Source: https://jugti.com/kosh/places/zirakpur/ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Places](https://jugti.com/kosh/places/)/[SAS Nagar (Mohali)](https://jugti.com/kosh/places/district/sas-nagar-mohali/)/[Dera Bassi tehsil](https://jugti.com/kosh/places/district/sas-nagar-mohali/dera-bassi/)/Zirakpur Place · City # Zirakpurਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ City in the Shivalik foothills, Punjab: Chandigarh's southern gateway town in SAS Nagar district [Map](https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=Zirakpur%2C%20Dera%20Bassi%2C%20SAS%20Nagar%20%28Mohali%29%2C%20Punjab) DistrictSAS Nagar (Mohali)RegionPuadh, Punjab (India)Population95,553 (2011 census) [In short](#in-short)[History at a glance](#glance)[Where is Zirakpur?](#s-zi-en-1)[History: a cluster of villages that became a city](#s-zi-en-3)[Geography and people](#s-zi-en-6)[Places of interest](#s-zi-en-9)[Notable people](#s-zi-en-13)[Getting there and Zirakpur today](#s-zi-en-15)[People from Zirakpur](#people-from)[Nearby](#nearby)[In the news](#news) In short Zirakpur is a city in SAS Nagar (Mohali) district at the foot of the Shivalik hills, where the highways from Delhi, Patiala and Shimla meet at Chandigarh's southern gate. A cluster of villages until the 1990s, it grew nearly fourfold in a decade to 95,553 people at the 2011 census, and is now the Punjab gateway of the Chandigarh Tricity, home to Chhatbir Zoo and Gurdwara Nabha Sahib. Reviewed by Jugti editors ## History at a glance History at a glance 1. 1675Bhai Jaita Ji rests at the present Nabha Sahib site carrying Guru Tegh Bahadur Ji's head towards Anandpur Sahib. 2. 1688Guru Gobind Singh Ji visits the site on his return from Paonta Sahib after the Battle of Bhangani. 3. 1977Chhatbir Zoo is named the Mahendra Chaudhary Zoological Park. 4. 2001Census records a population of 25,022. 5. 2011Census records a population of 95,553 after a decade of expressway-led growth. Facts Punjabi name ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ Type City (Municipal Council) District SAS Nagar (Mohali) Tehsil Dera Bassi Region Puadh, Punjab (India) Population 95,553 (2011 census) All 12 facts Population in 2001 25,022 (2001 census) Elevation 350 metres PIN code 140603 and 140604 Nearest city Chandigarh, about 10 km Language Punjabi (Puadhi locally) and Hindi Known for Gateway to Chandigarh; Chhatbir Zoo; Gurdwara Nabha Sahib PAKISTANINDIAZirakpur Schematic, not to scale[All places →](https://jugti.com/kosh/places/) Full story6 min read Zirakpur is a city in SAS Nagar (Mohali) district of Punjab, India, at the foot of the Shivalik hills, where the highways to Delhi, Patiala and Shimla meet at Chandigarh's southern gate. A cluster of villages until the 1990s, it counted 95,553 people in 2011 after the fastest growth of any Punjab town of its size. ## Where is Zirakpur? Zirakpur is in Dera Bassi tehsil of SAS Nagar district, about 10 kilometres south of Chandigarh's centre, at about 350 metres above sea level in the Shivalik foothills. Three great roads cross here: National Highway 5 climbs north to Shimla through Kalka, National Highway 7 runs south to Patiala and Bathinda, and the Ambala to Chandigarh expressway carries the Delhi traffic in. Around the junction sit the neighbourhoods and former villages that make up the modern town: Baltana towards Panchkula, Dhakoli and Peer Muchalla on the east, Dayalpura towards the airport side, and the housing corridors of VIP Road and Patiala Road. Panchkula in Haryana is minutes away, and Mohali adjoins it on the west, so Zirakpur is the Punjab third of the Chandigarh Tricity. ## History: a cluster of villages that became a city For most of its history there was no single Zirakpur town. The name came from one small village among several scattered along the Chandigarh to Ambala highway, farming the flat land below the Shivaliks and serving travellers on the roads to Kalka and Shimla. The ground carries an older memory than the town: just south of the present junction, on the road to Rajpura, is where Bhai Jaita Ji rested on the saddest journey in Sikh history, an event still kept at Gurdwara Nabha Sahib. The change came with Chandigarh. As the planned capital filled up and its building rules kept housing scarce and costly, families and businesses spilled south across the Punjab border to the first open land outside the Union Territory. Growth was slow at first, then sudden: the 2001 census still counted only 25,022 people, and a decade later the figure was 95,553\. Expressways, the widened Chandigarh to Patiala road and the airport corridor turned the old villages into a near-continuous belt of housing societies, showrooms, hotels and banquet halls. A municipal council, today organised in 31 wards, now runs a town that barely existed a generation ago. ## Geography and people The 2011 census counted 95,553 residents in the municipal council: 50,497 men and 45,056 women, with 12,074 children under seven, 12.64 per cent of the town. The sex ratio was 892 women per 1,000 men, close to the Punjab average of 895\. Literates numbered 73,715 among people aged seven and above, an effective literacy rate of 88.3 per cent, 91.4 per cent for men and 84.9 per cent for women, among the highest of any Punjab town. Scheduled Castes numbered 7,732, about 8.1 per cent. By faith, the census recorded Hindus at 69,596 (72.8 per cent) and Sikhs at 21,355 (22.4 per cent), with Muslims at 3,211 (3.4 per cent) and smaller Christian and Jain communities. Punjabi was the first language of about 56 per cent of residents and Hindi of about 40 per cent, a mix that reflects the town's draw: staff and students tied to Chandigarh, workers from Haryana, Himachal Pradesh and further east, and Punjabi families priced out of the capital. The older local speech is Puadhi, the dialect of the Shivalik foothill belt. Work follows the Tricity: commuting to offices in Chandigarh and Mohali, real estate and construction, highway retail, hotels and the wedding trade. ## Places of interest Gurdwara Nabha Sahib, about 1.5 kilometres from the town centre on the Chandigarh to Rajpura road, is Zirakpur's historic shrine. The gurdwara's account tells how in November 1675 Bhai Jaita Ji, carrying the head of Guru Tegh Bahadur Ji from Delhi towards Anandpur Sahib after the Guru's martyrdom, rested one night in the forest here at the hut of a Muslim faqir, Dargahi Shah, a follower of the Guru. The faqir set the head on a raised place of mud and kept watch over it all night, asking only that Guru Gobind Singh Ji one day give him darshan. In 1688, returning from Paonta Sahib after the Battle of Bhangani, Guru Gobind Singh Ji came to the hut barefoot, stayed a night and worshipped where his father's head had rested. Baba Banda Singh Bahadur is also remembered to have halted here before the Sirhind campaign. Nearby at Dhakoli stands Gurdwara Baoli Sahib, linked with the same 1688 visit. At Chhat village on the Patiala road, a few minutes south, Chhatbir Zoo, formally the Mahendra Chaudhary Zoological Park, has been the largest zoo in Punjab since it was named in 1977 for the then governor of Punjab, Mahendra Chaudhary, its first animals brought from Guwahati Zoo in Assam. The park is home to about 369 mammals, 400 birds and 20 reptiles, among them Bengal tigers, Asiatic lions, leopards, elephants and gharials, and its 300 metre walk-in aviary, described as India's longest, shows 32 species of birds across five themed sections. For Tricity families it is the standard school-holiday day out. The town's other landmarks are new: the malls and multiplexes of the highway junction, the banquet halls of VIP Road, and, near Nabha Sahib, a regional centre of the Sports Authority of India spread over about 15 acres, with a football field, a gymnasium hall and a six-lane athletics track, serving Punjab, Himachal Pradesh, Jammu and Kashmir and Chandigarh. ## Notable people Zirakpur has no famous natives yet: its population history is too recent, and most of its residents were born somewhere else. The names its history carries are older. Guru Tegh Bahadur Ji's martyrdom journey passes through Nabha Sahib, and Guru Gobind Singh Ji's visit of 1688 is the town's founding memory. Bhai Jaita Ji, later Baba Jeevan Singh Ji, whom Guru Gobind Singh Ji blessed as Rangreta Guru Ka Beta, is honoured wherever that journey is retold. The modern town's makers are anonymous by comparison: the developers and colonisers, and the tens of thousands of commuter families who built a city out of villages within a single generation. ## Getting there and Zirakpur today Almost everyone reaches Zirakpur by road: it is the first Punjab town on the expressway from Ambala and Delhi, and inter-state buses from Chandigarh to Delhi, Patiala, Rajpura and Bathinda all pass through the junction, while city buses link it through the day with Chandigarh, Mohali and Panchkula. The nearest railway station is Chandigarh, about 7 kilometres away, and the international airport at Mohali is the town's air gateway, with the Aerocity and IT City developments beside it pulling new housing towards Dayalpura. The Greater Mohali Area Development Authority plans the town's growth, including a large planned Aerotropolis project near Dayalpura. Today Zirakpur lives with the strains of its own success: heavy junction traffic, housing societies that rose faster than their roads and drains, and a council working to give planned shape to a town that grew first and planned later. Proposals to reorganise it into sectors on the Chandigarh pattern, and even to call it South Chandigarh, are debated locally. Its place in Punjab's geography is not debated: the southern gate of the Tricity, and the clearest example in the state of how a capital city remakes the countryside at its edge. ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ (ਮੋਹਾਲੀ) ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਿੱਲੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। 1990ਵਿਆਂ ਤੱਕ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਰਿਹਾ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 2011 ਵਿੱਚ 95,553 ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਸਬੇ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ## ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਡੇਰਾ ਬੱਸੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 350 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ, ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ। ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਹਰਾਹ 5 ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਾਲਕਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਹਰਾਹ 7 ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲਾ ਆਵਾਜਾਈ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁਹੱਲੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ਹਨ: ਪੰਚਕੂਲਾ ਵੱਲ ਬਾਲਟਾਣਾ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਢਕੋਲੀ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮੁਛੱਲਾ, ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦਿਆਲਪੁਰਾ, ਅਤੇ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਰੋਡ ਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰੋਡ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ। ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਪੰਚਕੂਲਾ ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਹਾਲੀ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਟ੍ਰਾਈਸਿਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ## ਇਤਿਹਾਸ: ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅੰਬਾਲਾ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਬਿਖਰੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਜੋ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪੱਧਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ ਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ: ਅੱਜ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੱਖਣ, ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਭਾ ਸਾਹਿਬ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਅ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭਰਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਸਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੇ ਮਹਿੰਗਾ ਰੱਖਿਆ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਹਿਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਆ ਗਏ। ਵਾਧਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੌਲੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ: 2001 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 25,022 ਲੋਕ ਗਿਣੇ, ਅਤੇ ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 95,553 ਹੋ ਗਈ। ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵਿਆਂ, ਚੌੜੀ ਹੋਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਸੜਕ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ, ਸ਼ੋਅਰੂਮਾਂ, ਹੋਟਲਾਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕੁਏਟ ਹਾਲਾਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਲਗਾਤਾਰ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ 31 ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਇੱਕ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮਸਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ## ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਲੋਕ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਨੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ 95,553 ਲੋਕ ਗਿਣੇ: 50,497 ਮਰਦ ਅਤੇ 45,056 ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ 12,074 ਬੱਚੇ ਸਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ 12.64 ਫ਼ੀਸਦੀ। ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਹਰ 1,000 ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 892 ਸੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਔਸਤ 895 ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ 73,715 ਸਨ, ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 88.3 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ 91.4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ 84.9 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਸਬੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 7,732 ਸੀ, ਲਗਭਗ 8.1 ਫ਼ੀਸਦੀ। ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਗਣਨਾ ਨੇ ਹਿੰਦੂ 69,596 (72.8 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਅਤੇ ਸਿੱਖ 21,355 (22.4 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਦਰਜ ਕੀਤੇ, ਨਾਲ ਮੁਸਲਿਮ 3,211 (3.4 ਫ਼ੀਸਦੀ) ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਈਸਾਈ ਤੇ ਜੈਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲਗਭਗ 56 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਲਗਭਗ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖਿੱਚ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਆਏ ਕਾਮੇ, ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ। ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬੋਲੀ ਪੁਆਧੀ ਹੈ, ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਤਲਹਟੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ। ਕੰਮ ਟ੍ਰਾਈਸਿਟੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ, ਰੀਅਲ ਐਸਟੇਟ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ, ਹਾਈਵੇ ਖ਼ਰੀਦ-ਵੇਚ, ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ। ## ਵੇਖਣਯੋਗ ਥਾਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਭਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਰਾਜਪੁਰਾ ਸੜਕ ਉੱਤੇ, ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵੰਬਰ 1675 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੀਸ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਫ਼ਕੀਰ ਦਰਗਾਹੀ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਰੁਕੇ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ। ਫ਼ਕੀਰ ਨੇ ਸੀਸ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਦੇ ਉਸਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ। 1688 ਵਿੱਚ, ਭੰਗਾਣੀ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਇੱਕ ਰਾਤ ਰੁਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਰਹਿੰਦ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਰੁਕੇ ਸਨ। ਨੇੜੇ ਢਕੋਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਜੋ ਇਸੇ 1688 ਦੀ ਫੇਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਛੱਤ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਛੱਤਬੀੜ ਚਿੜੀਆਘਰ, ਜਿਸਦਾ ਰਸਮੀ ਨਾਂ ਮਹਿੰਦਰ ਚੌਧਰੀ ਜ਼ੂਲੋਜੀਕਲ ਪਾਰਕ ਹੈ, 1977 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚਿੜੀਆਘਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਮਹਿੰਦਰ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਾਨਵਰ ਅਸਾਮ ਦੇ ਗੁਹਾਟੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਤੋਂ ਆਏ। ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 369 ਥਣਧਾਰੀ, 400 ਪੰਛੀ ਅਤੇ 20 ਸਰੀਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ੇਰ, ਤੇਂਦੁਏ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੜਿਆਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ 300 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਵਾਕ-ਇਨ ਪੰਛੀ-ਘਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥੀਮ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ 32 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਈਸਿਟੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਕੂਲ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੀ ਆਮ ਸੈਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਹਨ: ਹਾਈਵੇ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਮਲਟੀਪਲੈਕਸ, ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਰੋਡ ਦੇ ਬੈਂਕੁਏਟ ਹਾਲ, ਅਤੇ ਨਾਭਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਕੇਂਦਰ, ਜੋ ਲਗਭਗ 15 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ, ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ਹਾਲ ਅਤੇ ਛੇ ਲੇਨ ਵਾਲਾ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਟਰੈਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ## ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਦੀਆਂ ਅਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੰਮਪਲ ਹਸਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ: ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਨਵਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵਾਸੀ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਜੰਮੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਨਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਯਾਤਰਾ ਨਾਭਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ 1688 ਦੀ ਫੇਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਾਲੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਰੰਗਰੇਟਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬੇਟਾ ਕਹਿ ਕੇ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਹਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸਤਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬੇਨਾਮ ਹਨ: ਡਿਵੈਲਪਰ ਅਤੇ ਕਲੋਨਾਈਜ਼ਰ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕੋ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ## ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦਾ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਲਗਭਗ ਹਰ ਕੋਈ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਅੰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਰਾਜਪੁਰਾ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਰਾਜੀ ਬੱਸਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੱਸਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਪੰਚਕੂਲਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਹੈ, ਲਗਭਗ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ, ਅਤੇ ਮੋਹਾਲੀ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਐਰੋਸਿਟੀ ਅਤੇ ਆਈ.ਟੀ. ਸਿਟੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਵੀਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਦਿਆਲਪੁਰਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੋਹਾਲੀ ਏਰੀਆ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਆਲਪੁਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਐਰੋਟ੍ਰੋਪੋਲਿਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ: ਮਿਲਾਪ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੌਂਸਲ ਜੋ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਕਲ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਉੱਤੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਹਿਣ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ: ਟ੍ਰਾਈਸਿਟੀ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਉਦਾਹਰਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ## People from Zirakpur [Abhinav BindraIndian Shooter](https://jugti.com/kosh/people/abhinav-bindra/) ## Nearby * [KhararCity, Puadh](https://jugti.com/kosh/places/kharar/) * [BanurTown, Puadh](https://jugti.com/kosh/places/banur/) * [Dera BassiTown, Puadh](https://jugti.com/kosh/places/dera-bassi/) * [MohaliCity, Puadh](https://jugti.com/kosh/places/mohali/) * [ChandigarhCity, Puadh](https://jugti.com/kosh/places/chandigarh/) [Villages in Dera Bassi tehsil (123) →](https://jugti.com/kosh/places/district/sas-nagar-mohali/dera-bassi/) ## Zirakpur in the news [All stories →](https://jugti.com/search/?q=Zirakpur) [PunjabHeadless Body in Zirakpur Park Identified as Vishal; Wife, Infant Missingਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਦੇ ਪਾਰਕ 'ਚ ਮਿਲੀ ਸਿਰ ਵੱਢੀ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਜੋਂ; ਪਤਨੀ-ਬੱਚਾ ਲਾਪਤਾ](https://jugti.com/news/punjab/zirakpur-headless-body-vishal-murder-case/) Sources (5) 1. [Zirakpur: town, highways, demographics and SAI centre](https://en.wikipedia.org/wiki/Zirakpur) 2. [Zirakpur (SAS Nagar): Census 2011 population and structure](https://www.citypopulation.de/en/india/punjab/sahibzada%5Fajit%5Fsingh%5Fnaga/0341714000%5F%5Fzirakpur/) 3. [Zirakpur Municipal Council: Census 2011 town data](https://www.census2011.co.in/data/town/800267-zirakpur.html) 4. [Mahendra Chaudhary Zoological Park (Chhatbir Zoo): 1977 naming, animals and aviary](https://en.wikipedia.org/wiki/Mahendra%5FChaudhary%5FZoological%5FPark) 5. [Gurdwara Shri Nabha Sahib, Zirakpur: Bhai Jaita Ji and the 1688 visit](https://www.worldgurudwaras.com/gurudwara-sri-nabha-sahib-zirakpur/) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[Where is Zirakpur?](#s-zi-en-1)[History: a cluster of villages that became a city](#s-zi-en-3)[Geography and people](#s-zi-en-6)[Places of interest](#s-zi-en-9)[Notable people](#s-zi-en-13)[Getting there and Zirakpur today](#s-zi-en-15)[People from Zirakpur](#people-from)[Nearby](#nearby)[In the news](#news) History at a glance 1. 1675Bhai Jaita Ji rests at the present Nabha Sahib site carrying Guru Tegh Bahadur Ji's head towards Anandpur Sahib. 2. 1688Guru Gobind Singh Ji visits the site on his return from Paonta Sahib after the Battle of Bhangani. 3. 1977Chhatbir Zoo is named the Mahendra Chaudhary Zoological Park. 4. 2001Census records a population of 25,022. 5. 2011Census records a population of 95,553 after a decade of expressway-led growth. Facts Punjabi name ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ Type City (Municipal Council) District SAS Nagar (Mohali) Tehsil Dera Bassi Region Puadh, Punjab (India) Population 95,553 (2011 census) Population in 2001 25,022 (2001 census) Elevation 350 metres PIN code 140603 and 140604 Nearest city Chandigarh, about 10 km Language Punjabi (Puadhi locally) and Hindi Known for Gateway to Chandigarh; Chhatbir Zoo; Gurdwara Nabha Sahib PAKISTANINDIAZirakpur Schematic, not to scale[All places →](https://jugti.com/kosh/places/) ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People167 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Books55 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords346 words](https://jugti.com/kosh/words/)[Religion320 entries](https://jugti.com/kosh/religions/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)