Source: https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/lavan/ ਲਾਵਾਂ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Religion](https://jugti.com/kosh/religions/)/[Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religions/scriptures/)/Lavan Religion · Scriptures & texts # Lavanਲਾਵਾਂ Lavan explained: Guru Ram Das Ji's four wedding hymns in Raag Suhi, Ang 773 to 774, what each round teaches, and how they are sung in Anand Karaj [In short](#in-short)[What are the Lavan?](#s-k2)[Who composed the Lavan and where are they found?](#s-k5)[How are the Lavan performed in an Anand Karaj?](#s-k8)[What do the first and second Lavan teach?](#s-k11)[What do the third and fourth Lavan teach?](#s-k14)[What do the Lavan mean beyond the wedding day?](#s-k17)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) In short The Lavan (ਲਾਵਾਂ) are the four hymns composed by Guru Ram Das Ji in Raag Suhi, at Ang 773 to 774 of Guru Granth Sahib Ji, that form the heart of Anand Karaj, the Sikh wedding ceremony. Each hymn, called a laav, is read and then sung while the couple, joined by the palla cloth, completes one round around Guru Granth Sahib Ji, tracing four stages from righteous duty to peaceful union with the Divine. Updated 10 Nov 2026 Facts Punjabi name ਲਾਵਾਂ Gurmukhi ਲਾਵਾਂ Faith Sikhism Type Four hymns (bani) in Guru Granth Sahib Ji Author Guru Ram Das Ji Raag Suhi All 11 facts Scripture placement Ang 773 to 774 Stanzas Four, each called a laav Ceremony Anand Karaj, the Sikh wedding ceremony Performed Each hymn is read, then sung, as the couple completes one round around Guru Granth Sahib Ji Marriage teaching One light in two bodies (Guru Amar Das Ji, Ang 788) Full story7 min read The Lavan (ਲਾਵਾਂ) are the four wedding hymns at the heart of Anand Karaj, the Sikh marriage ceremony. Composed by Guru Ram Das Ji in Raag Suhi and recorded at Ang 773 to 774 of Guru Granth Sahib Ji, they are read and sung as the couple circles the Guru four times. ## What are the Lavan? Lavan is the title traditionally given to a short composition of four stanzas by [Guru Ram Das Ji](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-ram-das-ji/). The singular form is laav: each stanza is a laav, and one singing of a stanza accompanies one round. The word carries a second meaning in the wider Indian tradition, where it also stands for the marriage rounds themselves. The Encyclopaedia of Sikhism explains the contrast plainly: in Hindu society the couple reverentially circumambulates the holy fire while hymns are sung, while among Sikhs the couple circumambulates Guru Granth Sahib Ji, completing one circuit as each stanza of the Lavan is sung or intoned. So the word names both the hymns and the rounds, because in the ceremony the two cannot be separated. The hymns speak on two levels at once. On the surface they are wedding teaching, addressed to a couple beginning a shared life. Underneath, they use the oldest picture in Sikh scripture for the spiritual journey: the human soul as a bride, and the Divine as the husband she longs to be united with. The Encyclopaedia of Sikhism sets out that reading in detail: in the canonical literature, the soul's marriage, its union with the Divine, is the ultimate end of human life. That is why a four stanza wedding hymn can also be read, stanza by stanza, as four stages of human consciousness seeking realisation, beginning with the quest for the Divine and concluding with its attainment. ## Who composed the Lavan and where are they found? The Lavan were composed by Guru Ram Das Ji, the fourth Guru of the Sikhs. They stand under Raag Suhi, beginning at Ang 773 and ending at Ang 774 of the 1430 Ang scripture. Their place in the ceremony has an earlier root: the [Anand Karaj](https://jugti.com/kosh/religion/practices/anand-karaj/) itself was introduced by his predecessor Guru Amar Das Ji, who composed the long hymn [Anand Sahib](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/anand-sahib/) for occasions of religious importance, and Guru Ram Das Ji then gave the wedding its own four stanzas to be read and sung as nuptials are solemnised. A tradition repeated by SikhiWiki and Wikipedia holds that Guru Ram Das Ji wrote the four rounds for his own wedding. Whether or not that occasion is the whole story, the hymns were clearly composed to be used, not only read: each stanza is built as one stage of a journey, and each ends by naming its own round, first, second, third and fourth, so that singers, couple and congregation always know where in the journey they stand. ## How are the Lavan performed in an Anand Karaj? The Lavan form the main part of the [Anand Karaj](https://jugti.com/kosh/religion/practices/anand-karaj/). Each laav in turn is first read from Guru Granth Sahib Ji and then sung by the musicians, and while it is sung the couple, joined by the palla, a cloth held between them, walk once around Guru Granth Sahib Ji. Four stanzas mean four rounds. The circling is itself the teaching, as SikhiWiki explains it: the couple are making a commitment with the Guru as their inner witness and the [sangat](https://jugti.com/kosh/religion/practices/sangat/), the congregation, as their outer, visible witness and support, and they are reminded that the Guru should remain the centre of the life they are beginning. The ceremony around the hymns follows the [Sikh Rehat Maryada](https://jugti.com/kosh/religion/practices/sikh-rehat-maryada/), the code of conduct issued by the Shiromani Gurdwara Prabandhak Committee: the wedding takes place in a gurdwara, in the presence of Guru Granth Sahib Ji and the sangat, and any Amritdhari Sikh may perform it. Nothing in the rite depends on caste, dowry or horoscopes. What remains is the couple, the congregation and four stanzas of scripture, sung slowly enough for everyone present to hear the words and understand what is being promised. ## What do the first and second Lavan teach? The first laav is the Lord's ordinance for leading a happy married life, and its emphasis is twofold. The couple are to stay ever absorbed in the Divine Name, and at the same time to hold fast to their moral and social obligations: advance on both planes together. In the stanza's own terms, they are to embrace righteous conduct, renounce sinful actions, meditate on the Name and worship the True Guru, through whom sins are dispelled. By great good fortune, the stanza promises, peace and celestial bliss are attained, and the Lord seems sweet to the mind. The wedding begins not with romance but with duty, truthfulness and remembrance. The second laav describes the reward of that effort: the meeting of the True Guru. Led to that meeting, the heart becomes free of fear, because the only fear it keeps is reverence for the Fearless One, and the filth of selfishness, the ego that says I before we, is washed from the mind. Ever aware of the Divine presence, the seeker sings the Lord's praises and realises that the Divine pervades all beings, within and without. The stanza closes with the unstruck sound current, the anhad shabad, resounding within. Read as marriage teaching, the movement is from two separate egos toward two people experiencing one presence everywhere, including in each other. ## What do the third and fourth Lavan teach? The third laav turns the heart toward love and longing. The mind is filled with divine love, together with a holy detachment from the mundane world: not a rejection of household life, which the hymn is busy blessing, but a loosening of its grip. The Encyclopaedia of Sikhism stresses that the company of the good and the holy is declared auspicious, because it is in the holy congregation that the glory of the Ineffable Lord is sung, and to singing that praise the seeker must dedicate himself. In the stanza, meeting the humble saints by great good fortune, the Name begins to vibrate and resound within the heart, and destiny is realised. For a couple, the lesson is that love deepens in sangat, in shared worship and good company, not in isolation. The fourth laav completes the journey. The human mind, the Encyclopaedia says, unlocks the Divine mystery, and the seeker achieves mystical union with the Absolute One, a union that results in indescribable bliss for the soul bride, whose every heart's desire is fulfilled. In the stanza's own movement, the mind becomes peaceful and finds the Lord in intuitive ease, in sahaj: the Lord seems sweet to mind and body, God's will seems sweet, consciousness stays lovingly focused day and night, and the heart blossoms in the Name. The couple who have walked four slow circles have been shown the end of the road at the start of their marriage: a settled peace in which two lives, and the Divine at their centre, are one. ## What do the Lavan mean beyond the wedding day? Taken together, the four quartets depict four stages of human consciousness seeking realisation. The journey begins with endeavour on the spiritual and social planes together, under the Guru's guidance, where the mind learns longing for the Lord and detachment from the world. It then revels in the company of the holy as love awakens, until the seeker gains proximity to the Divine and becomes one with the One. The Encyclopaedia sums the arc up in one line: the ceremony of Lavan begins with the human quest for realisation of the Divine and concludes with the attainment of that ideal, which Sikh teaching calls mukti, liberation. That reading is an interpretation offered by scholars of the text, and it is the reason the hymns are studied far beyond wedding season. For the couple themselves, one definition stands behind all four rounds. Guru Amar Das Ji, at Ang 788 of Guru Granth Sahib Ji, defines a Sikh marriage in two lines: they are not said to be husband and wife who merely sit together; they alone are called husband and wife who have one light in two bodies. The Lavan are the working out of that definition across a lifetime. Partnership as equals, a shared discipline of truthfulness, ego set aside, love matured in [sangat](https://jugti.com/kosh/religion/practices/sangat/), and peace found in the Divine will: the hymns give a newly married couple not only vows for a day but a map they can return to at every stage of the life they have just begun together, in the same spirit as daily bani such as [Japji Sahib](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/japji-sahib/) and [Sukhmani Sahib](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/sukhmani-sahib/) guides the days around it. ਲਾਵਾਂ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ, ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ, ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਰਾਗ ਸੂਹੀ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 773 ਤੋਂ 774 ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦ ਇਹ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋੜਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਲੇ ਚਾਰ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ## ਲਾਵਾਂ ਕੀ ਹਨ? ਲਾਵਾਂ ਨਾਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਚਾਰ ਬੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਛੋਟੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਕਵਚਨ ਲਾਵ ਹੈ: ਚਾਰ ਬੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਇੱਕ ਲਾਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੰਦ ਦੇ ਪੂਰੇ ਗਾਇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਰਥ ਵਿਆਪਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਵਿਆਹ ਦੇ ਫੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਹ ਫਰਕ ਸਾਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋੜਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੁਆਲੇ ਫੇਰੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਲੇ ਫੇਰੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਵਾਂ ਦੇ ਹਰ ਬੰਦ ਦੇ ਗਾਏ ਜਾਂ ਬੋਲੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਪਰਿਵਾਰ ਲਾਵਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸ਼ਬਦ, ਫੇਰੇ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਦੋ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਉੱਪਰੋਂ ਇਹ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹਨ। ਅੰਦਰੋਂ ਇਹ ਸਿੱਖ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ: ਮਨੁੱਖੀ ਆਤਮਾ ਇੱਕ ਵਹੁਟੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਹ ਪਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਹ ਤਾਂਘ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਇਹ ਪੜ੍ਹਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਬਾਣੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੇਲ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਚਾਰ ਬੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਬੰਦ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਮੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ## ਲਾਵਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਰਚੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ? ਲਾਵਾਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ, ਨੇ ਰਚੀਆਂ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਸੂਹੀ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਅੰਗ 773 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅੰਗ 774 ਉੱਤੇ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਗ੍ਰੰਥ 1430 ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ: ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਲੰਮੀ ਬਾਣੀ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਰਚੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਬੰਦ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਅਜਿਹੀ ਵਿਆਹ ਰਸਮ ਘੜੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਵਾਜ ਜਾਂ ਜੋਤਿਸ਼ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਫੇਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਹ ਮੌਕਾ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਫ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ, ਸਿਰਫ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਲਈ ਨਹੀਂ: ਹਰ ਬੰਦ ਸਫਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਬੰਦ ਆਪਣੇ ਫੇਰੇ ਦਾ ਨਾਂ ਆਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ, ਦੂਜਾ, ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜੋੜਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਣਦੇ ਰਹਿਣ ਕਿ ਉਹ ਸਫਰ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਛੋਟੀ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਪੂਰੀ ਸੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ, ਜੋ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ## ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? ਲਾਵਾਂ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਹਰ ਲਾਵ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਰਾਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਇਹ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋੜਾ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਬੰਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚਾਰ ਚੱਕਰ। ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚੱਕਰ ਆਪ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ: ਜੋੜਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਦਰਲਾ ਗਵਾਹ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਾਹਰਲਾ, ਦਿਸਦਾ ਗਵਾਹ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਵਚਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਉਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਫਰ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਰਸਮ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਹੈ: ਵਿਆਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਇਹ ਰਸਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਤ, ਦਾਜ ਜਾਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਦਗੀ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਹਟਾ ਕੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋੜਾ, ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦੇ ਚਾਰ ਬੰਦ, ਜੋ ਇੰਨੀ ਹੌਲੀ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਜ਼ਰ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸਮਝ ਸਕੇ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਵਚਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇਹੋ ਹਿੱਸਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ## ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਲਾਵ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਪਹਿਲੀ ਲਾਵ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਰੱਖਣਾ ਹੈ: ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ। ਬੰਦ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮੀ ਆਚਰਨ ਅਪਣਾਓ, ਪਾਪ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਛੱਡੋ, ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੰਦ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗੀ ਅਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਨ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਫਰਜ਼, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੀਂਹ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਲਾਵ ਉਸ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ: ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ। ਉਸ ਮਿਲਾਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਏ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਹਰ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਡਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਭਉ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਅਤੇ ਸੁਆਰਥ ਦੀ ਮੈਲ, ਉਹ ਹਉਮੈ ਜੋ ਮੈਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਧੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਹਿਸਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਧਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ, ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਬੰਦ ਅੰਦਰ ਵੱਜਦੀ ਅਨਹਦ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਇਹ ਚਾਲ ਨਿਯਮ ਰੱਖਦੇ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਅਹੰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕੋ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਵੀ। ## ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਲਾਵ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਤੀਜੀ ਲਾਵ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਤਾਂਘ ਵੱਲ ਮੋੜਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵੈਰਾਗ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਸੀਸ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਦਾ ਢਿੱਲਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੰਗਤ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਸ਼ੁਭ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਕਥ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਿਫਤ ਦੇ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਨਾਮ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧੁਨ ਵਾਂਗ ਵੱਜਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਕਿਸਮਤ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋੜੇ ਲਈ ਸਬਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਂਝੀ ਅਰਾਧਨਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਕੱਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਚੌਥੀ ਲਾਵ ਸਫਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਭੇਤ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਧਕ ਪਰਮ ਸੱਤ ਨਾਲ ਰਹੱਸਮਈ ਮੇਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਮੇਲ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੰਦ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਵਿੱਚ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੌਖ ਨਾਲ, ਲੱਭਦਾ ਹੈ: ਪ੍ਰਭੂ ਮਨ ਅਤੇ ਤਨ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਲ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਹੌਲੇ ਚੱਕਰ ਲਾਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਹ ਦਾ ਅੰਤ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੁਣ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ## ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ? ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਚਾਰੇ ਬੰਦ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਅ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਕਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸਫਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਤਾਂਘ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਾਧਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਇੱਕ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਪੂਰੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ: ਲਾਵਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਕਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੜ੍ਹਤ ਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋੜੇ ਲਈ ਆਪ ਚਾਰੇ ਫੇਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 788 ਉੱਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਉਹ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ; ਉਹੋ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜੋਤ ਹੋਵੇ। ਲਾਵਾਂ ਉਸੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹਨ। ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਹਉਮੈ ਦਾ ਪਾਸੇ ਹੋਣਾ, ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰੇਮ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ: ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਰਗੀ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਬਾਣੀ ਉਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ## Related topics [ਅAnand KarajReligion · Anand Karaj: the Sikh wedding ceremony, its four Laavaan, rules, history and legal standing, explained](https://jugti.com/kosh/religion/anand-karaj/)[ਗGuru Ram Das JiReligion · Fourth Sikh Guru · 1534–1581](https://jugti.com/kosh/religion/guru-ram-das-ji/)[ਅAnand SahibReligion · Anand Sahib: Guru Amar Das Ji's song of bliss in Raag Ramkali, 40 pauris, sung at the close of Sikh services](https://jugti.com/kosh/religion/anand-sahib/)[ਸSukhmani SahibReligion · Sukhmani Sahib: Guru Arjan Dev Ji's prayer of peace, its 24 ashtpadis, meaning and recitation explained](https://jugti.com/kosh/religion/sukhmani-sahib/)[ਸSikh Rehat MaryadaReligion · Sikh Rehat Maryada: the Panth-approved Sikh code of conduct published by the SGPC in 1945, its history, contents and four cardinal transgressions](https://jugti.com/kosh/religion/sikh-rehat-maryada/)[ਸSangatReligion · Sangat: the holy congregation of Sikhs who gather in the presence of the Guru Granth Sahib Ji for kirtan, prayer, learning and seva](https://jugti.com/kosh/religion/sangat/)[ਸHarmandir SahibReligion · Sikhism's holiest shrine: the Golden Temple of Amritsar, its history and visitor guide](https://jugti.com/kosh/religion/harmandir-sahib/)[ਜJapji SahibReligion · Opening prayer of the Guru Granth Sahib Ji · by Guru Nanak Dev Ji](https://jugti.com/kosh/religion/japji-sahib/)[ਸSehajReligion · Practices & customs](https://jugti.com/kosh/religion/practices/sehaj/)[ਸSikh Rehat MaryadaReligion · Practices & customs](https://jugti.com/kosh/religion/practices/sikh-rehat-maryada/)[ਸSangatReligion · Practices & customs](https://jugti.com/kosh/religion/practices/sangat/)[ਅAnand SahibReligion · Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/anand-sahib/)[ਸSukhmani SahibReligion · Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/sukhmani-sahib/)[ਅAnand KarajReligion · Practices & customs](https://jugti.com/kosh/religion/practices/anand-karaj/)[ਜJapji SahibReligion · Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/japji-sahib/)[ਸHarmandir SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/harmandir-sahib/)[ਗGuru Ram Das JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-ram-das-ji/) ## More religion entries to explore [ਨNasihatnamaReligion · Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/nasihatnama/)[ਮMiharban JanamsakhiReligion · Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/miharban-janamsakhi/)[ਸSalok Mahalla NauvanReligion · Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/salok-mahalla-nauvan/)[ਚChandi CharitarReligion · Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/chandi-charitar/) Sources (6) 1. [LAVAN, Encyclopaedia of Sikhism (Learn Punjabi)](https://eos.learnpunjabi.org/LAVAN.html) 2. [Lavan, SikhiWiki](https://www.sikhiwiki.org/index.php/Lavan) 3. [Laava, SikhiWiki](https://www.sikhiwiki.org/index.php/Lawan) 4. [Laavaan, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Laavaan) 5. [Anand Karaj, SikhiWiki](https://www.sikhiwiki.org/index.php/Anand%5FKaraj) 6. [Anand Karaj, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Anand%5FKaraj) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[What are the Lavan?](#s-k2)[Who composed the Lavan and where are they found?](#s-k5)[How are the Lavan performed in an Anand Karaj?](#s-k8)[What do the first and second Lavan teach?](#s-k11)[What do the third and fourth Lavan teach?](#s-k14)[What do the Lavan mean beyond the wedding day?](#s-k17)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) Facts Punjabi name ਲਾਵਾਂ Gurmukhi ਲਾਵਾਂ Faith Sikhism Type Four hymns (bani) in Guru Granth Sahib Ji Author Guru Ram Das Ji Raag Suhi Scripture placement Ang 773 to 774 Stanzas Four, each called a laav Ceremony Anand Karaj, the Sikh wedding ceremony Performed Each hymn is read, then sung, as the couple completes one round around Guru Granth Sahib Ji Marriage teaching One light in two bodies (Guru Amar Das Ji, Ang 788) ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People489 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,428 places](https://jugti.com/kosh/places/)[Books235 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords607 words](https://jugti.com/kosh/words/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)