Source: https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/baba-ishar-singh-nanaksar-kaleran/ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Religion](https://jugti.com/kosh/religions/)/[Sikhism](https://jugti.com/kosh/religions/sikhism/)/Baba Ishar Singh Ji Religion · Sikhism # Baba Ishar Singh Jiਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ Sikh saint of Nanaksar Kaleran (1913-1963), disciple and successor of Baba Nand Singh Ji, who built the gurdwara and sarovar at Kaleran and gave Amrit to very large numbers of people. [In short](#in-short)[Who was Baba Ishar Singh Ji?](#s-k2)[How did a boy from Jhoraran become Baba Nand Singh Ji's attendant?](#s-k5)[What happened after Baba Nand Singh Ji left this world?](#s-k9)[How did Nanaksar Kaleran take shape?](#s-k12)[What did Baba Ishar Singh Ji teach?](#s-k17)[Is he the same saint as Baba Isher Singh Ji of Rara Sahib?](#s-k20)[How is Baba Ishar Singh Ji remembered today?](#s-k22)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) In short Baba Ishar Singh Ji (1913 to 1963) was the Sikh saint who headed Nanaksar Kaleran, near Jagraon in Ludhiana district, after his master Baba Nand Singh Ji. Born Inder Singh in the village of Jhoraran, he spent his youth in selfless service at his master's feet, and after returning to Kaleran in 1950 he built the gurdwara and sarovar that thousands visit today. He is remembered for Naam Simran, kirtan, and for giving Amrit to very large numbers of people. Updated 12 Nov 2026 Facts Punjabi name ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ Born 26 March 1913 (13 Chet), Jhoraran village, Ludhiana district Birth name Inder Singh Father Sardar Bagga Singh Mother Mata Partap Kaur Master Baba Nand Singh Ji of Nanaksar All 10 facts Teacher Baba Wadhawa Singh Ji of Lehra Khana Died October 1963 (6 or 7 October, sources differ) Main shrine Gurdwara Nanaksar Sahib, Kaleran, near Jagraon, Ludhiana district Known for Naam Simran, kirtan, Amrit on a large scale, building Nanaksar Kaleran Full story7 min read Baba Ishar Singh Ji (1913 to 1963) was the Sikh saint who headed Nanaksar Kaleran, near Jagraon in Ludhiana district, after his master [Baba Nand Singh Ji](https://jugti.com/kosh/religion/baba-nand-singh-ji/). Born Inder Singh in the village of Jhoraran, he spent his youth in selfless service at his master's feet, and after returning to Kaleran in 1950 he built the gurdwara and sarovar that thousands visit today. ## Who was Baba Ishar Singh Ji? Baba Ishar Singh Ji was born Inder Singh on 26 March 1913, the 13th of Chet, in the village of Jhoraran in Ludhiana district. His father was Sardar Bagga Singh and his mother was Mata Partap Kaur, and he was one of seven children, with four brothers and two sisters. The sources differ on the year: SikhiWiki gives 1913, while the Nanaksar gurdwara's own history gives the same day and month but the year 1916\. This entry uses 1913 and records the difference here. His name was changed by his master. [Baba Nand Singh Ji](https://jugti.com/kosh/religion/baba-nand-singh-ji/) told him that Inder, the name of a king of the gods, spoke of worldly grandeur and wealth, and gave him the name Ishar instead. It is by that name that he has been remembered ever since. ## How did a boy from Jhoraran become Baba Nand Singh Ji's attendant? He was ten or eleven years old when [Baba Nand Singh Ji](https://jugti.com/kosh/religion/baba-nand-singh-ji/) visited Jhoraran, and the boy made it his habit to attend the saint's congregation with his whole heart. He carried water in the cook house and fanned the sangat, and afterwards he began to visit Nanaksar Kaleran every day, often staying there for days at a time in voluntary service. The accounts of the Nanaksar movement say that in 1927 he joined Baba Nand Singh Ji for good. One story told at Nanaksar says that when he was thirteen, he was watching over a melon crop when he heard a voice saying, I have come here for your sake and you are going to sleep. He went to pay respects to [Baba Nand Singh Ji](https://jugti.com/kosh/religion/baba-nand-singh-ji/), who told him to learn Gurmukhi, and when his master asked his mother for one of her five sons, she agreed, and from that day the boy belonged to Nanaksar. After three years at Kaleran he left his home for good and took Khande di Pahul, the [Amrit](https://jugti.com/kosh/religion/practices/amrit-sanchar/), from Baba Nand Singh Ji himself. His master sent him to Baba Wadhawa Singh Ji of Lehra Khana to study the scriptures, and after years of study he returned to Kaleran and took up service again. He became the Hazuria sewadar, the chief personal attendant, and the stories say he was always ready at any hour, often barefoot, sitting outside his master's gate. He never married, and he lived as a celibate all his life. ## What happened after Baba Nand Singh Ji left this world? [Baba Nand Singh Ji](https://jugti.com/kosh/religion/baba-nand-singh-ji/) left this world in August 1943\. On the tenth day after his departure, the sangat offered Baba Ishar Singh Ji his turban, the sign that the mantle of successor had fallen on him. But he was in such grief that he could not take up the work at once. He went first to Dehradun and then back to Jhoraran, and for seven years he lived in sorrow, meditating in the underground room at Jhoraran and seldom meeting anyone. In those years Nanaksar Kaleran stood almost deserted, and devotees complained that selfish people had taken hold of the place and the sacred maryada was being ignored. The sangat of the surrounding villages came together and asked Baba Ishar Singh Ji to take charge. He answered that he would come when the Almighty gave permission, and he went to Hazur Sahib, where he stayed for about a month. Then, in 1950, he came back to Nanaksar Kaleran. ## How did Nanaksar Kaleran take shape? Soon after his return, Baba Ishar Singh Ji told the sewadars to get ready to dig a sarovar, a pool of holy water, and said the water would be released on the coming Pooranmashi, the full moon day. The digging began in 1950 and the sarovar was finished in 28 days. The accounts differ on the month the work began, one says March and another the month of Haar, so this entry records the year and the 28 days, on which all the accounts agree. Heavy rain then razed the rough kacha construction at Nanaksar to the ground, and the underground rooms where [Baba Nand Singh Ji](https://jugti.com/kosh/religion/baba-nand-singh-ji/) used to meditate were flooded. When the water went down, Baba Ishar Singh Ji had the debris cleared and laid the foundation of the gurdwara on the Sangrand of Chet in Sammat 2008, in March 1951\. Carpenters, masons and blacksmiths came from all around to offer free service, and a five storey thath was raised with its dome covered in gold plates, beside the main hall and the Baradari. At the top stands the golden kalas, 39 feet round and 13 feet high, built by specially trained craftsmen. The thirteen storey thath at Jhoraran, where Baba Ishar Singh Ji had meditated for seven years, was built by Baba Narain Singh Ji. The accounts say that Baba Ishar Singh Ji never asked anyone for a penny for all this work, and never even permitted his followers to collect money for it. He is said to have never touched a currency note in his life. He also kept the maryada of Nanaksar exactly as [Baba Nand Singh Ji](https://jugti.com/kosh/religion/baba-nand-singh-ji/) had laid it down: [kirtan](https://jugti.com/kosh/religion/practices/kirtan/) and katha, the recitation of Gurbani, and punctuality above all. Sukhmani Sahib is recited at Nanaksar without break. He started the Sampat Akhand Paths, and he began the daily round of kirtan at other gurdwaras too, at Jhoraran, Bhadaur, Barnala, Barundi, Samadh Bhai, Dehradun and Seerah. There is no kitchen on the premises, yet langar is served round the clock, because devotees keep bringing food. ## What did Baba Ishar Singh Ji teach? Baba Ishar Singh Ji taught that Guru Granth Sahib Ji is the true and living Guru of the Sikhs, and that Gurbani is the only source of true liberation. He told the sangat to worship the Guru with full faith, to keep Naam Simran at the centre of daily life, and to sing [kirtan](https://jugti.com/kosh/religion/practices/kirtan/) with love. His message was [Guru Nanak](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-nanak-dev-ji/)'s message of universal brotherhood, and he travelled to important Sikh places across India holding programmes wherever he went. Above all, he pressed the importance of [Amrit](https://jugti.com/kosh/religion/practices/amrit-sanchar/). Wherever he went, the giving of Amrit was a must, and the dera's history says that hundreds of thousands of people took Amrit through him. He held great Pooranmashi deewans at Nanaksar, and sometimes five congregations in a single day in different villages, with ragis and katha vachaks taking part day and night. He said that Amrit was the only way to overcome the fear of death. His own life was the teaching: he married no one, owned nothing, and asked his followers only to keep the Guru at the centre and live honest lives. ## Is he the same saint as Baba Isher Singh Ji of Rara Sahib? No, and the two should not be confused, although their names sound alike and the spellings Isher and Ishar are often used for both. [Baba Isher Singh Ji](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/baba-isher-singh-ji/) of Rara Sahib lived from 1905 to 1975 and was the disciple of Sant Attar Singh Ji of Reru Sahib. He headed the Bhai Daya Singh Samparda and was based at Gurdwara Karamsar, Rara Sahib. Baba Ishar Singh Ji of Nanaksar Kaleran lived from 1913 to 1963, was the disciple and successor of Baba Nand Singh Ji, and was based at Kaleran, near Jagraon. This entry is about the Kaleran saint only. ## How is Baba Ishar Singh Ji remembered today? In September 1963 Baba Ishar Singh Ji visited Solan and Shimla, and on the way back he spent a night at Pinjore Gardens near Chandigarh. He held his last great Pooranmashi deewan on 3 October 1963\. The dera's history says that on 6 October 1963, after the evening Rehras prayer, he left this world. SikhiWiki gives the date as 7 October. This entry records October 1963 as certain, and both dates as they are kept. The Kaleran dera's own history says that he passed the work of the mission to Baba Gurdev Singh Ji, under whom seventeen new Nanaksar gurdwaras were established in India and abroad. Other accounts note that the wider Nanaksar movement later split under several leaders. What is not in doubt is the place itself. Nanaksar Kaleran stands about five miles from Jagraon on the road from Ludhiana towards Moga and Ferozepur, Sukhmani Sahib is still recited there without break, and langar is still served round the clock. ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ (1913 ਤੋਂ 1963) ਉਹ ਸਿੱਖ ਸੰਤ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਗਰਾਉਂ ਨੇੜੇ ਨਾਨਕਸਰ ਕਲੇਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ। ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਝੋਰੜਾਂ ਦੇ ਜੰਮੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ, ਅਤੇ 1950 ਵਿੱਚ ਕਲੇਰਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ## ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ? ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਮਾਰਚ 1913, 13 ਚੇਤ ਨੂੰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਝੋਰੜਾਂ ਵਿਖੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਬੱਗਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕੌਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਤ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਚਾਰ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ। ਸਰੋਤ ਸਾਲ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ 1913 ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਨਕਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਹੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਮਹੀਨਾ ਪਰ ਸਾਲ 1916 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ 1913 ਨੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਖ਼ੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਦਲਿਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਨਾਂ, ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਈਸ਼ਰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ## ਝੋਰੜਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਉਹ ਦਸ ਜਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਝੋਰੜਾਂ ਆਏ, ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਤ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਢੋਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪੱਖਾ ਝੱਲਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਾਨਕਸਰ ਕਲੇਰਾਂ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕਸਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 1927 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਨਾਨਕਸਰ ਵਿਖੇ ਸੁਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਖਰਬੂਜ਼ੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਆਇਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਉਹ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਨ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਮੁੰਡਾ ਨਾਨਕਸਰ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਲੇਰਾਂ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਘਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਖ਼ੁਦ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਛਕਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਲਹਿਰਾ ਖਾਨਾ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਵਧਾਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਕਲੇਰਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਜ਼ੂਰੀ ਸੇਵਾਦਾਰ, ਮੁੱਖ ਨਿੱਜੀ ਸੇਵਾਦਾਰ, ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਿਹਾ। ## ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਗਸਤ 1943 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਸੰਗਤ ਨੇ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਕਿ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਇੰਨੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕੰਮ ਨਾ ਸੰਭਾਲ ਸਕੇ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਝੋਰੜਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਝੋਰੜਾਂ ਦੇ ਭੌਰੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਸਰ ਕਲੇਰਾਂ ਲਗਭਗ ਸੁੰਨਾ ਪਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸੁਆਰਥੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਚਾਰਜ ਲੈਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਉਣਗੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰਹੇ। ਫਿਰ, 1950 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਾਨਕਸਰ ਕਲੇਰਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ## ਨਾਨਕਸਰ ਕਲੇਰਾਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰੋਵਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਲਾਬ, ਪੁੱਟਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੁੱਟਣ ਦਾ ਕੰਮ 1950 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ 28 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੇਰਵੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਮਾਰਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹਾੜ ਦਾ ਮਹੀਨਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਲੇਖ ਸਾਲ ਅਤੇ 28 ਦਿਨ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਨੇ ਨਾਨਕਸਰ ਦੀ ਕੱਚੀ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਭੌਰੇ ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਘਟਿਆ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮਲਬਾ ਹਟਵਾ ਕੇ ਸੰਮਤ 2008 ਦੀ ਚੇਤ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ, ਮਾਰਚ 1951, ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਤਰਖਾਣ, ਰਾਜ ਮਿਸਤਰੀ ਅਤੇ ਲੁਹਾਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਮੁਫ਼ਤ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੰਜ਼ਲਾ ਥਾਠ਼ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਗਿਆ, ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂਦਰੀ। ਉੱਪਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਸ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, 39 ਫੁੱਟ ਗੋਲ ਅਤੇ 13 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ, ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਝੋਰੜਾਂ ਵਿਖੇ ਤੇਰਾਂ ਮੰਜ਼ਲਾ ਥਾਠ਼, ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬਾਬਾ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਵੇਰਵੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕਸਰ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਕਥਾ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ। ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਨਾਨਕਸਰ ਵਿਖੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਪਟ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੀਰਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਝੋਰੜਾਂ, ਭਦੌੜ, ਬਰਨਾਲਾ, ਬਰੂੰਡੀ, ਸਮਾਧ ਭਾਈ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਅਤੇ ਸੀਰਾਹ ਵਿਖੇ। ਨਾਨਕਸਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਰਸੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਲੰਗਰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਖਾਣਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ## ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੀ ਸਿਖਾਇਆ? ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੀ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਪੂਰੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਗਾਓ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਗਏ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਗਏ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੇਰੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕਸਰ ਵਿਖੇ ਵੱਡੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗੀ ਅਤੇ ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੀ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕੋ ਰਾਹ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ। ## ਕੀ ਉਹ ਰਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੀ ਹਨ? ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਇਸ਼ਰ ਸਪੈਲਿੰਗਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 1905 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਜੀਵੇ ਅਤੇ ਰੇਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੇੜੇ ਰਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਰਮਸਰ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਨਾਨਕਸਰ ਕਲੇਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ 1913 ਤੋਂ 1963 ਤੱਕ ਜੀਵੇ, ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਗਰਾਉਂ ਨੇੜੇ ਕਲੇਰਾਂ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਸਿਰਫ਼ ਕਲੇਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਬਾਰੇ ਹੈ। ## ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਸਤੰਬਰ 1963 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੋਲਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਗਏ, ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇੜੇ ਪਿੰਜੌਰ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1963 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਖ਼ਰੀ ਵੱਡਾ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤਾ। ਡੇਰੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1963 ਨੂੰ, ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਰਹਿਰਾਸ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ ਤਰੀਕ 7 ਅਕਤੂਬਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਅਕਤੂਬਰ 1963 ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਲੇਰਾਂ ਡੇਰੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾਂ ਨਵੇਂ ਨਾਨਕਸਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ। ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਡੀ ਨਾਨਕਸਰ ਲਹਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਆਗੂਆਂ ਹੇਠ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਖ਼ੁਦ ਹੈ। ਨਾਨਕਸਰ ਕਲੇਰਾਂ ਜਗਰਾਉਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਮੀਲ ਦੂਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਮੋਗਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਉੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ## Related topics [ਗGuru Nanak Dev JiReligion · First Sikh Guru · 1469–1539](https://jugti.com/kosh/religion/guru-nanak-dev-ji/)[ਬBaba Nand Singh JiReligion · Founder of the Nanaksar tradition, the Sikh saint of Kaleran (1870-1943).](https://jugti.com/kosh/religion/baba-nand-singh-ji/)[ਬBaba Jawand Singh JiReligion · Sikh saint of Raja Sansi (1880-1922), remembered for his kirtan and for the prayer with Baba Nand Singh Ji at Ferozepur in which Guru Nanak Dev Ji appeared and accepted their food.](https://jugti.com/kosh/religion/baba-jawand-singh-ji/)[ਬBaba Isher Singh JiReligion · Twentieth-century Sikh saint of Rara Sahib in Ludhiana district, head of the Bhai Daya Singh Samparda, known for kirtan, katha and mass Amrit Sanchar.](https://jugti.com/kosh/religion/baba-isher-singh-ji/)[ਕKirtanReligion · Kirtan: the devotional singing of hymns from the Guru Granth Sahib Ji, its raags, ragis and history explained](https://jugti.com/kosh/religion/kirtan/)[ਸSimranReligion · Simran: Naam Japna, the Sikh practice of remembering God by repeating the Name, explained](https://jugti.com/kosh/religion/simran/)[ਸSevaReligion · Seva: selfless service in Sikhism, its three forms, kar seva and the spirit of the langar explained](https://jugti.com/kosh/religion/seva/)[ਅAmrit SancharReligion · Amrit Sanchar: the Khalsa initiation ceremony of 1699, how amrit is prepared and what initiates promise, explained](https://jugti.com/kosh/religion/amrit-sanchar/)[ਬBaba Jawand Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/baba-jawand-singh-ji/)[ਬBaba Isher Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/baba-isher-singh-ji/)[ਸSimranReligion · Practices & customs](https://jugti.com/kosh/religion/practices/simran/)[ਅAmrit SancharReligion · Practices & customs](https://jugti.com/kosh/religion/practices/amrit-sanchar/)[ਸSevaReligion · Practices & customs](https://jugti.com/kosh/religion/practices/seva/)[ਕKirtanReligion · Practices & customs](https://jugti.com/kosh/religion/practices/kirtan/)[ਗGuru Nanak Dev JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-nanak-dev-ji/) ## More religion entries to explore [ਪProfessor Puran Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/professor-puran-singh/)[ਭBhai Vir Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/bhai-vir-singh-ji/)[ਸSant Baba Harnam Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/sant-baba-harnam-singh-ji/)[ਬBaba Fateh Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/baba-fateh-singh-ji/) Advertisement Sources (5) 1. [Baba Isher Singh (Nanaksar Kaleran) - SikhiWiki](https://www.sikhiwiki.org/index.php?title=Baba%5FIsher%5FSingh%5F%28Nanaksar%5FKaleran%5F%29&oldid=93056) 2. [Dhan Dhan Baba Ishar Singh Jee - Gurdwara Nanaksar](https://gurdwarananaksar.org/english/main%5Fis%5Fe.html) 3. [Official Website of Thaath Nanaksar Kaleran, Jagraon](http://www.nanaksarkaleran.com/) 4. [Sant Isher Singh Nanaksar Kaleran - Gursikhi Jivan](http://gursikhijivan.blogspot.com/2011/02/sant-isher-singh-nanaksar-kaleran.html) 5. [Nanaksar Movement - SikhiWiki](https://www.sikhiwiki.org/index.php?title=Nanaksar%5FMovement&diff=cur&oldid=26487) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[Who was Baba Ishar Singh Ji?](#s-k2)[How did a boy from Jhoraran become Baba Nand Singh Ji's attendant?](#s-k5)[What happened after Baba Nand Singh Ji left this world?](#s-k9)[How did Nanaksar Kaleran take shape?](#s-k12)[What did Baba Ishar Singh Ji teach?](#s-k17)[Is he the same saint as Baba Isher Singh Ji of Rara Sahib?](#s-k20)[How is Baba Ishar Singh Ji remembered today?](#s-k22)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) Facts Punjabi name ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ Born 26 March 1913 (13 Chet), Jhoraran village, Ludhiana district Birth name Inder Singh Father Sardar Bagga Singh Mother Mata Partap Kaur Master Baba Nand Singh Ji of Nanaksar Teacher Baba Wadhawa Singh Ji of Lehra Khana Died October 1963 (6 or 7 October, sources differ) Main shrine Gurdwara Nanaksar Sahib, Kaleran, near Jagraon, Ludhiana district Known for Naam Simran, kirtan, Amrit on a large scale, building Nanaksar Kaleran Advertisement ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People516 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,428 places](https://jugti.com/kosh/places/)[Books258 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords649 words](https://jugti.com/kosh/words/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/) Advertisement