Source: https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/prof-sahib-singh/ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ [Kosh](https://jugti.com/kosh/)/[Religion](https://jugti.com/kosh/religions/)/[Sikhism](https://jugti.com/kosh/religions/sikhism/)/Prof. Sahib Singh Ji Religion · Sikhism # Prof. Sahib Singh Jiਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ Sikh scholar and grammarian who wrote the ten-volume Sri Guru Granth Sahib Darpan. [In short](#in-short)[Who was Professor Sahib Singh Ji?](#s-k2)[A village boy becomes a scholar](#s-k6)[Reformer, prisoner and teacher](#s-k10)[What is Sri Guru Granth Sahib Darpan?](#s-k14)[How did he change the reading of Gurbani?](#s-k18)[Honours, last years and legacy](#s-k22)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) In short Professor Sahib Singh Ji (1892-1977) was a Sikh scholar, grammarian and theologian who taught at Khalsa College, Amritsar, for more than twenty years. His life's work was Sri Guru Granth Sahib Darpan, a ten-volume commentary on the Guru Granth Sahib published between 1962 and 1964, which explains the scripture word by word through its grammar. He also wrote Gurbani Viakaran, the first systematic grammar of Gurbani, and nearly fifty books in all. Updated 10 Nov 2026 Facts Punjabi name ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ Born 16 February 1892, Phattevali village, Pasrur tehsil, Sialkot district (now in Pakistan) Birth name Natthu Ram, son of Hiranand Died 29 October 1977, Amritsar, aged 85 Known for Sri Guru Granth Sahib Darpan, Gurbani Viakaran Main work Sri Guru Granth Sahib Darpan, ten volumes, 1962-1964 All 10 facts Teacher Khalsa College, Amritsar, 1929-1952 Honours D.Litt. (honoris causa), Punjabi University, Patiala, 1971 Family Wife Agya Kaur; son Daljit Singh, eye specialist Works Nearly 50 works published between 1927 and 1977 Full story7 min read Professor Sahib Singh Ji (1892-1977) was the Sikh scholar whose ten-volume commentary, Sri Guru Granth Sahib Darpan, changed how Gurbani is read. A poor village boy who became a professor at Khalsa College, Amritsar, he gave Punjabi readers a grammar-based guide to the Guru Granth Sahib that scholars still use today. ## Who was Professor Sahib Singh Ji? Professor Sahib Singh Ji was born on 16 February 1892 at Phattevali, a village in Pasrur tehsil of Sialkot district in undivided Punjab, in what is now Pakistan. Some accounts spell the village Fatehvali or Fatehwali. Born into a Hindu family, he was named Natthu Ram by his father, Hiranand, who kept a small shop in the village. His mother, Jumna, also called Nihal Dei, was illiterate, like her husband. Several children born to the couple before him had not survived infancy, so when the baby was born his parents followed a protective custom of the time: they pierced one of his nostrils and put in a nose ring, a nath, to ward off danger to his life. The child took his first name, Nathu Ram, from that ring. The family later moved to Tharpal, another village in the same district. The boy who began life as Nathu Ram became the most widely read commentator of the Sikh scripture. His name is now attached to Sri Guru Granth Sahib Darpan, the commentary through which generations of Punjabi readers have come to understand Gurbani. ## A village boy becomes a scholar As a young boy Nathu Ram was apprenticed to the village maulvi, Hayat Shah, son of the Punjabi poet Hasham, to learn Persian. He won a scholarship at his middle standard examination, which took him to the high school at Pasrur. There he saw Sikh soldiers passing through the town and was struck by their bearing. He decided to keep unshorn hair, and in 1906, while he was in the ninth grade, he received Amrit and took the name Sahib Singh. The next day he learned the Gurmukhi letters and began reciting the compositions of the Gurus. Learning came to him quickly. He took up Sanskrit in place of Persian, and in a single vacation of three months he reached a command of the language that other students took years to gain. A scholarship carried him to Lahore. He passed his FA examination in 1913, standing seventh, and his BA from Government College, Lahore, in May 1915, standing third in his college and thirteenth in the university. The government funded his degree with a scholarship of ten rupees a month. His father had died on 20 July 1907, when Sahib Singh Ji was fifteen, and the duty of supporting the family fell on him as the eldest child. He had married at thirteen, as was common then, and now a widowed mother, three younger sisters and two younger brothers depended on him. After his degree he took a post as Third Master at a school at Farooke on 8 September 1915, and worked until the family debts were cleared. His mother died in 1917, the year he joined Guru Nanak Khalsa College at Gujranwala as a lecturer in Sanskrit, where he met fellow scholars such as Bhai Jodh Singh. ## Reformer, prisoner and teacher The 1920s drew Sahib Singh Ji into the Gurdwara Reform movement, the campaign to free Sikh shrines from hereditary managers and place them under elected Sikh control. In 1921 he was appointed joint secretary of the Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, the body created to manage the gurdwaras, and he served it until September 1927\. Some accounts call his post general secretary rather than joint secretary. He paid for that service with two terms in jail, once during the Guru ka Bagh agitation in 1922 and again during the Jaito morcha. The Encyclopedia of Sikhism dates the Jaito arrest to 1924, while some other accounts place it in 1923\. In confinement he gave himself to the systematic study of Gurbani grammar. In September 1927 he returned briefly to his college at Gujranwala, then joined Khalsa College at Amritsar in 1929 as a lecturer in Punjabi and Divinity. He remained there until his retirement on 12 October 1952, teaching alongside scholars such as Teja Singh and Ganda Singh and producing a steady stream of books and commentaries. The Encyclopedia of Sikhism gives 1929 for his joining Khalsa College; Wikipedia says 1936\. After retirement he served as principal of the Shahid Sikh Missionary College at Amritsar and later as principal of Gurmat College at Patiala. ## What is Sri Guru Granth Sahib Darpan? Sri Guru Granth Sahib Darpan is the work for which Professor Sahib Singh Ji is best remembered: a complete commentary on the Guru Granth Sahib in ten volumes, published between 1962 and 1964\. The first volume appeared on 26 June 1962 and the tenth on 20 November 1964\. Volume by volume, it explains each passage word by word, with the grammar of the original always in view. Before the Darpan, readers depended on older commentaries, many of them shaped by the traditions of particular sects and schools. Sahib Singh Ji offered something different: meanings worked out from the language of the text itself, its grammar, its flow and the teaching of the Gurus as a whole. That is why the Darpan became the standard reference for students, preachers and ordinary readers, still used more than sixty years after it appeared. The Darpan was the crown of a lifetime of commentary. He had already published commentaries on [Japji Sahib](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/japji-sahib/) (1931), Asa Di Vaar (1933) and Sukhmani Sahib (1939), and on the compositions of the Bhagats in five parts (1959-1960). He wrote a commentary on the Dasam Granth, the compositions associated with [Guru Gobind Singh Ji](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-gobind-singh-ji/), a series of lives of the Gurus called Jeevan Britant, and Aad Bir Bare, on the first compilation of the scripture, in 1970\. In all, nearly fifty of his works were published between 1927 and 1977\. His autobiography, Meri Jeevan Kahani, appeared in the year of his death. ## How did he change the reading of Gurbani? The key to his method was [Gurbani](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/gurbani/) Viakaran, the grammar of Gurbani, which he completed in 1932\. Accounts differ on the year it first appeared in print, but its argument was clear: Gurbani has a grammar of its own, and a reader who ignores it will misread the text. The book laid down rules for reading vowel endings in noun and verb inflexions, the small marks that decide a line's meaning. The Encyclopedia of Sikhism records that no work of interpretation since has been possible without reference to the principles he set out there. From that grammar grew a whole approach to reading scripture. Meaning, he argued, must come from three things together: the grammatical structure of the words, the flow of the passage, and the teaching of the Gurus taken as a whole. Mythological stories read into the text and the assumptions of particular sects had no place in it. Later scholars credit him with founding a Sikh approach to interpretation that stands free of the older sectarian traditions. Earlier writers such as [Bhai Gurdas Ji](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/bhai-gurdas-ji/) had given readers a key to Gurbani; Sahib Singh Ji gave them a grammar. He was not only a grammarian. His essays in Punjabi prose, on moral and spiritual themes, religious philosophy, history and biography, made him one of the builders of modern Punjabi prose. He wrote for readers, not only scholars, and his plain Punjabi carried difficult ideas into ordinary homes. ## Honours, last years and legacy His work was recognised in his lifetime. The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee gave him an award for Gurbani Viakaran, and the Patiala and East Punjab States Union government honoured him in 1952 for his services to Punjabi literature. The Punjabi Sahitya Akademi at Ludhiana made him a life fellow in 1970, and Punjabi University at Patiala conferred the degree of Doctor of Literature on him in January 1971\. Accounts give the day as 6 or 7 January. In his last years he suffered from Parkinson's disease, which first struck him in 1967 and slowly took his strength and movement, while his mind stayed clear. Even then he could still discuss fine points of Gurbani grammar from memory, though his hands trembled and his speech had slowed. He died at Amritsar on 29 October 1977, aged eighty-five. His legacy is the Darpan itself, still the first book a student of Gurbani is pointed to, and a method of reading that treats the scripture as a text to be understood on its own terms. His commentary and translation are now freely available online, so readers far from Punjab can study the work of a scholar who began as a shopkeeper's son in a Sialkot village and ended as the teacher of a whole tradition. He stands in the line of Singh Sabha scholars that began with [Giani Ditt Singh](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/giani-ditt-singh/), whose pen had given the reform movement its printed voice a generation earlier. ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ (1892-1977) ਉਹ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸ ਜਿਲਦਾਂ ਵਾਲੇ ਟੀਕੇ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਰਪਣ, ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਤੋਂ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨ ਆਧਾਰਤ ਰਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ## ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ? ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਫਰਵਰੀ 1892 ਨੂੰ ਫੱਤੇਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਸਰੂਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕੁਝ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਫਤਿਹਵਾਲੀ ਜਾਂ ਫਤਿਹਵਾਲੀ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹੀਰਾਨੰਦ ਨੇ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੁਕਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜੁੰਮਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਦੇਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਸਨ, ਪਰ ਮਾਪੇ ਦੋਵੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ ਕਈ ਬੱਚੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਇਹ ਬੱਚਾ ਜੰਮਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਨੱਥ ਪਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਨਾਂ ਉਸੇ ਨੱਥ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਦੁਕਾਨ ਸਮੇਤ ਥੜਪਾਲ ਪਿੰਡ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਜਿਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਵਜੋਂ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਟੀਕਾਕਾਰ ਬਣਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਅੱਜ ਦਸ ਜਿਲਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਰਪਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਟੀਕਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਹ ਵਿਆਕਰਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਟੀਕੇ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ। ## ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੌਲਵੀ ਹਯਾਤ ਸ਼ਾਹ ਕੋਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹਾਸ਼ਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ ਅਤੇ ਮਿਡਲ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਸਰੂਰ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਸ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1906 ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹ ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰ ਸਿੱਖੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣਾ ਛੇਤੀ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੱਧਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਸਰੂਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1913 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਫ਼ਏ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਈ 1915 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬੀਏ ਕੀਤੀ, ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਸਥਾਨ ਨਾਲ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਦਸ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 20 ਜੁਲਾਈ 1907 ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਦ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਵਾ ਮਾਤਾ, ਤਿੰਨ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 8 ਸਤੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਫਰੂਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ, ਪੰਜੱਤਰ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਉਣ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 1917 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣੇ। ## ਸੁਧਾਰਕ, ਕੈਦੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਉਹ ਲਹਿਰ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਰੂਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਕੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। 1921 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੰਸਥਾ, ਜੋ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 1927 ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਾਂਝਾ ਸਕੱਤਰ, ਪਰ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਸਹਿਮਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੇਵਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾ ਕੇ ਚੁਕਾਇਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ 1922 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਜੈਤੋ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ 1924 ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 1923 ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜਿਆ। ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਵਿਧੀਵਤ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਕੰਮ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਿਆ। ਸਤੰਬਰ 1927 ਵਿੱਚ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਪਰਤੇ, ਫਿਰ 1929 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਉਹ ਉੱਥੇ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1952 ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਰਹੇ, ਤੇਈ ਸਾਲ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਟੀਕਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ 1929 ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਏ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਣ ਦਾ ਸਾਲ 1936 ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ। ## ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਰਪਣ ਕੀ ਹੈ? ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਰਪਣ ਉਹ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪੂਰਾ ਟੀਕਾ, ਦਸ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ 1962 ਤੋਂ 1964 ਦੌਰਾਨ ਛਪਿਆ। ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ 26 ਜੂਨ 1962 ਨੂੰ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ 20 ਨਵੰਬਰ 1964 ਨੂੰ ਛਪੀ। ਜਿਲਦ ਦਰ ਜਿਲਦ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਅਰਥ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਦਰ ਸ਼ਬਦ, ਮੂਲ ਬੋਲੀ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ। ਦਰਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਕਿਸੇ ਔਖੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਟੀਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਕਿਸੇ ਸੰਪਰਦਾ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿੱਤਾ: ਅਰਥ, ਜੋ ਪਾਠ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਕਰਨ, ਉਸ ਦੇ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਦਰਪਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਹਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅੱਜ, ਇਸ ਦੇ ਛਪਣ ਤੋਂ ਸੱਠ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਪਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਟੀਕਾ ਕੰਮ ਦਾ ਸਿਖ਼ਰ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ 1931 ਵਿੱਚ, ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਉੱਤੇ 1933 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ 1939 ਵਿੱਚ ਟੀਕੇ ਲਿਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਉੱਤੇ 1959 ਤੋਂ 1960 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਉੱਤੇ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਲੜੀ ਲਿਖੀ, ਅਤੇ 1970 ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਬੀੜ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 1927 ਤੋਂ 1977 ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਛਪੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ, ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਛਪੀ। ## ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਿਆ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ ਸੀ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1932 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪਿਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਦਲੀਲ ਸਾਫ਼ ਸੀ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਆਕਰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਪਾਠ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਸਮਝੇਗਾ। ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਨਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਨੇਮ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਤੈਅ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਆਕਰਨ ਤੋਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤਰੀਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਰਥ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਿਆਂ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਬਣਤਰ, ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੁਸਤ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸੰਪਰਦਾਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵਰਗੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ; ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਕਰਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਲੇਖ, ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਜੀਵਨੀ ਉੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਦ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਔਖੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਗਈ। ## ਸਨਮਾਨ, ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਸੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1970 ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਫ਼ੈਲੋ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1971 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਦਿਨ 6 ਜਾਂ 7 ਜਨਵਰੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਰਹੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1967 ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਹਿਲਜੁਲ ਖੋਹ ਗਈ, ਜਦ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਆਏ ਲੋਕ ਵੇਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਬਾਰੀਕ ਨੁਕਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਯਾਦ ਤੋਂ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਕੰਬਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ ਧੀਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1977 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਪਚਾਸੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਗਿਆ ਕੌਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਖ਼ੁਦ ਦਰਪਣ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟੀਕਾ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਹੁਣ ਆਨਲਾਈਨ ਮੁਫ਼ਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ ਵੀ ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪੜ੍ਹ ਸਕਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਜੀਵਨ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਛਪੀ ਹੋਈ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ## Related topics [ਸSikhismReligion · The Sikh faith: its founder, ten Gurus, beliefs, Khalsa, Takhts and gurdwaras](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/)[ਖKhalsa PanthReligion · Khalsa Panth: the collective body of initiated Sikhs founded by Guru Gobind Singh Ji at Anandpur Sahib on Vaisakhi 1699, its Panj Pyare, Five Ks and Guru Panth role](https://jugti.com/kosh/religion/khalsa-panth/)[ਗGuru Gobind Singh JiReligion · Tenth and last human Sikh Guru · 1666–1708](https://jugti.com/kosh/religion/guru-gobind-singh-ji/)[ਭBhai Gurdas JiReligion · Sikh scholar and scribe · 1551–1636](https://jugti.com/kosh/religion/bhai-gurdas-ji/)[ਗGiani Ditt SinghReligion · Giani Ditt Singh: Singh Sabha scholar, poet and editor of the Khalsa Akhbar, who defended Sikh identity in print and debate](https://jugti.com/kosh/religion/giani-ditt-singh/)[ਜJapji SahibReligion · Opening prayer of the Guru Granth Sahib Ji · by Guru Nanak Dev Ji](https://jugti.com/kosh/religion/japji-sahib/)[ਗGurbaniReligion · Gurbani explained: the meaning of the Guru's words, Dhur Ki Bani, Kachi Bani, how it was preserved, gutkas, Nitnem and respect](https://jugti.com/kosh/religion/gurbani/)[ਗGiani Ditt SinghReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/giani-ditt-singh/)[ਗGurbaniReligion · Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/gurbani/)[ਖKhalsa PanthReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/khalsa-panth/)[ਭBhai Gurdas JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/bhai-gurdas-ji/)[ਸSikhismReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/sikhism/)[ਜJapji SahibReligion · Scriptures & texts](https://jugti.com/kosh/religion/scriptures/japji-sahib/)[ਗGuru Gobind Singh JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/guru-gobind-singh-ji/) ## More religion entries to explore [ਮMata Sulakhni JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/mata-sulakhni-ji/)[ਸSirdar Kapur SinghReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/sirdar-kapur-singh/)[ਮMata Tripta JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/mata-tripta-ji/)[ਬBaba Kalu JiReligion · Sikhism](https://jugti.com/kosh/religion/sikhism/baba-kalu-ji/) Sources (4) 1. [Sahib Singh, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Sahib%5FSingh) 2. [SAHIB SINGH, PROFESSOR (1892-1977), The Sikh Encyclopedia](http://www.sikh-heritage.co.uk/writers/sahib%20singh/prof%20sahibS.htm) 3. [Professor Sahib Singh, SikhiWiki](https://www.sikhiwiki.org/index.php/Professor%5FSahib%5FSingh) 4. [A Journey from Modest Roots to Eminence, SikhNet](https://sikhnet.com/news/journey-modest-roots-eminence) [Report a correction](https://jugti.com/corrections/) **Jugti is free and independent.** Reader support keeps the Kosh growing. [Support](https://jugti.com/support/) On this page[In short](#in-short)[Who was Professor Sahib Singh Ji?](#s-k2)[A village boy becomes a scholar](#s-k6)[Reformer, prisoner and teacher](#s-k10)[What is Sri Guru Granth Sahib Darpan?](#s-k14)[How did he change the reading of Gurbani?](#s-k18)[Honours, last years and legacy](#s-k22)[Related topics](#related-topics)[More religion entries](#more-like-this) Facts Punjabi name ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ Born 16 February 1892, Phattevali village, Pasrur tehsil, Sialkot district (now in Pakistan) Birth name Natthu Ram, son of Hiranand Died 29 October 1977, Amritsar, aged 85 Known for Sri Guru Granth Sahib Darpan, Gurbani Viakaran Main work Sri Guru Granth Sahib Darpan, ten volumes, 1962-1964 Teacher Khalsa College, Amritsar, 1929-1952 Honours D.Litt. (honoris causa), Punjabi University, Patiala, 1971 Family Wife Agya Kaur; son Daljit Singh, eye specialist Works Nearly 50 works published between 1927 and 1977 ## Keep exploring Everything in the Kosh, with sources. [People491 entries](https://jugti.com/kosh/people/)[Places12,428 places](https://jugti.com/kosh/places/)[Books235 books](https://jugti.com/kosh/books/)[ੳWords607 words](https://jugti.com/kosh/words/)[ੳA to ZEvery entry by letter](https://jugti.com/kosh/a-z/)