Source: https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-angad-dev-ji/ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Religion](https://jugti.com/kosh/religions/)/[Sikhism](https://jugti.com/kosh/religions/sikhism/)/Guru Angad Dev Ji Religion · Sikhism # Guru Angad Dev Jiਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ Second Sikh Guru · 1504–1552 [In short](#in-short)[Early life](#s-k0)[The tests that made him Guru](#s-k4)[Did Guru Angad Dev Ji invent Gurmukhi?](#s-k7)[The langar, the akhara and the school](#s-k10)[Later life and succession](#s-k15)[Legacy](#s-k18)[Related topics](#related-topics)[Related places](#related-places)[More religion entries](#more-like-this) In short Guru Angad Dev Ji (1504–1552) was the second Sikh Guru. Chosen by Guru Nanak for his devotion, he standardised the Gurmukhi script, systematised the langar, founded wrestling akharas, and named the elderly Amar Das his successor. Updated 16 Oct 2026 Facts Punjabi name ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ Years 1504–1552 Known for Gurmukhi script Region Malwa Born 1504 Died 1552 Guruship 1539 to 1552 Full story5 min read ## Early life Guru Angad Dev Ji was born as Lehna on 31 March 1504 in the village of Matte-di-Sarai, in what is now the Muktsar district of Punjab. His father, Pheru Mal, was a trader of the Trehan Khatri clan, and his mother, Mata Ramo, is also remembered as Sabhirai, Mansa Devi or Daya Kaur. His grandfather, Baba Narayan Das Trehan, had his ancestral house in the same village. When Babur's armies invaded, the family had to flee their home and settled at Khadur Sahib, a village by the Beas river near what is now Tarn Taran. At sixteen, Lehna married Khivi in January 1520\. They had two sons, Dasu and Datu, and two daughters, Amro and Anokhi. Before he ever met Guru Nanak, Lehna was a religious teacher in Khadur and a priest at a temple dedicated to the goddess Durga, and each year he led a party of pilgrims to the Jawalamukhi temple. On one such pilgrimage, passing through Kartarpur, the town Guru Nanak had founded, Lehna stopped and spoke with the Guru. The meeting transformed him. He stayed on in Kartarpur and served Guru Nanak for six to seven years, renouncing his old way of life. ## The tests that made him Guru Sikh tradition remembers the tests by which Nanak chose Lehna as his successor over his own sons. Once a jug fell into the mud, and Nanak asked his sons to pick it up. They refused the menial task. Lehna lifted it out, washed it clean and presented it to Nanak full of water. On 7 September 1539, Nanak touched Lehna, renamed him Angad, meaning my own limb, and installed him as the second Sikh Guru. When Nanak died on 22 September 1539, Angad could not bear the separation and withdrew into a disciple's house in grief, until Baba Buddha found him after a long search and brought him back to lead the sangat. At first very few Sikhs accepted Angad as their leader, while Nanak's sons claimed the succession for themselves. Angad answered by holding fast to Nanak's teachings and building the community through service. ## Did Guru Angad Dev Ji invent Gurmukhi? Guru Angad Dev Ji is credited in Sikh tradition with the Gurmukhi script, today the standard script for Punjabi in India and the script of the Guru Granth Sahib. Strictly speaking, he did not create it from nothing. Scholars including Kahn Singh Nabha have shown that the glyphs and symbols of Gurmukhi pre-date Sikhism, and Guru Nanak himself wrote at least one hymn in an acrostic form. What Guru Angad did, around 1530 to 1535, was to standardise and improve the regional scripts into a single clear Gurmukhi script, and to make it the script of the Sikh community. He opened schools where children learned to read and write in it, and tradition says every Sikh was commanded to learn the script, so that Gurbani could be written, read and preserved exactly as spoken. He also began the great work of preserving Nanak's words. He had Nanak's hymns written down and scrutinised the compilation himself, laying the groundwork for the Sikh scripture and for a vernacular Punjabi literature. His own contribution to that scripture is 62 or 63 saloks, about one percent of the Guru Granth Sahib: sharp moral verses on humility, service and the dangers of pride. Some traditions also credit him with commissioning the first Janamsakhi, an account of Nanak's life, though scholars debate which work it was and whether it survives. ## The langar, the akhara and the school From his seat at Khadur Sahib, Guru Angad Dev Ji strengthened the institutions Nanak had founded. He gave the langar a clear system in Sikh centres, setting rules and training for the sevadars who ran the kitchen, and insisting it be a place of rest and refuge where every visitor was treated with courtesy. His wife Mata Khivi personally cooked and served in the kitchen, and her devotion is praised by name in the Guru Granth Sahib, a rare honour. Angad earned his own living by twisting coarse grass into strings for cots, and every offering went into the common fund. It was a living lesson that honest work is honourable and that there is no place for idle recluses in the community. Unusually for a spiritual leader of his time, he placed great emphasis on physical fitness. He founded the Mall Akhara, a wrestling arena at Khadur Sahib, where Sikhs trained their bodies alongside their minds, with exercises, martial arts and games after the daily prayers. He founded many such akharas in the surrounding villages and taught his followers to stay away from tobacco and intoxicants. A healthy body, he taught, was the vessel of a healthy spirit. Around 1540 the second Mughal emperor Humayun visited him at Khadur Sahib, after losing his throne to Sher Shah Suri at Kannauj. When Humayun grew angry that the Guru, seated and teaching children, did not rise at once to greet him, Angad reminded him that when he should have fought he had fled, and now he raised his sword against a man at prayer. Tradition says the Guru then blessed Humayun, assuring him that one day he would regain his throne. ## Later life and succession Like Nanak before him, Guru Angad Dev Ji chose his successor on merit rather than blood. Amar Das, a Hindu pilgrim turned devotee, had heard Guru Angad's daughter Bibi Amro singing Nanak's hymns and sought out the Guru in 1539\. Though past seventy, Amar Das woke before dawn to fetch water for Angad's bath, cooked for the volunteers and spent long hours in meditation. In 1552 Angad named him the third Guru. His own sons were passed over, and when Datu travelled to Amar Das's court and struck the new Guru with his foot in protest, Amar Das answered with humility. After Angad's death the community's headquarters moved from Khadur to Goindwal, because Angad's sons claimed their father's property at Khadur. Guru Angad Dev Ji died on 29 March 1552 at Khadur Sahib. ## Legacy Guru Angad Dev Ji led the Sikhs for thirteen years, and his achievements were foundational. By giving the Sikhs their script, he gave them their literature. By insisting on education, physical discipline and selfless service, he gave them their character. The Gurmukhi script remains his most visible monument, used daily by millions of Punjabis and enshrined as the script of the Guru Granth Sahib. ## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਮਾਰਚ 1504 ਨੂੰ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਹਿਣਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਫੇਰੂ ਮੱਲ ਤਰਿਹਨ ਖੱਤਰੀ ਵਪਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਮੋ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭਰਾਈ, ਮਾਨਸਾ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਦਇਆ ਕੌਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਬਾਬਾ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਤਰਿਹਨ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬਿਆਸ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਸੇ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਸੋਲ਼ਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਣਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਨਵਰੀ 1520 ਵਿੱਚ ਖੀਵੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਦਾਸੂ ਅਤੇ ਦਾਤੂ, ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਅਮਰੋ ਅਤੇ ਅਨੋਖੀ ਹੋਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਹਿਣਾ ਖਡੂਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਲੈ ਕੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਮੰਦਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ, ਲਹਿਣਾ ਰੁਕਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੇ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਕੇ। ## ਉਹ ਇਮਤਿਹਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਬਣਾਇਆ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਮਤਿਹਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਚੁਣਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਘੜਾ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਨੀਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਹਿਣਾ ਨੇ ਘੜਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਧੋ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਨਾਨਕ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 7 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਅੰਗਦ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਅੰਗ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੂਜਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ। 22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਦ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਲੰਬੀ ਭਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਵਾਪਸ ਨਾ ਲਿਆਇਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਮੰਨਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਦੱਸਦੇ ਸਨ। ਅੰਗਦ ਨੇ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਡਟ ਕੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਸੰਗਤ ਉਸਾਰ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ## ਕੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ? ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਲਿਪੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਫ਼ਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਸਮੇਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਅਕ੍ਰੋਸਟਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਲਗਭਗ 1530 ਤੋਂ 1535 ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦੀ ਲਿਪੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਲਿਪੀ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖੀ, ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਵੇਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਵਾਏ ਅਤੇ ਖੁਦ ਸੰਕਲਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 62 ਜਾਂ 63 ਸਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਮਰਤਾ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਨੈਤਿਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਲਿਖਵਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਰਚਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੀ ਉਹ ਬਚੀ ਹੈ। ## ਲੰਗਰ, ਅਖਾੜਾ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਿੱਤੀ, ਰਸੋਈ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਤੈਅ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਆਸਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਵੇ ਜਿੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਖੁਦ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਵਰਤਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਮੋਟੇ ਘਾਹ ਨੂੰ ਮੰਜਿਆਂ ਲਈ ਰੱਸੀਆਂ ਵੱਟ ਕੇ ਕਮਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਭੇਟਾ ਸਾਂਝੇ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਕਿਰਤ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਹਲੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਲਈ ਅਸਾਧਾਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ, ਭਾਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸਰਤ, ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਅਖਾੜੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੈ। ਲਗਭਗ 1540 ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੁਮਾਯੂੰ ਕਨੌਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ਤ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸਦਾ ਸਵਾਗਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਫਿਰ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ਤ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ। ## ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਾਰਸ ਨਾਨਕ ਵਾਂਗ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵਾਰਸ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਥਾਂ ਯੋਗਤਾ ਉੱਤੇ ਚੁਣਿਆ। ਅਮਰਦਾਸ, ਜੋ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਯਾਤਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਸੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਮਰਦਾਸ ਅੰਗਦ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਲਈ ਪਕਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਘੰਟਿਆਂਬੱਧੀ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ। 1552 ਵਿੱਚ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤੀਜਾ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਵਾਰਸ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦਾਤੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਗਦ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਗਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਖਡੂਰ ਤੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਖਡੂਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਉੱਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ 29 ਮਾਰਚ 1552 ਨੂੰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ## ਵਿਰਾਸਤ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੀਂਹ-ਪੱਥਰ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਿਆ, ਸਰੀਰਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਲੱਖਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਜ਼ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲਿਪੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ## Related topics [ਗGuru Nanak Dev JiReligion · First Sikh Guru · 1469–1539](https://jugti.com/kosh/religion/guru-nanak-dev-ji/)[ਗGurdwara Darbar Sahib KartarpurReligion · The Sikh shrine at Kartarpur marking Guru Nanak Dev Ji's final 18 years, across the Ravi in Pakistan.](https://jugti.com/kosh/religion/kartarpur-sahib/)[ਜJapji SahibReligion · Opening prayer of the Guru Granth Sahib Ji · by Guru Nanak Dev Ji](https://jugti.com/kosh/religion/japji-sahib/)[ਲLangarReligion · Sikh community kitchen, free meal for all](https://jugti.com/kosh/religion/langar/)[ਸHarmandir SahibReligion · Sikhism's holiest shrine: the Golden Temple of Amritsar, its history and visitor guide](https://jugti.com/kosh/religion/harmandir-sahib/)[ਦThe Ten Sikh GurusReligion · The ten human Gurus of Sikhism · 1469–1708](https://jugti.com/kosh/religion/ten-gurus/)[ਤGurdwaras in Tarn TaranReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwaras-in-tarn-taran/)[ਦThe Ten Sikh GurusReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/ten-gurus/)[ਗGuru Amar Das JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-amar-das-ji/)[ਗGurdwara Tambu SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-tambu-sahib-muktsar/)[ਗGurdwara Tuti Gandi SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-tuti-gandi-sahib-muktsar/)[ਖGurdwara Khadur SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/gurdwara-khadur-sahib/)[ਜJapji SahibReligion · Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/japji-sahib/)[ਗGurdwara Darbar Sahib KartarpurReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/kartarpur-sahib/)[ਲLangarReligion · Practices & customs](https://jugti.com/kosh/religion/practices/langar/)[ਸHarmandir SahibReligion · Gurdwaras & shrines](https://jugti.com/kosh/religion/gurdwaras/harmandir-sahib/)[ਗGuru Ram Das JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-ram-das-ji/)[ਗGuru Nanak Dev JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-nanak-dev-ji/) ## Related places [ਸSri Muktsar SahibPlace · City, Malwa](https://jugti.com/kosh/places/muktsar/) ## More religion entries to explore [ਭBhai Anantvir Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/bhai-anantvir-singh/)[ਭBhai Dharam Singh Zakhmi JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/bhai-dharam-singh-zakhmi/)[ਭBhai Balbir Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/bhai-balbir-singh/)[ਗGiani Sant Singh Maskeen JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/giani-sant-singh-maskeen/) [← Back to The Ten Gurus](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/ten-gurus/) [← PreviousGuru Nanak Dev Jiਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-nanak-dev-ji/)[Next →Guru Amar Das Jiਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-amar-das-ji/) Sources (1) 1. [Guru Angad - Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Guru%5FAngad) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[Early life](#s-k0)[The tests that made him Guru](#s-k4)[Did Guru Angad Dev Ji invent Gurmukhi?](#s-k7)[The langar, the akhara and the school](#s-k10)[Later life and succession](#s-k15)[Legacy](#s-k18)[Related topics](#related-topics)[Related places](#related-places)[More religion entries](#more-like-this) Facts Punjabi name ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ Years 1504–1552 Known for Gurmukhi script Region Malwa Born 1504 Died 1552 Guruship 1539 to 1552 ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People167 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,425 places](https://jugti.com/kosh/places/)[Books55 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords352 words](https://jugti.com/kosh/words/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)