ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਅਰਥ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਇੱਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਰ ਸ਼ਿਅਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਮੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋਣਾ, ਯਾਨੀ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਜ਼ਮ ਸ਼ਬਦ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
- 1ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਨਜ਼ਮ ਲਿਖੀ।She wrote a long nazm about her mother.
- 2ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਾਦ ਮਿਲੀ।His nazm won loud applause at the kavi darbar.
ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਅਰਥ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਇੱਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਰ ਸ਼ਿਅਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਮੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋਣਾ, ਯਾਨੀ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਜ਼ਮ ਸ਼ਬਦ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਅਰਥ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਇੱਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਰ ਸ਼ਿਅਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਮੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋਣਾ, ਯਾਨੀ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਜ਼ਮ ਸ਼ਬਦ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
What does nazm mean?
Nazm is an Arabic word. Punjabi University's Sahit Kosh explains that it first meant threading pearls on a single string, and from there came to mean arranging or putting in order; in poetry it means setting thoughts in a fixed metre. Arabic and Persian writing therefore called verse nazm and prose nasr, and Punjabi University's school-level dictionary still gives the plain meaning kavita, a poem. Bhai Kahn Singh Nabha's Mahan Kosh records the same senses, arrangement and verse.
Nazm and ghazal
For a long time any poem could be called a nazm, and the Sahit Kosh even counts the ghazal among its forms. In the 20th century, Punjabi University's Bal Vishvkosh explains, the nazm became a form of its own: a reasoned poem led by thought, with its argument running from end to end. Much Punjabi nazm today is written in free verse, which in Pakistan is called nasri nazm, though some critics hold that rhythm and feeling must still lead. The critic Kesar Singh Kesar set the nazm apart from the song form called geet as well as from the ghazal.
The nazm in Punjabi poetry
According to the Bal Vishvkosh, Bawa Balwant was the first Punjabi poet to call some of his poems nazm or azad nazm. The free-verse poems of Puran Singh can be read as the beginnings of the Punjabi nazm, but its real pioneer was Diwan Singh Kalepani, whose nazms are both free in form and rich in argument. ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ also took up the nazm in the next generation, and the name became common with the poets who followed, among them ਪਾਸ਼, Surjit Patar and Jagtar.
The Urdu nazm
In Urdu the nazm is the great partner of the ghazal, and many poets from Punjab wrote both: ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼ is among the best-known Urdu nazm poets, ਅਹਿਮਦ ਨਦੀਮ ਕਾਸਮੀ wrote in both the ghazal and the modern nazm, and Sahir Ludhianvi's first collection, Talkhiyan (1944), gathers ghazals and nazms. In a nazm the title usually carries the central theme and the lines are linked to one another, so the poem is read as one whole.
ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਨਜ਼ਮ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਕੋਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਅਰਥ ਮੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਕਾਵਿ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਵਜ਼ਨ-ਤੋਲ ਵਿੱਚ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਦ ਨੂੰ ਨਜ਼ਮ ਅਤੇ ਗੱਦ ਨੂੰ ਨਸਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ ਦਾ ਕੋਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਕਵਿਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵੀ ਇਹੀ ਅਰਥ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪਦ ਕਾਵਿ, ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਜ਼ਮ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਮ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਕੋਸ਼ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਮ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀ ਬਣ ਗਈ: ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਕਵਿਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਜ਼ਮ ਛੰਦ ਮੁਕਤ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਸਰੀ ਨਜ਼ਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੈਅ-ਤਾਲ ਅਤੇ ਭਾਵ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਫਿਰ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਲੋਚਕ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰ ਨੇ ਨਜ਼ਮ ਨੂੰ ਗੀਤ ਨਾਂ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਵੰਨਗੀ ਮੰਨਿਆ।
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ
ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਮ ਜਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਮੁੱਢ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮੋਢੀ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਛੰਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੀ। ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਵੀ ਨਜ਼ਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਨਾਂ ਆਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਜਗਤਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਰਦੂ ਨਜ਼ਮ
ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜੋੜੀਦਾਰ ਵੰਨਗੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਲਿਖੀਆਂ: ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼ ਉਰਦੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਨਜ਼ਮਗੋ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ, ਅਹਿਮਦ ਨਦੀਮ ਕਾਸਮੀ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਜ਼ਮ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਲਖ਼ੀਆਂ (1944) ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹਨ। ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੀ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ਬਦ
ਸਰੋਤ (3)
ਜੁਗਤੀ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਿਯੋਗ