ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ (1446-1522) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ 1522 ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
- ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂ
- ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ
- ਜਨਮ
- 1446, ਲਾਹੌਰ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਚਾਹਲ
- ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ
- ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਅਤੇ ਮਾਈ ਭਰਾਈ
- ਵਿਆਹ
- ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ (ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ), 1460
- ਧੀ
- ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ (ਜਨਮ 1464)
- ਪੁੱਤਰ
- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਜਨਮ 1469)
All 9 facts
- ਮੁੱਖ ਪੰਨਾ
- ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਇ ਭੋਇ, ਹੁਣ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ
- ਦੇਹਾਂਤ
- 1522, ਕਰਤਾਰਪੁਰ
- ਧਰਮ
- ਸਿੱਖ ਧਰਮ
Mata Tripta Ji (1446-1522) was the mother of ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, the founder of Sikhism. She raised Nanak and his elder sister Nanaki in Talwandi, now ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, in a home remembered for its kindness to travellers. She died at Kartarpur in 1522, and Guru Nanak himself performed her last rites.
Who was Mata Tripta Ji?
Mata Tripta Ji is the woman with whom the history of Sikh women begins. She was the mother of Guru Nanak Dev Ji, and the person who brought the founder of Sikhism into the world. She was born in 1446, the daughter of Bhai Rama and Mai Bharai of Chahal, a village near Lahore, and in 1460 she married Mehta Kalu, the patwari, or keeper of land revenue records, of Talwandi. She had two children: a daughter, Nanaki, born in 1464, and a son, Nanak, born in 1469. The writers who describe her call her kind-hearted, soft-spoken, simple and humble, a woman who kept her home open and her temper gentle even when her husband's was not.
Her early life in Chahal
Tripta was born into a Hindu family in Chahal, also called Chaliawala, a village near Lahore in the Majha country between the Ravi and the Beas. Her father, Bhai Rama, was a Jhangar Khatri, and her mother, Mai Bharai, is named in some accounts as Bhirai. She had a brother, Krishan. Little else is recorded about her childhood, and the Janamsakhis, the traditional life stories of Guru Nanak, say almost nothing about her early years. What the sources agree on is the marriage: in 1460 she was wedded to Mehta Kalu, also called Kalyan Das, who had taken over his father's post as patwari of Talwandi Rai Bhoi after the family moved there. The couple settled in Talwandi, and their home, a single room at first, would become one of the most visited places in Punjab.
Life in Talwandi: a home open to travellers
Talwandi Rai Bhoi was a small village some thirty-five miles west of Lahore, and the house of Mehta Kalu stood at its heart. Weary saints and fakirs passing through the village would take rest there, and Mata Tripta welcomed and served them all. Her home was, in the words of the tradition, a sanctuary where travellers found warmth and rest, and the habit of serving strangers would later be at the centre of her son's teaching. The house was first known as Kalu ka Kotha, the house of Kalu, and later as Nanakayan, the home of Nanak. Today ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ stands on the spot. The shrine was established by Baba Dharam Chand, the grandson of Guru Nanak, and ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ is believed to have visited it. The present building was raised by Maharaja Ranjit Singh. Nanaki was born in the house in 1464, and five years later, in 1469, Nanak was born there. The Janamsakhi tradition gives his birth as the third day of the light half of Vaisakh, a Saturday, 15 April 1469, while his birth anniversary is now observed on the full moon of Kartik. The midwife who attended Mata Tripta was named Daulatan, and the storytellers say that when the astrologer Hardayal asked her the next morning what sound the child had made at birth, she answered that it was like the laughter of a wise man joining a social gathering.
Raising Nanak: sweets, coins and the Sacha Sauda
As a child Nanak was sociable and had many friends, and his mother liked to treat them. The oral tradition remembers that Mata Tripta would sometimes slip him a coin or two to spend on his friends, and that she often made sweets for him to share with them. She loved her son dearly, and his friends were always welcome in her home. But as Nanak grew, he began to question the customs around him. He refused to wear the sacred thread, and he rejected the claims of caste. His father was furious at what he saw as rebellion, and the house was often tense. Mata Tripta did not understand her son's mission either, but her response was different. When Kalu gave Nanak money to buy goods to trade in the nearest town, and Nanak instead spent it on food for starving holy men he met on the way, the act remembered as the Sacha Sauda, the true bargain, Kalu was enraged. Mata Tripta's heart melted. She could see the greatness in what her son had done, even at so young an age. When Nanak married Bibi Sulakhni, his mother was thrilled, and when his sons Sri Chand and then Lakhmi Das were born, she distributed sweetmeats through the whole village.
When Nanak left home: Sultanpur Lodhi and the Bein
When Nanak was grown, he went to live at ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ with his sister Nanaki, and worked there for about fourteen years as a storekeeper for Daulat Khan Lodi. Mata Tripta stayed in Talwandi with her husband. One morning, around 1499, Nanak went down to the river Bein to bathe, as he did every day, and did not come back. His clothes were found on the bank, and the town feared he had drowned. For three days there was no trace of him. On the third day he reappeared at a spot upstream, now marked by Gurdwara Sant Ghat, and spoke the words the tradition has never let go of: there is no Hindu, there is no Muslim. Soon after, he set out on the travels that would carry his message across Asia. When he returned to Talwandi from his journeys, his parents met him at the edge of the town. Nanak was overcome with emotion and wept when he met his mother. She offered him sweets and asked him to take off the beggar's gown and put on the clothes she had brought him, so that he would be seen in the best light before the friends and neighbours of the village.
Her last years and passing at Kartarpur
On one of Nanak's returns to Talwandi, Mata Tripta knew her end was near, and she asked him to stay. As Guru Nanak touched her feet to receive her blessings, she pulled him instead into one last loving embrace. She died at Kartarpur in 1522, soon after the death of her husband, Baba Kalu, in the same year. Guru Nanak performed her last rites himself, and he told those gathered that there was no need for rituals. They should meditate on God's name instead, and accept His will.
How is Mata Tripta Ji remembered today?
No gurdwara bears Mata Tripta Ji's name alone, and no separate shrine marks her life. She is remembered where she lived: at ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ in Nankana Sahib, the home she kept and the place of her son's birth, which pilgrims visit in their thousands for Guru Nanak's birth anniversary. A nineteenth-century fresco at Gurdwara Baba Atal in Amritsar shows her holding the baby Nanak, with Bibi Nanaki and the midwife Daulatan looking on, and it is one of the few images of her that survives. The history of Sikh women begins with her, not because she preached or led armies, but because she raised the child who did, in a home where strangers were fed and a son was free to become himself. That is the legacy the tradition keeps: a gentle, patient mother whose quiet strength stood at the start of a faith.
ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ (1446-1522) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ 1522 ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ?
ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਉਹ ਔਰਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1446 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਚਾਹਲ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਅਤੇ ਮਾਈ ਭਰਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1460 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਪਟਵਾਰੀ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ: ਧੀ ਨਾਨਕੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 1464 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਨਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਆਲੂ, ਮਿੱਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਸਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਔਰਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਨਰਮ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਤੇਜ਼ ਸੀ।
ਚਾਹਲ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ
ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਮਿਆਨ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਚਾਹਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਲੀਆਵਾਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਝੰਗੜ ਖੱਤਰੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮਾਈ ਭਰਾਈ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਰਾਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਜੀਵਨ ਕਥਾਵਾਂ, ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਬਾਰੇ ਲਗਭਗ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ। ਜਿਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ ਸਹਿਮਤ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਆਹ ਹੈ: 1460 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦਾ ਪਟਵਾਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕੋ ਕਮਰਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਲਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ: ਸਭ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਘਰ
ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਇ ਭੋਇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਪੈਂਤੀ ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਦਾ ਘਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸੰਤ ਅਤੇ ਫ਼ਕੀਰ ਉੱਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਜਨਬੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਹ ਆਦਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਘਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲੂ ਕਾ ਕੋਠਾ, ਭਾਵ ਕਾਲੂ ਦਾ ਘਰ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਾਯਣ, ਭਾਵ ਨਾਨਕ ਦਾ ਘਰ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਉਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੋਤੇ ਬਾਬਾ ਧਰਮ ਚੰਦ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 1464 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 1469 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਥੇ ਹੋਇਆ। ਜਨਮਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਸਾਖ ਦੀ ਤੀਜ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਹੁਣ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਾਈ ਦਾ ਨਾਂ ਦੌਲਤਾਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਥਾਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਜੋਤਸ਼ੀ ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਹੱਸਣ ਵਰਗੀ ਸੀ।
ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ: ਮਿਠਾਈਆਂ, ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਮਿਲਣਸਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੋ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਉਸ ਲਈ ਮਿਠਾਈਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਸਕੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਆਗਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਨਾਨਕ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਜਨੇਊ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਾਤ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਗ਼ਾਵਤ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਤਣਾਅ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਾਲੂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਹ ਪੈਸੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਭੁੱਖੇ ਸਾਧਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖੁਆਉਣ ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਲੂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦਾ ਦਿਲ ਪਿਘਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਇੰਨੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੇਖ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੱਖਮੀ ਦਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਈਆਂ ਵੰਡੀਆਂ।
ਜਦੋਂ ਨਾਨਕ ਘਰੋਂ ਗਏ: ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਅਤੇ ਬੇਈਂ
ਜਦੋਂ ਨਾਨਕ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਕੋਲ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਰਹਿਣ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਲਗਭਗ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ ਕੋਲ ਭੰਡਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। ਇੱਕ ਸਵੇਰ, ਲਗਭਗ 1499 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਬੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤ ਘਾਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ: ਨਾ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ, ਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਏਸ਼ੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਤਲਵੰਡੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਮਿਲੇ। ਨਾਨਕ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਠਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚੋਲਾ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਹ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜੋ ਉਹ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ।
ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤ
ਨਾਨਕ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ 1522 ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਰਸਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਕੋਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਕੱਲੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਯਾਦਗਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ: ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਘਰ ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਿੱਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲਈ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਬੀਬੀ ਨਾਨਕੀ ਅਤੇ ਦਾਈ ਦੌਲਤਾਂ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਅਜਨਬੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਸੀ। ਇਹੀ ਉਹ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਨਰਮ, ਸਬਰ ਵਾਲੀ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਤਾਕਤ ਇੱਕ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ।
More religion entries to explore
ਸਰੋਤ (6)
ਜੁਗਤੀ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਿਯੋਗ