ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ: ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਸਿਤਾਰਾ, ਇੰਦਰ

Early life in Srinagar and training in Pune

Satish Kaul was born on 8 September 1946 in Srinagar, in what was then British India. He grew up in a family close to performance: his father, Mohan Lal Aima, was a composer and a television director with Doordarshan who promoted Kashmiri music and culture, and his uncle Omkar Nath Aima was a film actor. The family later moved from Kashmir to Delhi. Drawn to acting, Kaul trained at the Film and Television Institute of India in Pune, one of the few formal routes into the Bombay film industry at the time. That training, and a family background in music and broadcasting, gave the young actor from Srinagar a grounding that producers noticed quickly. Punjab, rather than Kashmir or Bombay, would become the place where his work mattered most, but the road there ran through Hindi cinema first.

Why was Satish Kaul called the Amitabh Bachchan of Punjabi cinema?

Satish Kaul was called the Amitabh Bachchan of Punjabi cinema because, for a period, he carried Punjabi films the way a single commanding leading man carries an industry: as the romantic hero, the action lead and the name audiences expected to see. Across his career he acted in over 300 Hindi and Punjabi films, a volume few regional actors have matched, and he was regarded as one of the most successful regional film actors of his time. The comparison was about drawing power and dependability, not imitation. Producers building a Punjabi film in the late 1970s and 1980s repeatedly built it around Kaul, and audiences who might not follow Hindi cinema closely knew his face from Punjabi posters, from songs and, later, from television in almost every Indian home. In 2011 that standing was formally recognised with the lifetime achievement award for his contribution to Punjabi cinema at the PTC Punjabi Film Awards.

Hindi films: leads first, character roles after

Kaul's Hindi career began with an uncredited turn as a soldier in Prem Pujari in 1970, and he was first noticed as the romantic lead opposite Rehana Sultan in Ved Rahi's Prem Parbat in 1973, playing a young forest officer in a story about an orphan girl torn between her aged husband and the man she loved. Lead roles in Hindi followed, including Mere Sartaj in 1975, where he played Javed Ahmed Gulrez, and Harfan Maula in 1976, where he played Mahesh. When the top billing in Bombay did not hold, he moved into strong character work in major productions: Dev Anand's Warrant in 1975, Subhash Ghai's Karma in 1986, where he played the son of the characters played by Nutan and Dilip Kumar, Dance Dance in 1987, Commando in 1988 and Ram Lakhan in 1989. Through the 1990s he kept working in Hindi films such as Khel, Elaan, Yaraana, Pyaar To Hona Hi Tha and Aunty No 1, sharing screens across the decades with Dev Anand, Dilip Kumar and Shah Rukh Khan among others.

The Punjabi cinema years

It was in Punjabi films that Kaul found the success Bombay had only partly given him. From Dera Aashiqan Da in 1979 and Gori Dian Jhanjran in 1980, through Josh Jawani Da, Vehra Lambran Da and Nek Parveen, to Aaj Di Heer, Ishq Nimana and Maawan Thandian Chaawan in the mid 1980s, he became the dependable lead of the industry's busiest years. Sassi Punnu in 1983 retold one of Punjab's great tragic romances with Kaul at its centre, and titles such as Babul Da Vehda, Yaar Gareeban Da, Patola, Suhag Chooda and Qurbani Jatt Di kept him in front of Punjabi audiences year after year. These were the films playing in the single screen halls of Punjab's towns, and they fixed his public identity: not a Bombay actor visiting Punjabi cinema, but a Punjabi cinema star in his own right. He returned to Punjabi screens in later years too, including Fer Mamla Gadbad Gadbad in 2013, long after his leading man period had closed.

Television: Indra in Mahabharat

For viewers who never saw his Punjabi films, Kaul is Lord Indra. In B. R. Chopra's Mahabharat, the television epic that began in 1988 and reached almost the whole country, he played Indra, king of the gods, a part he was selected for by Gufi Paintal, the series' casting director and production designer. He also acted in the television series Vikram Aur Betaal, whose stories within stories suited his theatrical training. Television changed the scale of his fame: a film actor known intensely in one region became a face known nationally, in a role drawn from a story every household already knew. That double identity, Punjabi cinema's leading man and Indian television's Indra, is the combination by which most obituaries and retrospectives still introduce him, and it explains why his death in Ludhiana was reported as national entertainment news rather than a regional story.

Later life in Ludhiana, honours and death

Kaul's later life was difficult, and it is part of his record. In 2011 he shifted to Ludhiana to start an acting school, but the project ran into losses and left him in financial difficulty. After he spoke openly about his situation, the Punjab government granted him aid of five lakh rupees. A hip fracture in 2015 left him bedridden for two and a half years, and he later lived in an old age home before moving to rented accommodation. His marriage had ended early: about a year after the wedding, his wife separated from him and moved abroad with their son. In 2020, during the national lockdown, he spoke of struggling for medicines, groceries and basic needs, and also of his wish to act again if anyone offered him a role. Satish Kaul died in Ludhiana on 10 April 2021, aged 74, of complications related to Covid 19, after a fever and a positive test in hospital, as his sister told the press. Punjab's Chief Minister at the time, Amarinder Singh, described him as a versatile actor who had played a pivotal role in promoting Punjabi cinema, art and culture, and as a votary of Punjab, Punjabi and Punjabiyat who would be remembered for making Punjabi cinema popular. The arc, from Srinagar to Pune to Bombay to the heart of Punjabi film, and finally to Ludhiana, is why his story belongs in Punjab's record as much as in film history.

ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ

ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਸਤੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਜੋ ਕਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਐਮਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚਾ ਓਮਕਾਰ ਨਾਥ ਐਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਿਆ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਕੌਲ ਨੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੰਬਈ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੇ ਕੁਝ ਰਸਮੀ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਦਾਕਾਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਨੀਂਹ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਨੋਟਿਸ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਜਾਂ ਬੰਬਈ ਦੀ ਥਾਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਬਣਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ।

ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ?

ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁੱਕਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦਮਦਾਰ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ: ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ, ਐਕਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਂ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇਖਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੀ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰੀ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਖੇਤਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੁਲਨਾ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਨਕਲ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ। 1970 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1980 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਫ਼ਿਲਮ ਕੌਲ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਦਰਸ਼ਕ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪੋਸਟਰਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ, ਜਦੋਂ ਪੀ ਟੀ ਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ: ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਰੋਲ

ਕੌਲ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਕਰੀਅਰ 1970 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਪੁਜਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਰੋਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਦ ਰਾਹੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪਰਬਤ ਵਿੱਚ 1973 ਵਿੱਚ ਰੇਹਾਨਾ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਨੋਟਿਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੰਗਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1975 ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਰਤਾਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਵੇਦ ਅਹਿਮਦ ਗੁਲਰੇਜ਼ ਦਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1976 ਵਿੱਚ ਹਰਫਨ ਮੌਲਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਂ ਨਾ ਟਿਕੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਚਰਿੱਤਰ ਰੋਲਾਂ ਵੱਲ ਆ ਗਏ: 1975 ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦੀ ਵਾਰੰਟ, 1986 ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਸ਼ ਘਈ ਦੀ ਕਰਮਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੂਤਨ ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ, 1987 ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਡਾਂਸ, 1988 ਵਿੱਚ ਕਮਾਂਡੋ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਲਖਨ। 1990 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੇਲ, ਇਲਾਨ, ਯਾਰਾਨਾ, ਪਿਆਰ ਤੋ ਹੋਨਾ ਹੀ ਥਾ ਅਤੇ ਆਂਟੀ ਨੰ. 1 ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਆਨੰਦ, ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ਼ ਖ਼ਾਨ ਸਮੇਤ ਕਈਆਂ ਨਾਲ ਸਕਰੀਨ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਿਆਂ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਾਲ

ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੌਲ ਨੂੰ ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਜੋ ਬੰਬਈ ਨੇ ਅਧੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 1979 ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦਾ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਗੋਰੀ ਦੀਆਂ ਝਾਂਜਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਜੋਸ਼ ਜਵਾਨੀ ਦਾ, ਵੇਹੜਾ ਲੰਬੜਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਨੇਕ ਪਰਵੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦਿਆਂ, 1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆਜ ਦੀ ਹੀਰ, ਇਸ਼ਕ ਨਿਮਾਣਾ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਠੰਡੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਜਗਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਭਰੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣ ਗਏ। 1983 ਵਿੱਚ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦੁਖਾਂਤਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਕੌਲ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਬੁਲ ਦਾ ਵੇਹੜਾ, ਯਾਰ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ, ਪਟੋਲਾ, ਸੁਹਾਗ ਚੂੜਾ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਜੱਟ ਦੀ ਵਰਗੇ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਸਕਰੀਨ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਤਕ ਪਛਾਣ ਪੱਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ: ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਆਇਆ ਬੰਬਈ ਅਦਾਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਸਿਤਾਰਾ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਕਰੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2013 ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਮਾਮਲਾ ਗੜਬੜ ਗੜਬੜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦੌਰ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ।

ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ: ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੌਲ ਭਗਵਾਨ ਇੰਦਰ ਹਨ। ਬੀ. ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮਹਾਕਾਵਿ ਜੋ 1988 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਇਹ ਰੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜੀ ਦੇ ਕਾਸਟਿੰਗ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਗੁਫ਼ੀ ਪੈਂਟਲ ਨੇ ਚੁਣ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਵਿਕਰਮ ਔਰ ਬੇਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੰਗਮੰਚ ਵਾਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਸੂਟ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ: ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਰ ਘਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਹਰੀ ਪਛਾਣ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਇੰਦਰ, ਉਹੀ ਜੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੋਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਖੇਤਰੀ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਥਾਂ ਕੌਮੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖ਼ਬਰ ਵਜੋਂ ਛਪੀ।

ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ

ਕੌਲ ਦਾ ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ ਔਖਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਲੁਧਿਆਣਾ ਆ ਗਏ, ਪਰ ਉਹ ਕੰਮ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਲੀ ਔਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਉਹ ਢਾਈ ਸਾਲ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ: ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਵਿਦੇਸ਼ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਕੌਮੀ ਲਾਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਵਾਈਆਂ, ਰਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਛਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਰੋਲ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ ਦੀ ਮੌਤ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਉਮਰ 74 ਸਾਲ ਸੀ, ਕੋਵਿਡ 19 ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਬੁਖ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਪਾਜ਼ਿਟਿਵ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਦਾਕਾਰ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਕਬੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ ਪੁਣੇ, ਬੰਬਈ, ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੱਕ ਦਾ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਥਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।