Source: https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwaras-in-amritsar/ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Religion](https://jugti.com/kosh/religions/)/[Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religions/gurdwaras/)/Gurdwaras in Amritsar Religion · Gurdwaras & shrines # Gurdwaras in Amritsarਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ Jugti's city guide to the gurdwaras of Amritsar: Harmandir Sahib, Akal Takht, Baba Atal and the sarovar shrines, with pilgrim notes [In short](#in-short)[Why is Amritsar the holiest city of the Sikhs?](#s-x2)[The Harmandir Sahib complex](#s-x5)[What are the five sarovars of Amritsar?](#s-x7)[Baba Atal and Guru ke Mahal: the family's Amritsar](#s-x9)[All Gurdwaras in Amritsar](#s-x11)[How do you visit Amritsar's gurdwaras?](#s-x19)[What is the most famous gurdwara in Amritsar?](#s-x21)[How many gurdwaras are in Amritsar?](#s-x23)[Who founded Amritsar?](#s-x25)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) In short Amritsar, founded by Guru Ram Das Ji in 1577 around the Amrit Sarovar, holds seven gurdwaras with full Jugti entries: Harmandir Sahib and the Akal Takht at its centre, the nine storey Baba Atal tower, Guru ke Mahal, the Gurus' own house, and the sarovar shrines of Kaulsar, Bibeksar and Ramsar. This guide links them into one walk through the holiest city of the Sikhs, including the five sarovars pilgrims visit in a single round. Facts Punjabi name ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ City Amritsar District Amritsar State Punjab Country India Covers 7 Jugti gurdwara entries in Amritsar All 9 facts Key shrine Sri Harmandir Sahib, the Golden Temple Founded In 1577 by Guru Ram Das Ji, as Ramdaspur Parent guide Gurdwaras in Indian Punjab Full story5 min read Gurdwaras in Amritsar are the Sikh shrines of Amritsar, the holy city founded by Guru Ram Das Ji in Punjab, India, and the home of the Harmandir Sahib, the Golden Temple. This guide gathers every Amritsar shrine in the Jugti Kosh, from [Harmandir Sahib](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/harmandir-sahib/) and the [Akal Takht Sahib](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/akal-takht-sahib/) to the nine storey [Baba Atal](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-baba-atal-amritsar/) tower and the sarovar shrines of [Kaulsar](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-kaulsar-sahib-amritsar/), [Bibeksar](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-bibeksar-sahib-amritsar/) and [Ramsar](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-ramsar-sahib-amritsar/), each with a full linked entry. It sits inside our hub for [Gurdwaras in Indian Punjab](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwaras-in-indian-punjab/) and the country guide to [Gurdwaras in India](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwaras-in-india/). ## Why is Amritsar the holiest city of the Sikhs? Amritsar was founded in 1577 by Guru Ram Das Ji, the fourth Guru, who began the excavation of the holy tank called the Amrita Saras, the Pool of Nectar, from which the city takes its name; it was first called Ramdaspur, Guru Ram Das Ji's city. His son and successor Guru Arjan Dev Ji completed the tank, built the Harmandir Sahib in its middle and installed the Adi Granth there in 1604, and Guru Hargobind Ji raised the Akal Takht facing it, joining spiritual and temporal authority in one complex. No other city holds so much of the Panth's founding story within walking distance. The city the Gurus built is still a working city of prayer. The Harmandir Sahib is open to everyone regardless of caste, religion or race, its langar serves a free vegetarian meal to about 100,000 people a day, and the continuous singing of gurbani fills the complex from before dawn until late at night. Around that centre, the older shrines of the Guru period survive in the walled city's lanes and around its five sacred pools, and this guide links them into one walk. ## The Harmandir Sahib complex At the centre stands [Harmandir Sahib](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/harmandir-sahib/), on its small island in the Amrit Sarovar, joined to the parikrama by a marble causeway. Guru Arjan Dev Ji had it built on a lower level than the land around, so that every visitor steps down to enter, and gave it doors on all four sides as a sign that it is open to all. Facing the causeway stands the [Akal Takht Sahib](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/akal-takht-sahib/), the Throne of the Timeless One, where the Guru Granth Sahib rests each night and from which the Panth's temporal decisions issue. Just south of the complex rises the tower of [Baba Atal](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-baba-atal-amritsar/), and a short walk into Guru Bazaar brings you to [Guru ke Mahal](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-guru-ke-mahal-amritsar/), the Gurus' own house. Our [Amritsar](https://jugti.com/kosh/places/amritsar/) city entry tells the wider story of the city beyond its shrines. ## What are the five sarovars of Amritsar? The five sacred pools of Amritsar are the Amrit Sarovar itself, dated 1586, Santokhsar (1587 to 1588), Ramsar (1602 to 1603), Kaulsar (1627) and Bibeksar (1628). Pilgrims have long made a round of all five, taking a dip in each. Three of the five have full Jugti entries as sarovar shrines: Ramsar, the smallest, where Guru Arjan Dev Ji compiled the Adi Granth with Bhai Gurdas Ji as his scribe in 1603 to 1604 and composed Sukhmani Sahib; Kaulsar, named for Mata Kaulan Ji, the devotee of Guru Hargobind Ji whose samadh stands at its western end; and Bibeksar, built by Guru Hargobind Ji in 1628, where he is said to have taught that bathing in its waters brings bibek, discerning wisdom. Santokhsar, the second pool, does not yet have its own Jugti entry. ## Baba Atal and Guru ke Mahal: the family's Amritsar Two Jugti shrines hold the Guru family's own Amritsar. [Gurdwara Baba Atal](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-baba-atal-amritsar/) south of the Harmandir Sahib is a nine storey octagonal tower about forty metres high, long the tallest building in Amritsar; its nine storeys stand for the nine years of Baba Atal Rai (1619 to 1628), the young son of Guru Hargobind Ji who, tradition says, gave up his own life after reviving his friend Mohan, because his father taught him that spiritual power is shown in purity of life, not in miracles. His remains were cremated on the bank of Kaulsar, where the tower later rose. [Guru ke Mahal](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-guru-ke-mahal-amritsar/), built by Guru Ram Das Ji in 1573 as his family's humble dwelling, was home to three Gurus over fifty eight years: Guru Arjan Dev Ji was married and installed as Guru here, and both Baba Atal Rai and Guru Tegh Bahadur Ji, the ninth Guru, born here on 1 April 1621, first saw the world in this house. ## All Gurdwaras in Amritsar * [Sri Harmandir Sahib, Amritsar](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/harmandir-sahib/) \- the Golden Temple, the chief gurdwara of Sikhism in the Amrit Sarovar * [Akal Takht Sahib, Amritsar](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/akal-takht-sahib/) \- the Throne of the Timeless One, the highest seat of the Khalsa's temporal authority * [Gurdwara Baba Atal, Amritsar](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-baba-atal-amritsar/) \- the nine storey tower for Baba Atal Rai, son of Guru Hargobind Ji * [Gurdwara Kaulsar Sahib, Amritsar](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-kaulsar-sahib-amritsar/) \- the sarovar shrine of Mata Kaulan Ji beside the Harmandir Sahib complex * [Gurdwara Guru ke Mahal, Amritsar](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-guru-ke-mahal-amritsar/) \- the house of Guru Ram Das Ji, birthplace of Guru Tegh Bahadur Ji and Baba Atal Rai * [Gurdwara Bibeksar Sahib, Amritsar](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-bibeksar-sahib-amritsar/) \- the sarovar built by Guru Hargobind Ji in 1628, south east of the Harmandir Sahib * [Gurdwara Ramsar Sahib, Amritsar](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-ramsar-sahib-amritsar/) \- where Guru Arjan Dev Ji compiled the Adi Granth and composed Sukhmani Sahib ## How do you visit Amritsar's gurdwaras? Begin at the Harmandir Sahib before dawn if you can, when the Guru Granth Sahib is carried in procession from the Akal Takht and the first kirtan begins; cover your head, remove your shoes and wash your hands and feet at the entrances, as at every gurdwara. The complex shrines, Baba Atal and Kaulsar, are minutes apart on foot, Guru ke Mahal is a short walk through Guru Bazaar, and Bibeksar and Ramsar lie south east of the walled city near Chatiwind Gate, an easy rickshaw ride. Pilgrims who want the full round add Santokhsar, north west of the Harmandir Sahib, to complete the five sarovars in a single day. ## What is the most famous gurdwara in Amritsar? Sri Harmandir Sahib, the Golden Temple: the chief gurdwara of Sikhism and its most important pilgrimage site, set in the Amrit Sarovar at the heart of the city Guru Ram Das Ji founded. ## How many gurdwaras are in Amritsar? Amritsar holds dozens of historic gurdwaras. Seven have full Jugti entries today: Harmandir Sahib, Akal Takht Sahib, Baba Atal, Kaulsar Sahib, Guru ke Mahal, Bibeksar Sahib and Ramsar Sahib. ## Who founded Amritsar? Guru Ram Das Ji, the fourth Guru, founded the city in 1577 and began the digging of the Amrit Sarovar, the Pool of Nectar that gives Amritsar its name. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸੂਬਾ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਏ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ ਦਾ ਘਰ ਹੈ੤ ਇਹ ਗਾਈਡ ਜੁਗਤੀ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌਂ ਮੰਜ਼ਲਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਟਾਵਰ ਅਤੇ ਕੌਲਸਰ, ਬਿਬੇਕਸਰ ਅਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੱਕ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਪੂਰੀ ਐਂਟਰੀ ਨਾਲ੤ ## ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1577 ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰਸ ਨਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲਾਅ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ; ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ੤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਤਲਾਅ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ 1604 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਜੁੜ ਗਏ੤ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਪੈਦਲ ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲਦਾ੤ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਵਸਾਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦਾ ਜਿਉਂਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ੤ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਤ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਨਸਲ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਲੰਗਰ ਰੋਜ਼ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਕੀਰਤਨ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਪਰਿਸਰ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ੤ ਉਸ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਸਥਾਨ ਕੰਧ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਚੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਗਾਈਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸੈਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੀ ਹੈ੤ ## ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪਰਿਸਰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਪੁਲ ਰਾਹੀਂ ਪਰਕਰਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ੤ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਤੇ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਥੱਲੇ ਉਤਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਿੱਤੇ, ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ੤ ਪੁਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਕਾਲ ਦਾ ਤਖ਼ਤ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹਰ ਰਾਤ ਵਿਰਾਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਪੰਥ ਦੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ੤ ਪਰਿਸਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦਾ ਟਾਵਰ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪੈਦਲ ਦੂਰੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਹੈ, ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਘਰ੤ ## ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੰਜ ਸਰੋਵਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਹਨ: ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ, 1586 ਵਾਲਾ, ਸੰਤੋਖਸਰ (1587 ਤੋਂ 1588), ਰਾਮਸਰ (1602 ਤੋਂ 1603), ਕੌਲਸਰ (1627) ਅਤੇ ਬਿਬੇਕਸਰ (1628)੤ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ੤ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜੁਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰੋਵਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਪੂਰੀਆਂ ਐਂਟਰੀਆਂ ਹਨ: ਰਾਮਸਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 1603 ਤੋਂ 1604 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਰੱਖ ਕੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਰਚਿਆ; ਕੌਲਸਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ ਜੀ ਕਰਕੇ ਪਿਆ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ ਤੇ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਿਬੇਕਸਰ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ 1628 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਬਿਬੇਕ, ਸੂਝ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ੤ ਦੂਜੇ ਸਰੋਵਰ ਸੰਤੋਖਸਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੁਗਤੀ ਐਂਟਰੀ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਹੈ੤ ## ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ: ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੋ ਜੁਗਤੀ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ੤ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਇੱਕ ਨੌਂ ਮੰਜ਼ਲਾ ਅਠਭੁਜੀ ਟਾਵਰ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਚਾਲੀ ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ, ਜੋ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਰਿਹਾ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ (1619 ਤੋਂ 1628) ਦੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ੤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੌਲਸਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਾਵਰ ਉਠਿਆ੤ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1573 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਦੇ ਘਰ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ, ਅਠਵੰਜਾ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਘਰ ਰਿਹਾ: ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਤਿਲਕ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਅਤੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1621 ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖਿਆ੤ ## ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ * [ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/harmandir-sahib/) \- ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ * [ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/akal-takht-sahib/) \- ਅਕਾਲ ਦਾ ਤਖ਼ਤ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੱਦੀ * [ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-baba-atal-amritsar/) \- ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਲਈ ਨੌਂ ਮੰਜ਼ਲਾ ਟਾਵਰ * [ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੌਲਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-kaulsar-sahib-amritsar/) \- ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪਰਿਸਰ ਕੋਲ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ ਜੀ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਅਸਥਾਨ * [ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-guru-ke-mahal-amritsar/) \- ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਘਰ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ * [ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਬੇਕਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-bibeksar-sahib-amritsar/) \- ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਵੱਲੋਂ 1628 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸਰੋਵਰ * [ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-ramsar-sahib-amritsar/) \- ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਰਚਿਆ ## ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ? ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਤੜਕੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਕੀਰਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਾਂਗ ਸਿਰ ਢਕੋ, ਜੁੱਤੇ ਉਤਾਰੋ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਧੋਵੋ੤ ਪਰਿਸਰ ਵਾਲੇ ਅਸਥਾਨ, ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਕੌਲਸਰ, ਪੈਦਲ ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਗੁਰੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੈਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਬੇਕਸਰ ਅਤੇ ਰਾਮਸਰ ਕੰਧ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀਵਿੰਡ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਹਨ, ਰਿਕਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੌਖਾ ਰਾਹ੤ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੂਰੀ ਪਰਕਰਮਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖਸਰ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਰੋਵਰ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ੤ ## ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ: ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਤਰਾ ਅਸਥਾਨ, ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਵਸਾਏ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ੤ ## ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ? ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ੤ ਅੱਜ ਸੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜੁਗਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀਆਂ ਐਂਟਰੀਆਂ ਹਨ: ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ, ਕੌਲਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ, ਬਿਬੇਕਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ੤ ## ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਿਸ ਨੇ ਵਸਾਇਆ? ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1577 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ੤ ## Related topics [ਭGurdwaras in IndiaReligion · The complete guide to the historic gurdwaras of India: history, major shrines and pilgrim information.](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras-in-india/)[ਭGurdwaras in Indian PunjabReligion · Jugti's guide to the gurdwaras of Indian Punjab: the Takhts, Amritsar, Sultanpur Lodhi, Muktsar and the Marg shrines, with history and travel notes.](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras-in-indian-punjab/)[ਸHarmandir SahibReligion · Sikhism's holiest shrine: the Golden Temple of Amritsar, its history and visitor guide](https://jugti.com/kosh/religion/harmandir-sahib/)[ਸSri Akal Takht SahibReligion · The supreme seat of Sikh temporal authority in the Golden Temple complex, Amritsar](https://jugti.com/kosh/religion/akal-takht-sahib/)[ਗGurdwara Baba Atal SahibReligion · Nine-storey tower gurdwara in Amritsar memorialising Baba Atal Rai](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwara-baba-atal-amritsar/)[ਗGurdwara Kaulsar SahibReligion · Gurdwara Mata Kaulan and the Kaulsar Sarovar: shrine and holy tank in Amritsar dedicated to Bibi Kaulan, devotee of Guru Hargobind Ji.](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwara-kaulsar-sahib-amritsar/)[ਗGurdwara Guru ke Mahal, AmritsarReligion · The family home of Guru Ram Das Ji in old Amritsar, where Guru Tegh Bahadur Ji and Baba Atal Rai were born.](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwara-guru-ke-mahal-amritsar/)[ਗGurdwara Bibeksar SahibReligion · Historic Amritsar gurdwara on Bibeksar Sarovar, the pool of wisdom excavated by Guru Hargobind Ji in 1628 as his resting place.](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwara-bibeksar-sahib-amritsar/)[ਗGurdwara Ramsar SahibReligion · The Amritsar shrine where Guru Arjan Dev Ji dictated the Adi Granth to Bhai Gurdas Ji in 1603-04 and composed Sukhmani Sahib.](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwara-ramsar-sahib-amritsar/)[ਗGuru Ram Das JiReligion · Fourth Sikh Guru · 1534–1581](https://jugti.com/kosh/religion/guru-ram-das-ji/)[ਗGuru Arjan Dev JiReligion · Fifth Sikh Guru · 1563–1606](https://jugti.com/kosh/religion/guru-arjan-dev-ji/)[ਗGuru Tegh Bahadur JiReligion · Ninth Sikh Guru · 1621–1675](https://jugti.com/kosh/religion/guru-tegh-bahadur-ji/)[ਤGurdwaras in Tarn TaranReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwaras-in-tarn-taran/)[ਸSri Akal Takht SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/akal-takht-sahib/)[ਭGurdwaras in Indian PunjabReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwaras-in-indian-punjab/)[ਗGurdwara Bibeksar SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-bibeksar-sahib-amritsar/)[ਗGurdwara Ramsar SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-ramsar-sahib-amritsar/)[ਗGurdwara Kaulsar SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-kaulsar-sahib-amritsar/)[ਗGurdwara Guru ke Mahal, AmritsarReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-guru-ke-mahal-amritsar/)[ਗGurdwara Baba Atal SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-baba-atal-amritsar/)[ਭGurdwaras in IndiaReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwaras-in-india/)[ਗGuru Tegh Bahadur JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-tegh-bahadur-ji/)[ਸHarmandir SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/harmandir-sahib/)[ਗGuru Arjan Dev JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-arjan-dev-ji/)[ਗGuru Ram Das JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-ram-das-ji/) ## More religion entries to explore [ਕGurdwaras in CanadaReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwaras-in-canada/)[ਗGurdwara Sahib Sukh Sagar, New WestminsterReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/khalsa-diwan-society-new-westminster-bc/)[ਦDasmesh Darbar Gurdwara, SurreyReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/dasmesh-darbar-gurdwara-surrey-bc/)[ਅAkali Singh Gurdwara, VancouverReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/akali-singh-gurdwara-vancouver-bc/) Sources (4) 1. [Golden Temple (Harmandir Sahib), Encyclopaedia Britannica (founded 1577, complex, langar, practices)](https://www.britannica.com/topic/Golden-Temple?ref=artshelp.com) 2. [Five sarovars of Amritsar, SikhiWiki (the five pools with dates, Ramsar, Kaulsar, Bibeksar)](https://www.sikhiwiki.org/index.php/Five%5Fsarovars) 3. [Gurdwara Baba Atal, Wikipedia (nine storeys, about 40 metres, Baba Atal Rai 1619 to 1628)](https://en.wikipedia.org/wiki/Gurdwara%5FBaba%5FAtal) 4. [Gurudwara Guru Ka Mahal, Incredible India, Government of India (built 1573, birthplace of Guru Tegh Bahadur Ji and Baba Atal Rai)](https://www.incredibleindia.gov.in/en/punjab/amritsar/gurudwara-guru-ka-mahal) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[Why is Amritsar the holiest city of the Sikhs?](#s-x2)[The Harmandir Sahib complex](#s-x5)[What are the five sarovars of Amritsar?](#s-x7)[Baba Atal and Guru ke Mahal: the family's Amritsar](#s-x9)[All Gurdwaras in Amritsar](#s-x11)[How do you visit Amritsar's gurdwaras?](#s-x19)[What is the most famous gurdwara in Amritsar?](#s-x21)[How many gurdwaras are in Amritsar?](#s-x23)[Who founded Amritsar?](#s-x25)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) Facts Punjabi name ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ City Amritsar District Amritsar State Punjab Country India Covers 7 Jugti gurdwara entries in Amritsar Key shrine Sri Harmandir Sahib, the Golden Temple Founded In 1577 by Guru Ram Das Ji, as Ramdaspur Parent guide Gurdwaras in Indian Punjab ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People167 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,408 places](https://jugti.com/kosh/places/)[Books55 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords326 words](https://jugti.com/kosh/words/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)