Source: https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/bhai-mardana-ji/ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Religion](https://jugti.com/kosh/religions/)/[Sikhism](https://jugti.com/kosh/religions/sikhism/)/Bhai Mardana Ji Religion · Sikhism # Bhai Mardana Jiਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ Bhai Mardana Ji (1459 to 1534): Guru Nanak Dev Ji's lifelong rabab player and companion on the udasi journeys, counted as the first rababi of the Sikh tradition [In short](#in-short)[Who was Bhai Mardana Ji?](#s-b2)[A childhood in Talwandi](#s-b4)[The rabab and the great journeys](#s-b7)[What did Bhai Mardana Ji do on the journeys?](#s-b10)[His own verse in the Guru Granth Sahib](#s-b12)[Last days at Kartarpur](#s-b14)[How is Bhai Mardana Ji remembered today?](#s-b16)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) In short Bhai Mardana Ji (1459 to 1534) was Guru Nanak Dev Ji's lifelong companion and rabab player, a Muslim born Mirasi musician of Talwandi who became one of the Guru's first followers, travelled with him on the udasi journeys, and has one salok in the Guru Granth Sahib. Sikh tradition counts him as the first rababi, the founding figure of gurdwara music. Updated 04 Nov 2026 Facts Punjabi name ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ Born 1459, Rai Bhoi di Talwandi (now Nankana Sahib, Pakistan) Parents Badra (father) and Lakkho (mother), Mirasi musicians Died 1534, Kartarpur, aged about 75 Known as Companion and rababi of Guru Nanak Dev Ji; first Sikh rababi In the Guru Granth Sahib One salok in Bihagre ki Var (page 553) Full story5 min read Bhai Mardana Ji (1459 to 1534) was the rabab player who walked beside [Guru Nanak Dev Ji](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-nanak-dev-ji/) for most of his life: his childhood friend in Talwandi, his companion through the long journeys called the udasis, and the musician whose strings carried the Guru's hymns to every village, town and court they entered. Born into a Muslim Mirasi family of hereditary musicians, he became one of the first followers of the Guru, and Sikh tradition counts him as the first rababi, the founding figure of the music that still sounds in every gurdwara. ## Who was Bhai Mardana Ji? Bhai Mardana Ji was Guru Nanak Dev Ji's lifelong companion and minstrel. The Janamsakhi accounts, the traditional life stories of Guru Nanak, make him ten years older than the Guru and a playmate from the same village lanes. When Guru Nanak sang his divinely inspired verses, it was Mardana who set them to music on the rabab, a plucked string instrument. The two names travel together through five centuries of Sikh memory: in almost every early painting of Guru Nanak, Mardana sits beside him, instrument in hand. ## A childhood in Talwandi Mardana was born in 1459 at Rai Bhoi di Talwandi, the village now known across the world as [Nankana Sahib](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/nankana-sahib/), in Sheikhupura district of present day Pakistan. His father was Badra and his mother Lakkho, of the Mirasi community, hereditary minstrels and genealogists whose craft was music and memory. Tradition says he was the seventh child of the couple and the first to survive, and that his birth name, Marjana, meaning one who will die, was changed by Guru Nanak to Mardana, one who will not die. The Miharban Janamsakhi says the young Mardana sang to Nanak the verses of Bhagat Kabir, Bhagat Trilochan, Bhagat Ravidas, Bhagat Dhanna and Bhagat Beni, so the hymns of the saints were part of his music from childhood. When Guru Nanak was working at the stores of the Nawab at [Sultanpur Lodhi](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/sultanpur-lodhi/), his father Mehta Kalu sent Mardana there to bring back news of his son. Mardana went, and never really came back: from that meeting the two stayed together for the rest of their lives. By then Mardana was a married man, the father of two sons and a daughter. ## The rabab and the great journeys Before the journeys began, Mardana held back for one honest reason: his daughter still had to be married, and he did not have the means. A disciple of the Guru, Bhai Bhagirath, provided what was needed, the wedding took place, and Mardana was free to walk. Tradition also tells how Guru Nanak sent him to Bhai Firanda, a carpenter and musician of Bhairowal, to fetch a rabab of exactly the right sound, the instrument that became Mardana's signature in every painting and every story. The udasis took the pair across the Punjab and far beyond it, through India and, in the traditional accounts, to Mecca and Baghdad. Wherever they stopped, the pattern was the same: Mardana tuned the rabab, Guru Nanak sang, and a [sangat](https://jugti.com/kosh/religion/practices/sangat/), a gathered congregation, formed around the music. That pairing of hymn and rabab is the seed of [kirtan](https://jugti.com/kosh/religion/practices/kirtan/), the singing of Gurbani that stands at the centre of Sikh worship to this day. ## What did Bhai Mardana Ji do on the journeys? In the Janamsakhi stories Mardana does far more than play music. He is the voice of ordinary human doubt. He gets hungry, tired, frightened and homesick, and he says so, and each time his question or complaint draws out a teaching from Guru Nanak that the story then carries. The Puratan Janamsakhi tells of storms, forests and hunger on the road, and of the two being taken prisoner at Saidpur during Babur's invasion. Because Mardana asks the questions every traveller asks, readers across the centuries have seen themselves in him, and the Guru's answers reach them through him. ## His own verse in the Guru Granth Sahib Mardana was also a poet. One of his saloks, his couplets, stands in the Guru Granth Sahib in Bihagre ki Var, alongside two saloks of Guru Nanak addressed to him. In his verse he holds that a life stained by wrongdoing can be cleansed in sangat, the company of the holy (Guru Granth Sahib, page 553). Guru Nanak's saloks addressed to Mardana warn against the wine of worldly craving and praise instead the wine of good conduct, truth and the divine Name. That the Guru's own bani speaks directly to his companion, and that the companion's verse was kept in the scripture, shows the place Mardana held in the founding circle. ## Last days at Kartarpur After the journeys, Guru Nanak settled at [Kartarpur](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/kartarpur-sahib/) on the banks of the Ravi, and Mardana, old and worn by decades of travel, settled there with him. In 1534 he fell ill and died at Kartarpur, aged about 75\. The Janamsakhi account of his passing is one of the most loved passages in the tradition: asked how his body should be disposed of, Mardana answered that the Guru's teaching had taken away his pride in the body altogether, and it could be treated as the Guru wished. Guru Nanak had his body consigned to the River Ravi, had the Sohila read, and distributed karah parshad. He then asked Mardana's son Shahzada to stay on in his father's place, and Shahzada served as the Guru's minstrel after him. A separate tradition links Mardana's memory with Baghdad, where an inscription remembered him as Murad, and some accounts place a memorial to him there; scholars differ on that journey's end, and the Kartarpur account remains the one the main Janamsakhi tradition tells. ## How is Bhai Mardana Ji remembered today? Every rababi who leads kirtan with the rabab, and every painting of Guru Nanak with his companion at his side, keeps Mardana's memory alive. His descendants continued as rababis, and the rabab itself, revived in recent decades after falling out of common use, is again heard in gurdwaras around the world. For Sikhs he stands for something larger than music: a Muslim born minstrel who became the first disciple, proof from the very beginning that Guru Nanak's sangat was open to everyone, whatever their birth. ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ (1459 ਤੋਂ 1534) ਉਹ ਰਬਾਬੀ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ [ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-nanak-dev-ji/) ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰੇ। ਤਲਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਉਦਾਸੀਆਂ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਰ ਪਿੰਡ, ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਏ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਿਰਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਉ ਦਾਦਿਆਂ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਰਬਾਬੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ## ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ? ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨੀਏ ਸਨ। ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਥਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਗਾਉਂਦੇ, ਮਰਦਾਨਾ ਰਬਾਬ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਰ ਦਿੰਦੇ। ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਨਾਂ ਇਕੱਠੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਲਗਭਗ ਹਰ ਪੁਰਾਣੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਬਾਬ ਲਈ। ## ਤਲਵੰਡੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1459 ਵਿੱਚ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ [ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/nankana-sahib/) ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਦਰਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਲੱਖੋ ਮਿਰਾਸੀ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ਾਗਤ ਕਿੱਤਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੋੜੇ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਬੱਚੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾਂ ਮਰਜਾਣਾ, ਭਾਵ ਜੋ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵ ਜੋ ਨਹੀਂ ਮਰੇਗਾ। ਮਿਹਰਬਾਨ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਮਰਦਾਨਾ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਭਗਤ ਕਬੀਰ, ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ, ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ [ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/sultanpur-lodhi/) ਵਿਖੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਨੇ ਮਰਦਾਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਭੇਜਿਆ। ਮਰਦਾਨਾ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਏ। ਉਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਰਦਾਨਾ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ## ਰਬਾਬ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰਦਾਨਾ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰੁਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਜੇ ਹੋਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਤੁਰਨ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਪਰੰਪਰਾ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੈੜੋਵਾਲ ਦੇ ਤਰਖਾਣ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਭਾਈ ਫਿਰੰਦਾ ਕੋਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਸੁਰ ਵਾਲੀ ਰਬਾਬ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਉਹ ਸਾਜ਼ ਜੋ ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਨਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਲੈ ਗਈਆਂ, ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਕਾ ਅਤੇ ਬਗ਼ਦਾਦ ਤੱਕ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਰੁਕੇ, ਤਰੀਕਾ ਇੱਕੋ ਰਿਹਾ। ਮਰਦਾਨਾ ਰਬਾਬ ਸੁਰ ਕਰਦੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਗਾਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ [ਸੰਗਤ](https://jugti.com/kosh/religion/practices/sangat/) ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ। ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਰਬਾਬ ਦੀ ਇਹ ਜੋੜੀ [ਕੀਰਤਨ](https://jugti.com/kosh/religion/practices/kirtan/) ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਉਹ ਗਾਇਨ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਅਰਾਦਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ## ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੇ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਜਨਮਸਾਖੀ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਗੀਤ ਨਹੀਂ ਵਜਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਥਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੋਲੋਂ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਕਢਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਖੀ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਸੈਦਪੁਰ ਵਿਖੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਕੈਦ ਹੋਣ ਦੀ ਵੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦਾਨਾ ਉਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ## ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਮਰਦਾਨਾ ਕਵੀ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਗੜੇ ਕੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਦੋ ਸਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਆਪਣੇ ਸਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮੈਲਾ ਜੀਵਨ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਫ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਗ 553)। ਮਰਦਾਨਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਲੋਕ ਸੰਸਾਰਿਕ ਲਾਲਸਾ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਚੰਗੇ ਆਚਰਣ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਸਿੱਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਮਰਦਾਨਾ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ## ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ [ਕਰਤਾਰਪੁਰ](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/kartarpur-sahib/) ਵਿਖੇ ਵੱਸ ਗਏ, ਅਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਥੱਕੇ ਮਰਦਾਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਗਏ। 1534 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਪਏ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਕਥਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਮਰਦਾਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਚਾਹੁਣ ਉਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੋਹਿਲਾ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਰਦਾਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨੀਏ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮਰਦਾਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਬਗ਼ਦਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਰਾਦ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਥਾਵਾਂ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ## ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਹਰ ਰਬਾਬੀ ਜੋ ਰਬਾਬ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਮਰਦਾਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰਬਾਬੀ ਬਣੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਰਬਾਬ ਆਪ, ਜੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਮਿਨਿਸਟਰਲ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਸੇਵਕ ਬਣਿਆ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੀ, ਜਨਮ ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ। ## Related topics [ਗGuru Nanak Dev JiReligion · First Sikh Guru · 1469–1539](https://jugti.com/kosh/religion/guru-nanak-dev-ji/)[ਨNankana SahibReligion · Town · birthplace of Guru Nanak Dev Ji, 1469](https://jugti.com/kosh/religion/nankana-sahib/)[ਗGurdwara Darbar Sahib KartarpurReligion · The Sikh shrine at Kartarpur marking Guru Nanak Dev Ji's final 18 years, across the Ravi in Pakistan.](https://jugti.com/kosh/religion/kartarpur-sahib/)[ਕKirtanReligion · Kirtan: the devotional singing of hymns from the Guru Granth Sahib Ji, its raags, ragis and history explained](https://jugti.com/kosh/religion/kirtan/)[ਸSangatReligion · Sangat: the holy congregation of Sikhs who gather in the presence of the Guru Granth Sahib Ji for kirtan, prayer, learning and seva](https://jugti.com/kosh/religion/sangat/)[ਗGurmat SangeetReligion · The sacred music of Sikhism: Gurbani sung in the raags of the Guru Granth Sahib Ji.](https://jugti.com/kosh/religion/gurmat-sangeet/)[ਭBhai Lalo JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/bhai-lalo-ji/)[ਭBhai Bala JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/bhai-bala-ji/)[ਜJanamsakhiReligion · Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/janamsakhi/)[ਉUdasiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/udasi/)[ਬBebe Nanaki JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/bebe-nanaki-ji/)[ਸSangatReligion · Practices & customs](https://jugti.com/kosh/religion/practices/sangat/)[ਕKirtanReligion · Practices & customs](https://jugti.com/kosh/religion/practices/kirtan/)[ਗGurdwara Darbar Sahib KartarpurReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/kartarpur-sahib/)[ਨNankana SahibReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/nankana-sahib/)[ਗGuru Nanak Dev JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-nanak-dev-ji/) ## More religion entries to explore [ਮMata Sulakhni JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/mata-sulakhni-ji/)[ਸSirdar Kapur SinghReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/sirdar-kapur-singh/)[ਮMata Tripta JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/mata-tripta-ji/)[ਬBaba Kalu JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/baba-kalu-ji/) Sources (2) 1. [Bhai Mardana, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Bhai%5FMardana) 2. [Bhai Mardana, SikhiWiki (from the Encyclopaedia of Sikhism tradition)](https://www.Sikhiwiki.org/index.php/Mardana) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[Who was Bhai Mardana Ji?](#s-b2)[A childhood in Talwandi](#s-b4)[The rabab and the great journeys](#s-b7)[What did Bhai Mardana Ji do on the journeys?](#s-b10)[His own verse in the Guru Granth Sahib](#s-b12)[Last days at Kartarpur](#s-b14)[How is Bhai Mardana Ji remembered today?](#s-b16)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) Facts Punjabi name ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ Born 1459, Rai Bhoi di Talwandi (now Nankana Sahib, Pakistan) Parents Badra (father) and Lakkho (mother), Mirasi musicians Died 1534, Kartarpur, aged about 75 Known as Companion and rababi of Guru Nanak Dev Ji; first Sikh rababi In the Guru Granth Sahib One salok in Bihagre ki Var (page 553) ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People491 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,428 places](https://jugti.com/kosh/places/)[Books235 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords607 words](https://jugti.com/kosh/words/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)