Ik Si Anita (1964) is a novella by Amrita Pritam, the leading woman writer of twentieth century Punjabi, whose title means There was an Anita. It is a story of a woman, of love that cannot speak its name, and of trust betrayed, and Amrita herself said she carried a little more of Sahir Ludhianvi into it than into almost anything else she wrote. When the novella was published in Urdu, a reader in Hyderabad wrote to Amrita that the story of Anita was hers.
Punjabi, Gurmukhi- Punjabi name
- ਇੱਕ ਸੀ ਅਨੀਤਾ
- Author
- Amrita Pritam (1919-2005)
- Published
- 1964
- Language
- Punjabi (Gurmukhi)
- Form
- Novella (Amrita's own word; some reference lists place it among her 1964 poetry collections)
- Also published in
- Urdu
All 9 facts
- Characters
- Anita, Shanti Bibi
- Inspired by
- Sahir Ludhianvi (per the author's autobiography, Rasidi Ticket)
- Related story
- Do Aurtan: Number 5 (a fuller sketch of Shanti Bibi)
Characters
Ik Si Anita (1964) is a novella by Amrita Pritam (1919 to 2005), the leading woman writer of twentieth century Punjabi, whose title means There was an Anita. It is a story of a woman, of love that cannot speak its name, and of trust betrayed, and Amrita herself said she carried a little more of Sahir Ludhianvi into it than into almost anything else she wrote. Some reference lists place the book among her poetry collections of 1964; Amrita herself called it a novella, and this guide follows her word.
About the book
Ik Si Anita appeared in 1964, in the middle of Amrita's most productive decade and four years after her divorce from Pritam Singh in 1960, the break after which her work turned explicitly feminist. It came in a cluster of 1964 books that also included Chak Nambar Chatti, and it belongs to the years when she was writing the novels and stories that made her name: Pinjar had appeared in 1950, Sunehade, the long poem that won her the Sahitya Akademi Award in 1956, was already behind her, and Rasidi Ticket, her autobiography, was still twelve years away. The novella is short, plainly told, and built around two women, Anita and Shanti Bibi, and it is one of the books in which Amrita's life and her fiction are hardest to separate.
Anita and Shanti Bibi
Anita is the heroine, and Shanti Bibi is the other woman of the book, and what Amrita tells us about them in her autobiography is more revealing than any summary. Shanti Bibi, she writes, somehow could not express all that was welling up in her, and so Amrita felt compelled to write a longer story, Number 5, to say what the novella had left unsaid. The fuller sketch of Shanti Bibi is drawn there, in Do Aurtan. Shanti Bibi was a child of tender years when Amrita first met her, and Amrita paid for her education and had her living with her, until the trust between them was broken in 1959. That was the moment, Amrita writes, when she saw the last of her, a star fallen from the sky, the star of truth. The novella carries that grief in fictional form: a woman whose story is true enough that other women recognised it as their own.
What does "Ik Si Anita" mean?
Ik si Anita means There was an Anita, or A girl named Anita. The title is a plain statement, and it is also a riddle, because the book never quite tells the reader who Anita is. Amrita never identified her, and that is the point: Anita is not one woman but the woman any reader might be, a girl whose story could belong to anyone. When the novella was published in Urdu, a reader in Hyderabad wrote to Amrita that the story of Anita was hers, and offered to meet her in Delhi, then withdrew the plan. Amrita never found out what happened to her. The title holds that mystery open: there was an Anita, and there still is, wherever a woman reads the book and finds herself in it.
A reader who recognised herself
The story of the Hyderabad reader is the book's own reception history, told in a few lines. When Ik Si Anita was published in Urdu, a woman from Hyderabad wrote to Amrita that the story of Anita was hers. She offered to meet Amrita in person at Delhi, but afterwards withdrew the plan. Amrita never learned what became of her. The episode matters because it shows what the novella does: it tells a woman's story so plainly that a stranger in another city, in another language, can read it and say, that is me. For a writer whose heroines are always in search of truth, that recognition was the point of the book.
Themes
The first theme is love that cannot be named. Amrita met the poet Sahir Ludhianvi at a mushaira in Preet Nagar in 1944, and the love that followed, unfulfilled and lifelong, runs through her work. Sunehade, the long poem she wrote for Sahir, won her the Sahitya Akademi Award in 1956, and she once filled a whole sheet with his name, Sahir, Sahir, Sahir, for a press photograph. She says she carried a little more of Sahir into Ashu, into Ik Si Anita, and into Dilli Diyan Gallian, through the character of Sagar, than into any of her other novels. The second theme is truth, and its betrayal. Amrita's heroines are always in search of truth, and the novella's two women, Anita and Shanti Bibi, carry that search, and the grief when truth is broken, in a story that was written out of a real wound. The third theme is the one her work turned to after her divorce in 1960: a woman's right to her own life, her own story and her own voice, told without apology.
The author
Amrita Pritam (1919 to 2005) was the first prominent woman poet and novelist in Punjabi. Born in Gujranwala, she published her first collection of poems, Amrit Lehran, in 1936, and went on to write over a hundred books, including Pinjar (1950), the novel of Partition that this Kosh also holds, and Rasidi Ticket (1976), her autobiography. She was the first woman to win the Sahitya Akademi Award, in 1956 for Sunehade, and she went on to win the Jnanpith Award in 1982, the Padma Shri in 1969 and the Padma Vibhushan in 2004. She worked at All India Radio in Delhi until 1961, and edited the Punjabi monthly Nagmani with Imroz for 33 years. Her full life is told in her people entry in this Kosh.
Reception and legacy
Ik Si Anita sits between the two great landmarks of Amrita's career, the poetry that made her famous and the autobiography that made her a legend, and it is remembered as one of the books in which her life and her fiction are closest. It is not her most famous work; Pinjar and Rasidi Ticket hold that place. But it is one of the most personal, and one of the few in which she has told us, in her own words, where a story came from: a young woman she knew since childhood, a love she never named, and a betrayal in 1959 that she never forgot. For readers of Punjabi literature it is a small book that opens a large door, into the years when Amrita became the voice of Punjabi women, and into the story of a woman called Anita who was, and still is, any woman at all.
ਇੱਕ ਸੀ ਅਨੀਤਾ (1964) ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ (1919 ਤੋਂ 2005) ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਵਲਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ: ਇੱਕ ਅਨੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਉਸ ਪਿਆਰ ਦੀ ਜੋ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੇ ਭਰੋਸੇ ਦੀ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਿਖਤ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਾਰਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੰਦਰਭ ਸੂਚੀਆਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 1964 ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਵਲਿਕਾ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੋਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ
ਇੱਕ ਸੀ ਅਨੀਤਾ 1964 ਵਿੱਚ ਛਪੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਫਲਦਾਇਕ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਟੁੱਟਣਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਔਰਤਵਾਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ 1964 ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੱਕ ਨੰਬਰ ਛੱਤੀ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਹ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖ ਰਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਬਣਾਇਆ: ਪਿੰਜਰ 1950 ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਸੁਨੇਹੜੇ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਕਵਿਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1956 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਸੀਦੀ ਟਿਕਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ, ਅਜੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੂਰ ਸੀ। ਨਾਵਲਿਕਾ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਸਾਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਔਰਤਾਂ, ਅਨੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬੀਬੀ, ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲਪ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਅਨੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬੀਬੀ
ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬੀਬੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਬੀਬੀ, ਉਹ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਕਹਾਣੀ, ਨੰਬਰ 5, ਲਿਖਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਨਾਵਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਬੀਬੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਉੱਥੇ, ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਬੀਬੀ ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖਰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ 1959 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਾ। ਉਹ ਪਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ, ਅਸਮਾਨੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਤਾਰਾ, ਸੱਚ ਦਾ ਤਾਰਾ। ਨਾਵਲਿਕਾ ਉਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਗਲਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਔਰਤ ਜਿਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੰਨੀ ਸੱਚੀ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ।
“ਇੱਕ ਸੀ ਅਨੀਤਾ” ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਇੱਕ ਸੀ ਅਨੀਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ: ਇੱਕ ਅਨੀਤਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਅਨੀਤਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ। ਇਹ ਨਾਂ ਇੱਕ ਸਾਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਬੁਝਾਰਤ ਵੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਤਾਬ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ ਕਿ ਅਨੀਤਾ ਕੌਣ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਦੇ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ: ਅਨੀਤਾ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਠਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜਿਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਾਵਲਿਕਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਛਪੀ, ਤਾਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਠਕ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਨੀਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਯੋਜਨਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਨਾਂ ਉਸ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਖਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਅਨੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਔਰਤ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਪਾਠਕ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਪਾਠਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਵਾਗਤ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਨੀਤਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਛਪੀ, ਤਾਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਨੀਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਵਲਿਕਾ ਕੀ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਇਹ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੰਨੀ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਲਈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਛਾਣ ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ੇ
ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਾ ਉਹ ਪਿਆਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੀ ਕਵੀ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ 1944 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਅਧੂਰਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸੁਨੇਹੜੇ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਰ ਲਈ ਲਿਖੀ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1956 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਈ ਪੂਰਾ ਪੰਨਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ, ਸਾਹਿਰ, ਸਾਹਿਰ, ਸਾਹਿਰ, ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਸ਼ੂ, ਇੱਕ ਸੀ ਅਨੀਤਾ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਗਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਾਰਿਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਧੋਖਾ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੀਆਂ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਵਲਿਕਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਔਰਤਾਂ, ਅਨੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬੀਬੀ, ਉਸ ਭਾਲ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਤੀਜਾ ਵਿਸ਼ਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ 1960 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜੀ: ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ, ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਹੱਕ, ਬਿਨਾਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਲੇਖਕ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ (1919 ਤੋਂ 2005) ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਨ। ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1936 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਹਿਰਾਂ, ਛਾਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਜਰ (1950), ਵੰਡ ਦਾ ਨਾਵਲ ਜੋ ਇਸ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਸੀਦੀ ਟਿਕਟ (1976), ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸਨ, 1956 ਵਿੱਚ ਸੁਨੇਹੜੇ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ, 1969 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਮਿਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1961 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਮਰੋਜ਼ ਨਾਲ 33 ਸਾਲ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਸਿਕ ਨਾਗਮਣੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਇਸ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕ ਐਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ
ਇੱਕ ਸੀ ਅਨੀਤਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰਾਂ, ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਤਮਕਥਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਤਕਥਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲਪ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਪਿੰਜਰ ਅਤੇ ਰਸੀਦੀ ਟਿਕਟ ਉਹ ਥਾਂ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ: ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਜਿਸ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਅਤੇ 1959 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧੋਖਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਨੀਤਾ ਨਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਔਰਤ।
Editions and translations
- Ik Si AnitaPunjabi, Gurmukhi, originalOriginal
- Ik Si AnitaUrdu editionEdition
The author
Connected
More to read
Sources (4)
Jugti is free and independent. Reader support keeps the Kosh growing.
Support