Dara Singh: Rustam-e-Hind, Hanuman & Films

Early life in Dharmu Chak and Singapore

Dara Singh was born Deedar Singh Randhawa on 19 November 1928 in Dharmuchak, the village recorded in the Kosh as Dharmu Chak, in Amritsar district in the Majha region of Punjab. He was the son of Surat Singh Randhawa and Balwant Kaur, and he grew up in a Punjabi Jat Sikh farming family. As a boy he helped on the family farm, and his size and strength drew attention early. He was encouraged to learn pehlwani, the traditional Indian wrestling style trained in sand pits called akharas, and he spent several years in that discipline before professional wrestling took him abroad.

In 1947, the year Punjab was divided by Partition, he travelled to Singapore. There he worked in a drum manufacturing mill and trained under Harnam Singh at the Great World Stadium. As an adult he stood six feet two inches tall, weighed about 127 kilograms and had a chest measurement of 53 inches, a build that made him a natural heavyweight. Singapore gave him his first professional stage, and bouts across Southeast Asia turned a village pehlwan into a travelling professional.

Wrestling career: from Rustam-e-Hind to world champion

Back in India, his rise was quick. In 1954 he won the Rustam-e-Hind tournament, the champion of India title, defeating Tiger Joginder Singh in the final and receiving a silver cup from Maharaja Hari Singh. In 1959 he won the Commonwealth Championship in Calcutta, defeating the Canadian George Gordienko. Along the way he faced leading international wrestlers of the era, among them Lou Thesz, Stanislaus Zbyszko, Rikidozan, Danny Lynch and King Kong, whose flooring by Dara Singh is still retold in Indian wrestling memory.

His biggest wrestling moment came in 1968, when he defeated Lou Thesz to become world champion. Thesz himself is quoted as calling Singh an authentic wrestler who was superbly conditioned. Dara Singh is widely credited with an unbeaten record in professional wrestling across a career of more than 500 bouts, a claim repeated by his own studio, though one traditional Greco-Roman style duel in Calcutta in 1951, against Brahmdev Mishra of Gorakhpur, is recorded as a loss outside that professional record. He also held the Rustam-e-Punjab title in 1966 and the Rustam-e-Hind title again in 1978. His last tournament came in Delhi in June 1983, where he announced his retirement from the ring.

What is Dara Singh best known for?

Dara Singh is best known for two things that reached very different audiences: his wrestling titles, above all Rustam-e-Hind and the 1968 world championship win over Lou Thesz, and his portrayal of Hanuman, first in the film Bajrangbali in 1976 and then in Ramanand Sagar's television series Ramayan in 1987 and 1988. The wrestling made him famous across Asia in the 1950s and 1960s. The Hanuman role, watched by hundreds of millions on Indian television, made his face familiar to a new generation that had never seen him wrestle.

Film career and Dara Studio

Cinema ran alongside wrestling for most of his life. After early screen appearances in the 1950s, he took his first lead role in King Kong in 1962 and became the action hero of a stream of Hindi stunt and adventure films, among them Faulad, Samson, Lootera and Rustom-E-Hind. From about 1963 he was paired often with the actress Mumtaz, and the two appeared together in 16 Hindi films. He also acted in Punjabi cinema, directed seven Punjabi films including Sawa Lakh Se Ek Ladaun and Nanak Dukhiya Sub Sansar, and appeared in the National Award winning Punjabi film Main Maa Punjab Dee.

He wanted Punjab itself to have a film base, not only Bombay. In 1978 he founded Dara Studio at Phase 6 in Mohali, in what is now SAS Nagar district, and the studio began operating in 1980. His own site records that he produced films under his banners and acted in well over a hundred films across his career, in Hindi and Punjabi and in smaller roles in other Indian languages. His last Hindi film appearance was in Jab We Met in 2007, as the grandfather of the heroine's family, and his last Punjabi release before his final illness was Dil Apna Punjabi.

Hanuman and the television years

Television changed the scale of his fame. Ramanand Sagar's Ramayan, broadcast in 1987 and 1988, was watched across India on a scale few programmes had reached, and Dara Singh's Hanuman, powerful in body and gentle in manner, became the picture of the deity that many viewers carried with them. He had already played Hanuman on film in Bajrangbali in 1976, and B. R. Chopra's Mahabharat later cast him in the same role again. He also played Bhima, Balram and Shiva in mythological films and serials, roles that suited both his physique and the heroic image he had built since the wrestling years.

Public life, honours and later life

In January 1998 he joined the Bharatiya Janata Party. In 2003 he was nominated to the Rajya Sabha, the upper house of India's Parliament, becoming the first sportsperson to receive that nomination, and he served until 2009. He was awarded the Padma Shri in 1996, the same year he was inducted into the Wrestling Observer Newsletter Hall of Fame. In 1989 he published his autobiography, Meri Atmakatha, in Punjabi. He was married twice and had six children, three sons and three daughters, among them the actor Vindu Dara Singh. His brother Randhawa was also a wrestler and actor.

Dara Singh was admitted to Kokilaben Dhirubhai Ambani Hospital in Mumbai on 7 July 2012 after a major heart attack. Doctors confirmed brain damage from loss of blood flow, and he was taken home on 11 July when nothing more could be done to prolong his life. He died at home in Mumbai on 12 July 2012, aged 83, and was cremated at the Juhu crematorium.

Legacy

Few Punjabis of his century crossed as many worlds as Dara Singh: the village akhara, the professional rings of Asia, Bombay stunt films, Punjabi cinema as actor and director, national television, and Parliament. In 2018, six years after his death, WWE named him a Legacy Inductee in its Hall of Fame, noting his Commonwealth Championship, his titles in India and Singapore, and his legendary bouts with Lou Thesz. At home his name still works as a measure: a very strong man in Punjab is still compared, half in jest and half in earnest, to Dara Singh. His studio in Mohali and his autobiography in Punjabi keep the connection to Punjab concrete, not only symbolic.

ਧਰਮੂ ਚੱਕ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਵਜੋਂ 19 ਨਵੰਬਰ 1928 ਨੂੰ ਧਰਮੂਚਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਮੂ ਚੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਕਾਠ ਛੇਤੀ ਹੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਖਾੜੇ ਕਹਾਉਂਦੀਆਂ ਰੇਤ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਇਸੇ ਵਿੱਚ ਲਾਏ।

1947 ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਸਾਲ ਵੰਡ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ, ਉਹ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਢੋਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਰੇਟ ਵਰਲਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਛੇ ਫੁੱਟ ਦੋ ਇੰਚ, ਭਾਰ ਲਗਭਗ 127 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦਾ ਮਾਪ 53 ਇੰਚ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਰੀਰ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹੈਵੀਵੇਟ ਪਹਿਲਵਾਨ ਲਈ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੰਚ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰੀਅਰ: ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਤੱਕ

ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਭਾਰ ਤੇਜ਼ ਸੀ। 1954 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਸੀ, ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਟਾਈਗਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਕੱਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1959 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਜੌਰਜ ਗੌਰਡੀਐਂਕੋ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੂ ਥੈਸਜ਼, ਸਟੈਨਿਸਲਾਸ ਜ਼ਬਿਸ਼ਕੋ, ਰਿਕਿਦੋਜ਼ਾਨ, ਡੈਨੀ ਲਿੰਚ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਕੌਂਗ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕਿੰਗ ਕੌਂਗ ਨੂੰ ਡੇਗਣਾ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਪਲ 1968 ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੂ ਥੈਸਜ਼ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਥੈਸਜ਼ ਨੇ ਖੁਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਰੀਰਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦਾਅਵਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ 1951 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਗੋਰਖਪੁਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਦੇਵ ਮਿਸ਼ਰਾ ਵਿਰੁੱਧ ਗਰੀਕੋ ਰੋਮਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਉਸ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਾਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜੂਨ 1983 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿੰਗ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਖਿਤਾਬ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ ਲੂ ਥੈਸਜ਼ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਜਿੱਤ, ਅਤੇ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਪਹਿਲਾਂ 1976 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਜਰੰਗਬਲੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ 1987 ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਨੰਦ ਸਾਗਰ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ। ਕੁਸ਼ਤੀ ਨੇ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ। ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖੀ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ।

ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਦਾਰਾ ਸਟੂਡੀਓ

ਸਿਨੇਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲਿਆ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਕੌਂਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਟੰਟ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਹੀਰੋ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੌਲਾਦ, ਸੈਮਸਨ, ਲੁਟੇਰਾ ਅਤੇ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਲਗਭਗ 1963 ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ 16 ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਸਵਾ ਲਾਖ ਸੇ ਏਕ ਲੜਾਊਂ ਅਤੇ ਨਾਨਕ ਦੁਖੀਆ ਸਬ ਸੰਸਾਰ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੈਂ ਮਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਏ।

ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਬੰਬਈ ਕੋਲ ਨਹੀਂ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਫੇਜ਼ 6 ਵਿੱਚ ਦਾਰਾ ਸਟੂਡੀਓ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ. ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਟੂਡੀਓ 1980 ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਲੱਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਾਈਟ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਨਰਾਂ ਹੇਠ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਜਬ ਵੀ ਮੈੱਟ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦਾਦਾ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈ ਆਖ਼ਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਿਲ ਅਪਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ।

ਹਨੂੰਮਾਨ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਸਾਲ

ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮਾਨੰਦ ਸਾਗਰ ਦੀ ਰਾਮਾਇਣ, ਜੋ 1987 ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਵੇਖੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਨੂੰਮਾਨ, ਸਰੀਰ ਪੱਖੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਪੱਖੋਂ ਕੋਮਲ, ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੇ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 1976 ਵਿੱਚ ਬਜਰੰਗਬਲੀ ਵਿੱਚ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉਸੇ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਲੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀਮ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਨਾਇਕ ਵਾਲੀ ਛਵੀ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ

ਜਨਵਰੀ 1998 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। 2003 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਸਦਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2009 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੈਸਲਿੰਗ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫ਼ੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1989 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ, ਮੇਰੀ ਆਤਮਕਥਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੋ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿੰਦੂ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਰਾ ਰੰਧਾਵਾ ਵੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੀ।

ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 7 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕੋਕੀਲਾਬੇਨ ਧੀਰੂਭਾਈ ਅੰਬਾਨੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਖੂਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 11 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 12 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਜੁਹੂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਵਿਰਾਸਤ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਇੰਨੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂਵਾਂ ਪਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀਆਂ: ਪਿੰਡ ਦਾ ਅਖਾੜਾ, ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰਿੰਗ, ਬੰਬਈ ਦੀਆਂ ਸਟੰਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਦ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫ਼ੇਮ ਵਿੱਚ ਲੈਗੇਸੀ ਇੰਡਕਟੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਤਾਬਾਂ, ਅਤੇ ਲੂ ਥੈਸਜ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਮਾਪ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਆਦਮੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅੱਜ ਵੀ, ਅੱਧੀ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਠੋਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਨਹੀਂ।