the main market freed space from cars and brought in Ecocabs, cycle rickshaws dispatched by phone, for local travel. Fazilka is known for its Satluj style of jhumar, the folk dance carried forward by Baba Pokhar Singh (1916 to 2002), whose family migrated from Montgomery district in western Punjab. Many Hindu families of Fazilka still make an annual visit to the Katas Raj temples in Pakistan, usually in August. The planned last station of the Turkmenistan-Afghanistan-Pakistan-India gas pipeline is projected to come up at Fazilka, which would add an energy corridor to the town's long history as a trading point. Fazilka Junction railway station connects to Abohar, Ferozepur and Bathinda, with the 43 km Abohar-Fazilka line opened in July 2012; [Jalalabad](https://jugti.com/kosh/places/jalalabad/), the district's other big mandi town, lies on the Ferozepur road north-east of the city. National Highway 7 passes through the city, and the nearest airports, Amritsar international and Bathinda domestic, are each about 90 km away. ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1844 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਜੇ.ਐੱਚ. ਓਲੀਵਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਮੀਆਂ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ ਵੱਟੂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2011 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ 76,492 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ 95 ਫੁੱਟ ਘੜੀ ਘਰ, 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਅਸਫ਼ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਸਾਦਕੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ## ਇਤਿਹਾਸ 1844 ਵਿੱਚ ਜੇ.ਐੱਚ. ਓਲੀਵਰ ਨੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸ ਝਾੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਸੀ; ਨਾਮ ਮੀਆਂ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ ਵੱਟੂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮੂਲ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਓਲੀਵਰ ਨੇ ਨੇੜਲੇ ਏਲਨਾਬਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਏਲਨਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਵੰਡ ਤੱਕ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉੱਨ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਰਿਹਾ। 1884 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 10 ਦਸੰਬਰ 1885 ਨੂੰ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਬਣੀ। 1898 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਰੇਲ ਲਾਈਨ ਆਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੈਕਲਿਓਡ ਗੰਜ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਰਾਹੀਂ ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਅਤੇ ਚਾਂਵਾਲਾ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰੂਕਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ; ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਲਾਈਨਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ; 1947 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਆ ਗਏ। ਜਨਵਰੀ 1970 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤਹਿਸੀਲ ਅਤੇ ਅਬੋਹਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮੈਥਿਊ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲਗਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 27 ਜੁਲਾਈ 2011 ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਬਣਿਆ। ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਾਮ ਬੱਢਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਝੀਲ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਪਹਿਲੇ ਬੰਗਲੇ ਤੋਂ ਪਿਆ। ## ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਕਿਸ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੈਲਾਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ: ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਘੜੀ ਘਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ, ਅਤੇ ਸਾਦਕੀ-ਸੁਲੇਮਾਨਕੀ ਵਿਖੇ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਰਹੱਦੀ ਸਮਾਰੋਹ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਵਪਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਪਛਾਣ ਚੱਲਦੀ ਹੈ: ਕਿਨੌਂ ਅਤੇ ਨਰਮੇ ਦਾ ਦੇਸ਼, ਵੱਡੀ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੇਲ ਜੰਕਸ਼ਨ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ## 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਅਸਫ਼ਵਾਲਾ ਸਮਾਰਕ 3 ਦਸੰਬਰ 1971 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸੁਲੇਮਾਨਕੀ ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੇੜੀਵਾਲਾ, ਗੁਰਮੀ ਖੇੜਾ ਅਤੇ ਪੱਕਾ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅੰਦਰ ਅਸਫ਼ਵਾਲਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉੱਥੇ 67 ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡ (4 ਜਾਟ ਰੈਜੀਮੈਂਟ, 15 ਰਾਜਪੂਤ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਅਤੇ 3 ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼) ਦੇ 226 ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਫੈਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਬੇੜੀਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਈ ਗਈ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 82 ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਜੋ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ। 17 ਦਸੰਬਰ 1971 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ 90 ਫੁੱਟ ਲੰਬੀ ਚਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਮੂਹਿਕ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅਸਫ਼ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਸਮਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ 1972 ਵਿੱਚ 5 ਏਕੜ 'ਤੇ ਬਣਿਆ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ-ਸਾਦਕੀ ਸੜਕ 'ਤੇ। ਸਮਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ: ਲਾਂਸ ਨਾਇਕ ਦ੍ਰਿਗਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ, 15 ਰਾਜਪੂਤ), ਮੇਜਰ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ (ਵੀਰ ਚੱਕਰ, 4 ਜਾਟ), ਮੇਜਰ ਲਲਿਤ ਮੋਹਨ ਭਾਟੀਆ (ਵੀਰ ਚੱਕਰ, 15 ਰਾਜਪੂਤ) ਅਤੇ ਲਾਂਸ ਹਵਲਦਾਰ ਗੰਗਾਧਰ (ਵੀਰ ਚੱਕਰ, 4 ਜਾਟ)। ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ## ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਲੋਕ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਤਿਕੋਣੇ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਨੇੜੇ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ 76,492 ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 70.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਲਗਭਗ 85 ਫ਼ੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ 13.35 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੋਈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਬਾਗੜੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ; ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਮਲਵਈ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਬਾਗੜੀ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਗਰਮੀਆਂ, ਛੋਟੇ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਾਦਕੀ ਸਰਹੱਦੀ ਚੌਕੀ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਡਰਾਈਵ 'ਤੇ ਹੈ, ਸਤਲੁਜ 'ਤੇ ਸੁਲੇਮਾਨਕੀ ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ## ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ ਘੜੀ ਘਰ ਲਗਭਗ 95 ਫੁੱਟ (29 ਮੀਟਰ) ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਘੜੀ ਘਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 6 ਜੂਨ 1939 ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਐੱਮ.ਆਰ. ਸਚਦੇਵ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਰੋਪਕਾਰੀ ਰਾਮ ਨਰਾਇਣ ਪੈੜੀਵਾਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਏ ਸਾਹਬ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਪੈੜੀਵਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੋਪਤ ਰਾਏ ਪੈੜੀਵਾਲ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤਾ, ਠੇਕੇਦਾਰ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਐੱਸ.ਡੀ. ਵਾਸਨ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕਪਤਾਨ ਪੋਹਮ ਯੰਗ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛਾਇਆ ਕਿ ਉੱਪਰੋਂ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਝੰਡੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗੇ, ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਸੜਕਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹੀ ਯੋਜਨਾ ਲਾਇਲਪੁਰ (ਹੁਣ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ) ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਇੱਟ-ਚੂਨੇ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸਾਦਕੀ-ਸੁਲੇਮਾਨਕੀ ਸਰਹੱਦੀ ਚੌਕੀ 'ਤੇ 1970 ਤੋਂ ਹਰ ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ 40 ਮਿੰਟ ਦਾ ਰੀਟਰੀਟ ਝੰਡਾ ਸਮਾਰੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੀ.ਐੱਸ.ਐੱਫ. ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰੇਂਜਰਜ਼ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਟਾਰੀ-ਵਾਹਗਾ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਚੌਕੀ ਖ਼ੁਦ 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬੰਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਪਾਰ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ, ਰੇਲ ਜੰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਘੜੀ ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੈਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 45,000 ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ## ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 1999 ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ; ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਮਾਹਰ ਨਵਦੀਪ ਅਸੀਜਾ; ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਜਿਆਣੀ; ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਕੁੰਵਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ 'ਸਹਰ', ਜੋ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਆ ਗਏ ਸਨ। ## ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ 2011 ਤੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਜੋਂ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਸਰਹੱਦੀ ਬੈਲਟ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਵਣਜਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਕਹਾਣੀ ਹੈ: ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 'ਕਾਰ-ਫ੍ਰੀ ਸਿਟੀ' ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਗੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਈਕੋਕੈਬਜ਼, ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਈਕਲ ਰਿਕਸ਼ੇ, ਲਿਆਏ। ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਆਪਣੀ ਸਤਲੁਜ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਝੂੰਮਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕ ਨਾਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਪੋਖਰ ਸਿੰਘ (1916-2002) ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੇ ਕਈ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਟਾਸ ਰਾਜ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ। ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ-ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਭਾਰਤ ਗੈਸ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਖੇ ਬਣਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਲੰਬੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਊਰਜਾ ਗਲਿਆਰਾ ਜੋੜੇਗਾ। ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਅਬੋਹਰ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ; ਅਬੋਹਰ ਵੱਲ 43 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲਾਈਨ ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 7 ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਘਰੇਲੂ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਲਗਭਗ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ। ## People from Fazilka [Gurnam BhullarPunjabi Singer](https://jugti.com/kosh/people/gurnam-bhullar/)[Shubman GillCricketer](https://jugti.com/kosh/people/shubman-gill/) ## Nearby * [Fazilka DistrictDistrict, Malwa](https://jugti.com/kosh/places/fazilka-district/) * [Guru Har SahaiTown, Malwa](https://jugti.com/kosh/places/guru-har-sahai/) ## Fazilka in the news [All stories →](https://jugti.com/search/?q=Fazilka) [AgricultureRain Soaks Paddy at Punjab Mandis: Bathinda, Fazilka, Ferozepur Hitਮੀਂਹ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝੋਨਾ ਭਿੱਜਿਆ: ਬਠਿੰਡਾ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ](https://jugti.com/news/agriculture/rain-soaks-paddy-punjab-mandis-bathinda-fazilka-ferozepur/)[AgriculturePunjab Women Take 53% of Fisheries Subsidy, Swapping Paddy for Fish and Shrimpਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਸਬਸਿਡੀ ਦਾ 53 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਝੋਨੇ ਦੀ ਥਾਂ ਮੱਛੀ ਤੇ ਝੀਂਗਾ](https://jugti.com/news/agriculture/punjab-women-fisheries-subsidy-53-percent-shrimp-biofloc/) Sources (5) 1. [Fazilka - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Fazilka) 2. [Fazilka district - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Fazilka%5Fdistrict) 3. [Fazilka population - City Population](http://citypopulation.de/en/india/villages/fazilka/fazilka/800213%5F%5Ffazilka/) 4. [Clock Tower, Fazilka - 99mustsee.com](http://www.99mustsee.com/India/Clock-Tower-Fazika-Punjab-Attractions-6476) 5. [Fazilka - carfree city concept - Centre for Science and Environment](https://www.cseindia.org/fazilka-2147) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[History](#s-k1)[What is Fazilka known for?](#s-k5)[The 1971 war and the Asafwala memorial](#s-k7)[Geography and people](#s-k10)[Places of interest](#s-k12)[Notable people](#s-k15)[Today](#s-k17)[People from Fazilka](#people-from)[Nearby](#nearby)[In the news](#news) History at a glance 1. 1844J.H. Oliver founds Fazilka on land ceded by the Bahawalpur princely state, naming it after Mian Fazil Watto. 2. 1885Fazilka gets a municipality on 10 December. 3. 1947The Radcliffe Line makes Fazilka a border town. 4. 1966Punjab reorganised on linguistic lines. 5. 1971Fighting in the Fazilka sector; the Asafwala War Memorial later commemorates the fallen. 6. 2011Fazilka district is created; the town becomes district headquarters. 7. 2011Census records a population of 76,492. Facts Punjabi name ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ Type City District Fazilka Region Malwa, Punjab (India) Founded 1844 Founder J.H. Oliver Named for Mian Fazil Watto Nickname Bangla Population 76,492 (2011 census) Literacy 70.7% (2011 census) District headquarters Since 27 July 2011 PIN 152123 Telephone code 01638 Languages Punjabi, Malwai, Bagri, Hindi Known for Clock tower, Asafwala War Memorial, Sadiqui border ceremony PAKISTANINDIAFazilka Schematic, not to scale[All places →](https://jugti.com/kosh/places/) ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People167 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Books55 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords346 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion320 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)