Source: https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/giani-gurmukh-singh-musafir/ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਜੀ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Religion](https://jugti.com/kosh/religions/)/[Sikhism](https://jugti.com/kosh/religions/sikhism/)/Giani Gurmukh Singh Musafir Ji Religion · Sikhism # Giani Gurmukh Singh Musafir Jiਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਜੀ Sikh scholar, poet and freedom fighter who was Jathedar of Sri Akal Takht Sahib and the first Chief Minister of the reorganised Punjab (1966-1967). [In short](#in-short)[Early life: from Adhval to the schoolroom](#s-k2)[The freedom struggle: jail, Akal Takht and the Akali movement](#s-k5)[From Akali leader to Congressman](#s-k9)[Chief Minister of the reorganised Punjab](#s-k12)[The poet and writer](#s-k15)[Why is Giani Gurmukh Singh Musafir remembered?](#s-k19)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) In short Giani Gurmukh Singh Musafir (15 January 1899 to 18 January 1976) was a Sikh scholar, poet and freedom fighter who became Jathedar of Sri Akal Takht Sahib in 1930 and the first Chief Minister of the reorganised Punjab in 1966\. He served in the Constituent Assembly that framed India's Constitution, represented Amritsar in the Lok Sabha from 1952 to 1966, and wrote nine collections of poems and eight of short stories. He was posthumously awarded the Padma Vibhushan in 1976 and the Sahitya Akademi Award in 1978. Updated 14 Nov 2026 Facts Punjabi name ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਜੀ Born 15 January 1899, Adhval, Campbellpore district (now Attock district, Pakistan) Died 18 January 1976, Delhi Father Sujan Singh Wife Ranjit Kaur (married 1912) Jathedar, Sri Akal Takht Sahib 12 March 1930 to 5 March 1931 All 16 facts SGPC Member 1922 to 1942; Secretary-General 1936 to 1937 General Secretary, Shiromani Akali Dal 1926 Constituent Assembly 1947 to 1950 President, Punjab Pradesh Congress Committee June 1948 to 1950, and again from 1952 Lok Sabha (Amritsar) 1952, 1957 and 1962 Chief Minister of Punjab 1 November 1966 to 8 March 1967 Rajya Sabha 1968 to 1974, re-elected 1974 Padma Vibhushan 1976 (posthumous) Sahitya Akademi Award 1978 (posthumous, for Urvar Par) Known for Jathedar of Akal Takht; first Chief Minister of reorganised Punjab; Punjabi poet and writer Full story7 min read Giani Gurmukh Singh Musafir (15 January 1899 to 18 January 1976) was a Sikh scholar, poet, freedom fighter and politician who held, in a single lifetime, the highest religious office of the Sikhs and the highest political office of Punjab. He was Jathedar of [Sri Akal Takht Sahib](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/akal-takht-sahib/) from 1930 to 1931, a member of the Constituent Assembly that framed India's Constitution, a member of the Lok Sabha from Amritsar for fourteen years, and the first Chief Minister of the reorganised Punjab in 1966 and 1967\. Through all of it he kept writing, leaving nine collections of poems and eight of short stories, and after his death he was honoured with the Padma Vibhushan and the Sahitya Akademi Award. ## Early life: from Adhval to the schoolroom Gurmukh Singh was born on 15 January 1899 at Adhval, in Campbellpore district, in the part of Punjab that is now in Pakistan. He was the son of Sujan Singh, a small landholder of the Khatri Chadha clan. He went to the village primary school and then to Rawalpindi to pass the middle school examination, and he trained as a junior vernacular teacher. In 1918, at the age of nineteen, he took up an appointment at Khalsa High School, Kallar, where Master Tara Singh, who later became the best known leader of the Akali movement, had been headmaster during 1914 to 1916. His four years at Kallar gave him both parts of the name by which history knows him. His learning earned him the title Giani, one learned in scripture, and Musafir, meaning traveller, was the pen name he adopted for his writing. He had married Ranjit Kaur in 1912, and she remained his anchor through the decades of jail and politics that followed. They had five sons and two daughters. ## The freedom struggle: jail, Akal Takht and the Akali movement Two massacres turned the young teacher into a freedom fighter. The killing at Jallianwala Bagh on 13 April 1919 and the killing of Sikh pilgrims at Nankana Sahib on 20 February 1921 left a deep mark on him. In 1922 he gave up teaching and joined the Akali agitation for gurdwara reform, composing patriotic poems and reciting them at Sikh gatherings. That same year he was jailed for taking part in the Guru ka Bagh agitation, a peaceful protest against a mahant who controlled the gurdwara's land. He was a member of the Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee from 1922 to 1942, secretary of the Sikh Missionary Society from 1923 to 1925, and general secretary of the Shiromani Akali Dal from 1926\. He was also chief editor of The Akali newspaper before Partition. On 12 March 1930 he was appointed Jathedar of [Sri Akal Takht Sahib](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/akal-takht-sahib/), the highest of the [five Takhts](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/panj-takht/) of Sikhism, and he held that office until 5 March 1931\. He served as secretary-general of the SGPC in 1936 and 1937, but he was never its president. ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ (15 ਜਨਵਰੀ 1899 ਤੋਂ 18 ਜਨਵਰੀ 1976) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਵੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕੋ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਹੁਦਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਿਆਸੀ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਹ 1930 ਤੋਂ 1931 ਤੱਕ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਰਹੇ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ 1966-1967 ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨੌਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ। ## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ: ਅਧਵਾਲ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜਨਵਰੀ 1899 ਨੂੰ ਕੈਂਪਬੈਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਧਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਖੱਤਰੀ ਚੱਢਾ ਗੋਤ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜਾ ਕੇ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਵਰਨਾਕੂਲਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। 1918 ਵਿੱਚ, ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੱਲਰ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਆਗੂ ਬਣੇ, 1914 ਤੋਂ 1916 ਤੱਕ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੱਲਰ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ, ਯਾਨੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਜਾਣੂ, ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਯਾਤਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1912 ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ। ## ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ: ਜੇਲ੍ਹ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੋ ਕਤਲੇਆਮਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ 20 ਫਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ। 1922 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਸਿੱਖ ਦੀਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਹੋਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹੰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1922 ਤੋਂ 1942 ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, 1923 ਤੋਂ 1925 ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ 1926 ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦਿ ਅਕਾਲੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ। 12 ਮਾਰਚ 1930 ਨੂੰ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣੇ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ 5 ਮਾਰਚ 1931 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਹੇ। ਉਹ 1936 ਅਤੇ 1937 ਵਿੱਚ ਐਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ, ਪਰ ਕਦੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣੇ। Advertisement The arrests kept coming. He courted arrest in the Civil Disobedience movement of 1930, the same year he joined the All India Congress Committee, and he went to jail again during the Individual Satyagraha of 1939 to 1941 and the Quit India movement of 1942 to 1945\. The imprisonments took their toll on his family. His father died while he was in prison, he could not attend the last rites of an infant son, and his nineteen-year-old daughter Rajinder Kaur died young. Her death became his short story Baaghi di Dhi, Daughter of a Rebel, which was later made into a film. ## From Akali leader to Congressman After the war, along with a number of Akali leaders, he joined the Congress party. He was elected to the Constituent Assembly from East Punjab on the Congress ticket and served from 1947 to 1950, speaking in its debates on citizenship and separate electorates. In June 1948 he became president of the Punjab Pradesh Congress Committee, serving until 1950 and holding the post again from 1952, and he was a member of the Congress Working Committee. He was elected to the Lok Sabha from Amritsar in 1952, 1957 and 1962, serving in Parliament for fourteen years without a break. He was a trustee of the Jallianwala Bagh Memorial Trust, and in 1956 he chaired the reception committee for the sixty-first session of the Indian National Congress at Amritsar. The PEPSU government honoured him as Punjabi Poet of the Year in 1955, a sign that his literary standing was recognised even while he was a full-time politician. ## Chief Minister of the reorganised Punjab In 1966 Punjab was reorganised into the present-day state, with its Hindi-speaking areas going to Haryana and its hill areas to Himachal Pradesh. Giani Gurmukh Singh Musafir resigned from the Lok Sabha to lead the new state, becoming its first Chief Minister on 1 November 1966\. His ministry lasted 127 days, until 8 March 1967, and its work was the unglamorous business of settling a new state's boundaries, offices and administration after the split. Most lists of Punjab's chief ministers give his tenure as 1 November 1966 to 8 March 1967, though the infobox of his Wikipedia article gives 11 November 1966 as the starting date. He contested the 1967 assembly election from Amritsar but was defeated by Satyapal Dang of the Communist Party of India. His time out of office was short. On 28 March 1968 he re-entered Parliament as a member of the Rajya Sabha, and he was re-elected in 1974, serving until his death. ## The poet and writer All through his political life he continued writing, and much of his poetry and many of his short stories were written in jail. His published works include nine collections of poems, among them Sabar de Ban, Prem Ban, Jivan Pandh, Musafarian and Tutte Khambh; eight collections of short stories, among them Vakkhri Duniya, Ahlane de Bol, Kandhan Bol Paian and Sasta Tamasha; and four biographical works, Vekhya Sunya Gandhi, Vekhya Sunya Nehru, Baghi Jarnail and Vihvin Sadi de Shahid, Martyrs of the Twentieth Century, the last the fruit of thirty years of research. He also translated the Gandhi Gita from Gujarati into Punjabi and James Allen's Byways of Blessedness, which he called Anand Marg. The writer Principal Teja Singh wrote of him: 'With his vast experience, Gurmukh Singh Musafir draws his stories from life itself. He tells about suffering with a pen dipped in blood.' He represented Indian writers at international conferences in Stockholm in 1954 and Tokyo in 1961, and he was in demand as a speaker, with a strong stage presence. His writing stayed close to home. The night he was arrested, a bystander taunted him about his duties to his wife and children, and in prison that night he wrote the poem Jeendi rahe mere bachian di maan, Long live the mother of my children, for Ranjit Kaur. The writer Kartar Singh Duggal, who wrote a book about him, said her support made his life in the freedom struggle possible. ## Why is Giani Gurmukh Singh Musafir remembered? On 17 January 1976 he suffered a massive heart attack after dining with friends at the house of Sir Sobha Singh in New Delhi. He died in Delhi on 18 January 1976, aged seventy-seven. He was posthumously awarded the Padma Vibhushan, India's second highest civilian honour, in 1976, and his collection of short stories Urvar Par won the Sahitya Akademi Award in 1978, also posthumously. His memory is kept alive in Chandigarh, where a trust set up in his name in 1976 maintains a 260-seat auditorium with a small library and reading room in Sector 24\. His collected works were published in four volumes in 1999, the centenary of his birth, and India issued a commemorative stamp in his honour in 2002\. In 2008 Prime Minister Manmohan Singh unveiled his portrait, painted by R. M. Singh, in the Central Hall of Parliament House in New Delhi. He is remembered as a rare combination: a Jathedar of Sri Akal Takht Sahib who became a Chief Minister, and a Chief Minister who remained a poet. He spent more than twenty years in Parliament, served in the Constituent Assembly, and never stopped writing. For readers of Punjabi literature he is one of the writers who carried the language through the freedom struggle and into independent India, and for Sikhs he is one of the few leaders who held both the [Panth](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/khalsa-panth/)'s highest religious seat and the state's highest political office. ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1930 ਦੇ ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ, ਅਤੇ 1939 ਤੋਂ 1941 ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ 1942 ਤੋਂ 1945 ਦੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ। ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਅਸਰ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਦੀ ਧੀ ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਵੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਗ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣੀ। ## ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਈ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਟਿਕਟ ਉੱਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ 1947 ਤੋਂ 1950 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ ਹਲਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ। ਜੂਨ 1948 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ, 1950 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਹੇ ਅਤੇ 1952 ਤੋਂ ਫਿਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਹ 1952, 1957 ਅਤੇ 1962 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਹ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਯਾਦਗਾਰੀ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀ ਸਨ, ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਕੱਠਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਸਵਾਗਤ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ। ਪੈਪਸੂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਆਫ਼ ਦਿ ਈਅਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਸੀ ਕਿ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਛਾਣ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ## ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਜੋਕਾ ਪੰਜਾਬ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸੂਬੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ 127 ਦਿਨ ਚੱਲੀ, 8 ਮਾਰਚ 1967 ਤੱਕ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 ਤੋਂ 8 ਮਾਰਚ 1967 ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚ 11 ਨਵੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1967 ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲੜੀ, ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਤਿਆਪਾਲ ਡਾਂਗ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ। ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਛੋਟਾ ਰਿਹਾ। 28 ਮਾਰਚ 1968 ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ## ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨੌਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬਰ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ, ਪ੍ਰੇਮ ਬੰਨ੍ਹ, ਜੀਵਨ ਪੰਧ, ਮੁਸਾਫ਼ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਖੰਭ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਅਹਲਾਣੇ ਦੇ ਬੋਲ, ਕੰਧਾਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਸਸਤਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ, ਵੇਖਿਆ ਸੁਣਿਆ ਗਾਂਧੀ, ਵੇਖਿਆ ਸੁਣਿਆ ਨਹਿਰੂ, ਬਾਗ਼ੀ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ, ਜੋ ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਗੀਤਾ ਦਾ ਗੁਜਰਾਤੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਐਲਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਬਾਇਵੇਜ਼ ਆਫ਼ ਬਲੈਸਡਨੈੱਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਮਾਰਗ ਰੱਖਿਆ। ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ: 'ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਈ ਕਲਮ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਸਟਾਕਹੋਮ ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੀ। ਜਿਸ ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਰਾਹਗੀਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਨਾ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਰਾਤ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ, ਜੀਂਦੀ ਰਹੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ। ਲੇਖਕ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ## ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? 17 ਜਨਵਰੀ 1976 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ। ਉਹ 18 ਜਨਵਰੀ 1976 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ, ਸਤੱਤਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ, ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਉਰਵਰ ਪਾਰ ਨੂੰ 1978 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 1976 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਟਰੱਸਟ ਸੈਕਟਰ 24 ਵਿੱਚ 260 ਸੀਟਾਂ ਵਾਲਾ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕਮਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 1999 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਸੌਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਉੱਤੇ, ਚਾਰ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ, ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਰ. ਐਮ. ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਸੁਮੇਲ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਕਵੀ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਥ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗੱਦੀ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਿਆਸੀ ਅਹੁਦਾ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ## Related topics [ਸSri Akal Takht SahibReligion · The supreme seat of Sikh temporal authority in the Golden Temple complex, Amritsar](https://jugti.com/kosh/religion/akal-takht-sahib/)[ਗGuru Nanak Dev JiReligion · First Sikh Guru · 1469–1539](https://jugti.com/kosh/religion/guru-nanak-dev-ji/)[ਖKhalsa PanthReligion · Khalsa Panth: the collective body of initiated Sikhs founded by Guru Gobind Singh Ji at Anandpur Sahib on Vaisakhi 1699, its Panj Pyare, Five Ks and Guru Panth role](https://jugti.com/kosh/religion/khalsa-panth/)[ਪThe Five Takhts (Panj Takht)Religion · The five thrones of Sikh spiritual and temporal authority](https://jugti.com/kosh/religion/panj-takht/)[ਦThe Ten Sikh GurusReligion · The ten human Gurus of Sikhism · 1469–1708](https://jugti.com/kosh/religion/ten-gurus/)[ਗGiani Kartar Singh JiReligion · Akali Dal leader and Punjab minister (1902-1974) who shaped the Punjabi Suba demand and framed the Giani-Sachar Formula.](https://jugti.com/kosh/religion/giani-kartar-singh/)[ਗGiani Kartar Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/giani-kartar-singh/)[ਖKhalsa PanthReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/khalsa-panth/)[ਦThe Ten Sikh GurusReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/ten-gurus/)[ਸSri Akal Takht SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/akal-takht-sahib/)[ਪThe Five Takhts (Panj Takht)Religion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/panj-takht/)[ਗGuru Nanak Dev JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-nanak-dev-ji/) ## More religion entries to explore [ਸSardar Hukam Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/sardar-hukam-singh/)[ਬBaba Khem Singh BediReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/baba-khem-singh-bedi/)[ਸSant Fateh Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/sant-fateh-singh/)[ਬBaba Sohan Singh BhaknaReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/baba-sohan-singh-bhakna/) Advertisement Sources (5) 1. [Gurmukh Singh Musafir, Giani - The Sikh Encyclopedia](https://www.thesikhencyclopedia.com/gurmukh-singh-musafir-giani/) 2. [Musafir, Sardar Gurmukh Singh - Members Bioprofile, Lok Sabha (Parliament of India)](https://sansad.in/getFile/lssapi/MemberProfile/biodata%5F1%5F12/877.htm?source=memberls) 3. [Giani Gurmukh Singh Musafir - Constitution of India](https://www.constitutionofindia.net/members/giani-gurmukh-singh-musafir/) 4. [Poet, Teacher, Leader: Gurmukh Singh Musafir - sikhchic.com](https://www.sikhchic.com/article-detail.php?id=695&cat=19) 5. [Gurmukh Singh Musafir - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Gurmukh%5FSingh%5FMusafir) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[Early life: from Adhval to the schoolroom](#s-k2)[The freedom struggle: jail, Akal Takht and the Akali movement](#s-k5)[From Akali leader to Congressman](#s-k9)[Chief Minister of the reorganised Punjab](#s-k12)[The poet and writer](#s-k15)[Why is Giani Gurmukh Singh Musafir remembered?](#s-k19)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) Facts Punjabi name ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਜੀ Born 15 January 1899, Adhval, Campbellpore district (now Attock district, Pakistan) Died 18 January 1976, Delhi Father Sujan Singh Wife Ranjit Kaur (married 1912) Jathedar, Sri Akal Takht Sahib 12 March 1930 to 5 March 1931 SGPC Member 1922 to 1942; Secretary-General 1936 to 1937 General Secretary, Shiromani Akali Dal 1926 Constituent Assembly 1947 to 1950 President, Punjab Pradesh Congress Committee June 1948 to 1950, and again from 1952 Lok Sabha (Amritsar) 1952, 1957 and 1962 Chief Minister of Punjab 1 November 1966 to 8 March 1967 Rajya Sabha 1968 to 1974, re-elected 1974 Padma Vibhushan 1976 (posthumous) Sahitya Akademi Award 1978 (posthumous, for Urvar Par) Known for Jathedar of Akal Takht; first Chief Minister of reorganised Punjab; Punjabi poet and writer Advertisement ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People530 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,428 places](https://jugti.com/kosh/places/)[Books269 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords663 words](https://jugti.com/kosh/words/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/) Advertisement