Source: https://jugti.com/kosh/places/rupnagar/ ਰੂਪਨਗਰ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Places](https://jugti.com/kosh/places/)/[Rupnagar](https://jugti.com/kosh/places/district/rupnagar/)/[Rupnagar tehsil](https://jugti.com/kosh/places/district/rupnagar/rupnagar/)/Rupnagar Place · City # Rupnagarਰੂਪਨਗਰ ਰੂਪਨਗਰ City in Punjab on the Sutlej: Harappan site, 1831 meeting place and home of IIT Ropar [Map](https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=Rupnagar%2C%20Punjab) DistrictRupnagarRegionPuadh, Punjab (India)Population56,038 (2011 census)Founded11th century, by Raja Rokeshar (tradition: named for his son Rup Sen) [In short](#in-short)[History at a glance](#glance)[Where is Rupnagar?](#s-ru-en-1)[History: a Harappan mound on the Sutlej](#s-ru-en-3)[The Ropar meeting of 1831](#s-ru-en-6)[Geography and people](#s-ru-en-9)[Places of interest](#s-ru-en-12)[Notable people](#s-ru-en-15)[Getting there, and Rupnagar today](#s-ru-en-17)[Landmarks](#landmarks)[People from Rupnagar](#people-from)[Nearby](#nearby)[In the news](#news) In short Rupnagar, still called Ropar, is a city and district headquarters on the Sutlej in Punjab, about 47 km from Chandigarh. Its excavated mound was the first Harappan site dug in independent India, Maharaja Ranjit Singh met Lord William Bentinck here in 1831, and the city now hosts IIT Ropar. The 2011 census counted 56,038 residents. Reviewed by Jugti editors ## History at a glance History at a glance 1. 1831Maharaja Ranjit Singh meets Governor-General Lord William Bentinck at Ropar in October; the meeting's agreement is dated 26 October. 2. 1882The first Ropar headworks opens, feeding the Sirhind Canal. 3. 1952A new head regulator is built; its reservoir forms the Ropar Wetland lake. 4. 1953ASI excavations under Y. D. Sharma begin at the Nalagarh Tibbi mound, the first Harappan excavation of independent India. 5. 1998The Archaeological Museum opens to the public. 6. 2002Ropar Wetland is designated a Ramsar site on 22 January. 7. 2008The Indian Institute of Technology Ropar is established. Facts Punjabi name ਰੂਪਨਗਰ Type City District Rupnagar Region Puadh, Punjab (India) Founded 11th century, by Raja Rokeshar (tradition: named for his son Rup Sen) Population 56,038 (2011 census) All 12 facts Literacy 87.28% (2011 census) River Sutlej Elevation 262 m Nearest city Chandigarh, about 47 km Language Punjabi (Puadhi dialect) Known for Harappan excavations; Ropar meeting of 1831; Ropar Wetland; IIT Ropar PAKISTANINDIARupnagar Schematic, not to scale[All places →](https://jugti.com/kosh/places/) Full story6 min read Rupnagar, still widely called Ropar, is a city and district headquarters in Punjab, India, standing on the left bank of the Sutlej where the river leaves the Shivalik hills. It is one of the oldest lived-in places in Punjab: the first Harappan site excavated in independent India, and home today to IIT Ropar. ## Where is Rupnagar? Rupnagar stands on the left bank of the Sutlej at about 262 metres above sea level, where the river comes down from the Shivalik hills onto the Punjab plain; the hills continue along the opposite bank. It is about 47 kilometres north west of Chandigarh, the state capital and nearest airport, in the north east of Punjab, with Himachal Pradesh just beyond the district border. The city is the headquarters of Rupnagar district and also a divisional headquarters of Punjab. Older residents and most Punjabis still call it Ropar, the name the railway station, the wetland and IIT all still use. ## History: a Harappan mound on the Sutlej Tradition says the town was named in the eleventh century by a Raja called Rokeshar, after his son Rup Sen. The ground itself is far older. On the left bank of the river rises Nalagarh Tibbi, an ancient mound about 21 metres high. Excavations there by the Archaeological Survey of India in 1953 to 1955, under Y. D. Sharma, made Ropar the first Harappan site excavated in independent India. The digging revealed six cultural periods running, with some breaks, from Harappan times through the Painted Grey Ware, Saka, Kushana and Gupta ages to the medieval period: a town that kept being rebuilt on the same river bank for some four thousand years. The finds are kept in the Archaeological Museum in the town, opened to the public in 1998\. Its galleries show Harappan antiquities, a steatite seal, copper and bronze implements, ring stones, a yakshi image, the figure known as Vina Vadini, a lady playing the vina, and gold coins of Chandragupta. For a small district town, it is an unusual inheritance: Rupnagar can show its own earliest history in glass cases, a short walk from the mound it came out of. ## The Ropar meeting of 1831 In October 1831 the river bank at Ropar hosted one of the most splendid diplomatic meetings of the century. Maharaja Ranjit Singh, at the height of his power, met Lord William Bentinck, Governor-General of the East India Company, with the Sutlej between their territories, the boundary fixed by the Treaty of Amritsar in 1809\. Bentinck reached Ropar on 22 October; the Maharaja arrived on the 25th to a 101 gun salute. Each side built a bridge of boats, and a week of reviews, feasts and gift giving followed, with talks carried on in Punjabi, Persian and English through interpreters such as Fakir Azizuddin and Captain Claude Wade. Local tradition places the signing of their agreement on 26 October 1831, under a ficus tree on the river bank. The meeting produced more goodwill than agreement. Ranjit Singh wanted British acceptance of his plans towards Sindh and recognition of his heir; the Company wanted trade routes up the Indus and Sutlej and reassurance about Russian influence. The Maharaja left with a commemorative document rather than the treaty he sought, and the following year, 1832, the Indus Navigation Treaty opened the Sutlej and Indus to British commerce. Ropar is still remembered for that week: a small town where two empires sized each other up in full ceremonial dress. ## Geography and people The municipal council is divided into 17 wards and administers 11,898 houses across a city area of about 13.65 square kilometres. The 2011 census counted 56,038 residents: 29,359 men and 26,679 women, a sex ratio of 909\. Children under seven numbered 5,741\. Scheduled Castes formed 17.98 per cent of the city. Hindus were 56.58 per cent of residents and Sikhs 40.08 per cent, with small Muslim, Jain and Christian communities. Literacy stood at 87.28 per cent, with men at 90.08 per cent and women at 84.21 per cent, and 18,529 people were recorded as workers. Punjabi is the official language, and the local speech is Puadhi, the dialect of the Sutlej foothill country. The city's shape follows the river. The old town huddles near the mound and the headworks, while newer colonies, the district courts and offices, and the road to Chandigarh spread across the plain. The Sutlej is employer as well as scenery: canals, fisheries, sand and the wetland all feed local livelihoods. ## Places of interest The Nalagarh Tibbi mound and the Archaeological Museum are the first stop: the mound for the view over the river, the museum for the Harappan seal, coins and implements found in it. Downstream stand the Ropar headworks. A first headwork was built here in 1882 to feed the Sirhind Canal, which runs south west to Doraha and there splits into the Abohar, Bathinda and Patiala branches that watered the Malwa. The present head regulator dates from 1952 and also feeds the Bist Doab Canal and the Bhakra Main Canal. The water held back by the regulator forms the Ropar Wetland, also called Ropar Lake: 1,365 hectares of river, reservoir and marsh designated a Ramsar site on 22 January 2002\. The wetland supports about 154 bird species, 35 fish species and 9 mammal species, along with the endangered narrow-headed softshell turtle and the Indian python, and it draws migratory birds each winter. On the town's edge at Kotla Nihang stands Gurdwara Bhatha Sahib, where tradition tells how Guru Gobind Singh, sheltered by the Pathan chief Nihang Khan, rested at a brick kiln that cooled at his coming; the Guru is remembered to have visited four times, and a Jor Mela is held here in the month of Poh. Gurdwara Tibbi Sahib, on its mound by the river near the headworks, completes the town's ring of shrines. ## Notable people Y. D. Sharma, the Archaeological Survey of India officer whose 1950s excavations revealed Ropar's Harappan past, put the town on the archaeological map of India. The district around the city gave India Kanshi Ram, founder of the Bahujan Samaj Party, who was born at Khawaspur village in Rupnagar district. The singer Surjit Bindrakhia, whose voice defined a generation of Punjabi folk pop, came from Bindrakh village in the district, and the cricketer Manpreet Gony, who played one-day internationals for India, is also listed among the city's own. Maharaja Ranjit Singh belongs to the town's story too: his 1831 camp on the Sutlej is the grandest week in Ropar's history. ## Getting there, and Rupnagar today Rupnagar railway station, in the Northern Railway zone, has a single line link to Chandigarh and connections towards Ludhiana, Jalandhar and Amritsar on one side and Una and Nangal on the other. By road, NH 205 runs through the city from Kharar and Chandigarh towards Kiratpur Sahib, Bilaspur and Shimla; NH 103A heads west to Hoshiarpur; and NH 344A links the city to Phagwara and Jalandhar through Balachaur, Banga and Nawanshahr. Anandpur Sahib, the city of the Khalsa's founding, is about 40 kilometres upstream. Today Rupnagar is a district headquarters town with a second identity as an education hub. The Indian Institute of Technology Ropar, established in 2008, has its permanent 525 acre campus on the bank of the Sutlej, its main gate pillars carved with motifs from the Indus Valley finds, so that the city's newest institution deliberately stands on its oldest story. Government College Ropar and the colleges around the town draw students from the whole foothill belt. Between the mound, the meeting ground, the wetland and the IIT, few Punjab towns of this size carry so many layers in so small a compass. ਰੂਪਨਗਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਰੋਪੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਰਿਆ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵੱਸੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ: ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੋਦਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਰੋਪੜ ਦਾ ਘਰ। ## ਰੂਪਨਗਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਰੂਪਨਗਰ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 262 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਰਿਆ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਹਾੜੀਆਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 47 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਡਵੀਜ਼ਨਲ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਰੋਪੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਮ ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਵੈਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਅੱਜ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ## ਇਤਿਹਾਸ: ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੜੱਪਾ ਟਿੱਬਾ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ ਗਿਆਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਰੋਕੇਸ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਸੈਨ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਆਪ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਟਿੱਬੀ ਹੈ, ਲਗਭਗ 21 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਟਿੱਬਾ। 1953 ਤੋਂ 1955 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵੱਲੋਂ ਵਾਈ.ਡੀ. ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਉੱਥੇ ਹੋਈ ਖੁਦਾਈ ਨੇ ਰੋਪੜ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੋਦਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਜੋ ਕੁਝ ਵਕਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਹੜੱਪਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਿੱਤਰਿਤ ਸਲੇਟੀ ਭਾਂਡਿਆਂ, ਸ਼ਕ, ਕੁਸ਼ਾਣ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਮੱਧ ਕਾਲ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਨਗਰ ਜੋ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਇੱਕੋ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਮਿਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਗਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ 1998 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਇਸਦੀਆਂ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ, ਇੱਕ ਸਟੀਏਟਾਈਟ ਮੋਹਰ, ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਸੰਦ, ਰਿੰਗ ਸਟੋਨ, ਇੱਕ ਯਕਸ਼ੀ ਮੂਰਤੀ, ਵੀਨਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵੀਨਾ ਵਾਦਿਨੀ, ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਸਬੇ ਲਈ ਇਹ ਅਸਾਧਾਰਨ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ: ਰੂਪਨਗਰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਟਿੱਬੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ## 1831 ਦੀ ਰੋਪੜ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਕਤੂਬਰ 1831 ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਦੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਉਸ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿੰਕ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਸਤਲੁਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ, ਉਹ ਸਰਹੱਦ ਜੋ 1809 ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੰਧੀ ਨੇ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬੈਂਟਿੰਕ 22 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਰੋਪੜ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਮਹਾਰਾਜਾ 25 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ 101 ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਸਲਾਮੀ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਪੁਲ ਬਣਾਏ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਪਰੇਡਾਂ, ਦਾਅਵਤਾਂ ਅਤੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਚੱਲੀ, ਗੱਲਬਾਤ ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ੁਦੀਨ ਅਤੇ ਕਪਤਾਨ ਕਲੌਡ ਵੇਡ ਵਰਗੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ 26 ਅਕਤੂਬਰ 1831 ਨੂੰ, ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਕਸ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠਾਂ, ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਦਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੰਧ ਵੱਲ ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰਸ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਕੰਪਨੀ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਰਾਹੀਂ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਅਸਰ ਬਾਰੇ ਤਸੱਲੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਉਸ ਸੰਧੀ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ, 1832 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਧ ਜਲਯਾਤਰਾ ਸੰਧੀ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਪਾਰ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਰੋਪੜ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਨਗਰ ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਸਾਮਰਾਜ ਪੂਰੀ ਰਸਮੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੋਲਦੇ ਰਹੇ। ## ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ 17 ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 13.65 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 11,898 ਘਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਨੇ 56,038 ਵਾਸੀ ਗਿਣੇ: 29,359 ਮਰਦ ਅਤੇ 26,679 ਔਰਤਾਂ, 909 ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ 5,741 ਸਨ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ 17.98 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਨ। ਹਿੰਦੂ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ 56.58 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ 40.08 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਨ, ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਮੁਸਲਿਮ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ। ਸਾਖਰਤਾ 87.28 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ, ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ 90.08 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ 84.21 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਅਤੇ 18,529 ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਪੁਆਧੀ ਹੈ, ਸਤਲੁਜ ਦੀਆਂ ਤਲਹੱਟੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਟਿੱਬੇ ਅਤੇ ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਵੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ, ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੈ। ਸਤਲੁਜ ਨਜ਼ਾਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਹੈ: ਨਹਿਰਾਂ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ, ਰੇਤ ਅਤੇ ਵੈਟਲੈਂਡ ਸਭ ਸਥਾਨਕ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ## ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਟਿੱਬੀ ਟਿੱਬਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਜਾਇਬਘਰ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ: ਟਿੱਬਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਲਈ, ਅਜਾਇਬਘਰ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਹੜੱਪਾ ਮੋਹਰ, ਸਿੱਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਦਾਂ ਲਈ। ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਰੋਪੜ ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਇੱਥੇ 1882 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੋਰਾਹੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਬੋਹਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਨੂੰ ਸਿੰਜਿਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਹੈੱਡ ਰੈਗੂਲੇਟਰ 1952 ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਸਤ ਦੋਆਬ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਭਾਖੜਾ ਮੁੱਖ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਰਾਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਪਾਣੀ ਰੋਪੜ ਵੈਟਲੈਂਡ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੋਪੜ ਝੀਲ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਦਰਿਆ, ਜਲ-ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਛੰਭ ਦਾ 1,365 ਹੈਕਟੇਅਰ ਖੇਤਰ, ਜੋ 22 ਜਨਵਰੀ 2002 ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵੈਟਲੈਂਡ ਲਗਭਗ 154 ਪੰਛੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, 35 ਮੱਛੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ 9 ਥਣਧਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੇ ਤੰਗ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਨਰਮ-ਖੋਲ ਕੱਛੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਜਗਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਹਰ ਸਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਠਾਣ ਸਰਦਾਰ ਨਿਹੰਗ ਖਾਨ ਦੀ ਪਨਾਹ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇੱਕ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭੱਠੇ ਕੋਲ ਠਹਿਰੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਠੰਡਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਵਾਰ ਆਉਣ ਦੀ ਯਾਦ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੋਹ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਇੱਥੇ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਆਪਣੇ ਟਿੱਬੇ ਉੱਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਵਾਈ.ਡੀ. ਸ਼ਰਮਾ, ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 1950ਵਿਆਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਨੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਹੜੱਪਾ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ, ਨੇ ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਵਾਸਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਗਾਇਕ ਸੁਰਜੀਤ ਬਿੰਦਰਖੀਆ, ਜਿਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਪੌਪ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਿੰਦਰਖ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਨੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ, ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਪਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਇਸ ਨਗਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ: ਸਤਲੁਜ ਕੰਢੇ ਉਸਦਾ 1831 ਦਾ ਕੈਂਪ ਰੋਪੜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਫ਼ਤਾ ਹੈ। ## ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਦਾ ਰੂਪਨਗਰ ਰੂਪਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਊਨਾ ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਵੱਲ ਸੰਪਰਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ, ਐਨ.ਐਚ. 205 ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਖਰੜ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਐਨ.ਐਚ. 103ਏ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਐਨ.ਐਚ. 344ਏ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬਾਲਾਚੌਰ, ਬੰਗਾ ਅਤੇ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਫਗਵਾੜਾ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਅੱਜ ਰੂਪਨਗਰ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਵਾਲਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਛਾਣ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾਨ ਰੋਪੜ, ਜੋ 2008 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਦਾ ਸਥਾਈ 525 ਏਕੜ ਕੈਂਪਸ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਉੱਕਰੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਸੰਸਥਾ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਾਲਜ ਸਾਰੇ ਤਲਹੱਟੀ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਟਿੱਬੇ, ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਵੈਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਵਿਚਕਾਰ, ਇਸ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਨਗਰ ਇੰਨੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ## Landmarks * [Rupnagar Archaeological SiteHistoric site, Puadh](https://jugti.com/kosh/historical-places/rupnagar-archaeological-site/) ## People from Rupnagar [Surjit BindrakhiaFolk Singer](https://jugti.com/kosh/people/surjit-bindrakhia/) ## Nearby * [NangalTown, Puadh](https://jugti.com/kosh/places/nangal/) * [MorindaTown, Puadh](https://jugti.com/kosh/places/morinda/) * [NawanshahrTown, Doaba](https://jugti.com/kosh/places/nawanshahr/) * [PuadhRegion, Puadh](https://jugti.com/kosh/places/puadh/) * [Rupnagar DistrictDistrict, Puadh](https://jugti.com/kosh/places/rupnagar-district/) [Villages in Rupnagar tehsil (161) →](https://jugti.com/kosh/places/district/rupnagar/rupnagar/) ## Rupnagar in the news [All stories →](https://jugti.com/search/?q=Rupnagar) [PunjabPunjab Forms 3-Member SIT in Anandpur Sahib Sarai Case Against Ex-SGPC Member Chawlaਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸਰਾਂ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਵਲਾ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਚ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਐੱਸਆਈਟੀ](https://jugti.com/news/punjab/punjab-sit-anandpur-sahib-sarai-case-chawla/)[AgricultureRopar Farmers Block Chandigarh-Manali Highway Over 5 kg Cut on Hybrid Paddyਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਝੋਨੇ 'ਤੇ 5 ਕਿਲੋ ਕੱਟ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਰੋਪੜ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਮਨਾਲੀ ਹਾਈਵੇ ਕੀਤਾ ਜਾਮ](https://jugti.com/news/agriculture/ropar-farmers-block-highway-paddy-cut/) Sources (8) 1. [Rupnagar Municipal Council: Census 2011 data](https://www.census2011.co.in/data/town/800259-rupnagar-punjab.html) 2. [Archaeological Museum, Rupnagar district portal](https://rupnagar.nic.in/tourist-place/archeological-museum/) 3. [Archaeological Museum Rupnagar, Archaeological Survey of India](https://asi.nic.in/museum/rupnagar/) 4. [Rupnagar, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Rupnagar) 5. [Ropar Meeting, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Ropar%5FMeeting) 6. [Sirhind Canal, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Sirhind%5FCanal) 7. [Ropar Wetland, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Ropar%5FWetland) 8. [Gurdwara Bhatha Sahib, All About Sikhs](https://www.allaboutsikhs.com/gurudwara-bhatha-sahib-distt-ropar/) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[Where is Rupnagar?](#s-ru-en-1)[History: a Harappan mound on the Sutlej](#s-ru-en-3)[The Ropar meeting of 1831](#s-ru-en-6)[Geography and people](#s-ru-en-9)[Places of interest](#s-ru-en-12)[Notable people](#s-ru-en-15)[Getting there, and Rupnagar today](#s-ru-en-17)[Landmarks](#landmarks)[People from Rupnagar](#people-from)[Nearby](#nearby)[In the news](#news) History at a glance 1. 1831Maharaja Ranjit Singh meets Governor-General Lord William Bentinck at Ropar in October; the meeting's agreement is dated 26 October. 2. 1882The first Ropar headworks opens, feeding the Sirhind Canal. 3. 1952A new head regulator is built; its reservoir forms the Ropar Wetland lake. 4. 1953ASI excavations under Y. D. Sharma begin at the Nalagarh Tibbi mound, the first Harappan excavation of independent India. 5. 1998The Archaeological Museum opens to the public. 6. 2002Ropar Wetland is designated a Ramsar site on 22 January. 7. 2008The Indian Institute of Technology Ropar is established. Facts Punjabi name ਰੂਪਨਗਰ Type City District Rupnagar Region Puadh, Punjab (India) Founded 11th century, by Raja Rokeshar (tradition: named for his son Rup Sen) Population 56,038 (2011 census) Literacy 87.28% (2011 census) River Sutlej Elevation 262 m Nearest city Chandigarh, about 47 km Language Punjabi (Puadhi dialect) Known for Harappan excavations; Ropar meeting of 1831; Ropar Wetland; IIT Ropar PAKISTANINDIARupnagar Schematic, not to scale[All places →](https://jugti.com/kosh/places/) ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People167 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Books55 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords346 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion322 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)