Raj Kapoor: Peshawar-born showman of Indian cinema

Raj Kapoor (born Shrishti Nath Kapoor; 14 December 1924 to 2 June 1988) was an Indian actor, director and producer, remembered as the greatest showman of Indian cinema. Born in Peshawar into a Punjabi family whose roots lay in Samundri in Lyallpur district, he founded R. K. Films, played a Chaplin-like tramp in Awaara and Shree 420, and directed Sangam and Bobby, films that carried Hindi cinema to audiences from Moscow to China.

Born in Peshawar, raised on the move

Raj Kapoor was born at Kapoor Haveli in the Qissa Khwani Bazaar neighbourhood of Peshawar, the eldest son of the actor Prithviraj Kapoor and Ramsarni Kapoor. The family was a Punjabi Hindu Khatri family that hailed originally from Samundri, a town in the Lyallpur district of Punjab, now in the Faisalabad district of Pakistan. Peshawar itself then lay in the North-West Frontier Province, not in Punjab, and the family later moved to Bombay for work and schooling. Raj studied at schools in Dehradun, Calcutta and Bombay as his father's career moved the household from city to city.

He first appeared on screen as a child in Inquilab in 1935 and took a lead role in Kidar Sharma's Neel Kamal in 1947. A year later, at only 24, he founded his own banner, R. K. Films, and directed Aag, the first of his many films with the actress Nargis, who became his defining screen partner.

How did Raj Kapoor become famous far beyond India?

The year 1949 made him a star: Andaz and his own Barsaat were huge hits, and Barsaat briefly became the highest-grossing Indian film of its time. Then came Awaara in 1951, where his tramp character, cheerful and honest through every hardship, was modelled on Charlie Chaplin's Little Tramp. Awaara competed for the Palme d'Or at Cannes, its songs by Shankar Jaikishan became the best-selling Hindi film album of the 1950s, and in the Soviet Union the film drew around 100 million admissions, making Kapoor a household name there, as well as in China, Turkey and Afghanistan.

Shree 420 in 1955 repeated the magic. Its song Mera Joota Hai Japani, my shoes are Japanese but my heart is Indian, became an anthem of the young nation, and Time magazine later ranked his Awaara performance among the ten greatest in world cinema. Few actors anywhere have been loved so widely outside their own country.

The director: Sangam, Mera Naam Joker and Bobby

As a director, Kapoor thought on a grand scale. Sangam in 1964 was the first Indian film shot extensively abroad, in London, Paris and Switzerland, and was one of the biggest hits of the decade. His most personal film, Mera Naam Joker in 1970, took six years to make and failed at the box office, leaving him in financial trouble; audiences later came to call it a misunderstood masterpiece.

He answered failure with Bobby in 1973, a teenage romance that launched his son Rishi Kapoor and the newcomer Dimple Kapadia and became the highest-grossing film of its year. He directed through the next decade, with Satyam Shivam Sundaram, Prem Rog and finally Ram Teri Ganga Maili in 1985, the biggest hit of its year and his last completed film.

Family and the Kapoor dynasty

Raj Kapoor married Krishna Malhotra in 1946, and their sons Randhir, Rishi and Rajiv all became actors, as did his younger brothers Shammi Kapoor and Shashi Kapoor. The line continues today with his grandson Ranbir Kapoor, one of Hindi cinema's leading stars, making the Kapoors the most enduring acting family in India.

Honours and legacy

Kapoor won three National Film Awards and eleven Filmfare Awards, and the Government of India gave him the Padma Bhushan in 1971. In 1988 he was named for the Dadasaheb Phalke Award, Indian cinema's highest honour; he collapsed at the award ceremony in New Delhi and died of asthma complications at the All India Institute of Medical Sciences on 2 June 1988, aged 63. The cross-border romance Henna, which he was preparing when he died, was completed by his sons and released in 1991. A statue of him stands on the Walk of the Stars at Bandra in Mumbai, and film writers often call him Bollywood's Clark Gable. From a haveli in Peshawar and a family from Samundri, he built a cinema that Punjab, India and half the world still recognise as their own.

ਰਾਜ ਕਪੂਰ (ਜਨਮ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਥ ਕਪੂਰ; 14 ਦਸੰਬਰ 1924 ਤੋਂ 2 ਜੂਨ 1988) ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਮੈਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਰ. ਕੇ. ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਬਣਾਈ, ਅਵਾਰਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ 420 ਵਿੱਚ ਚੈਪਲਿਨ ਵਰਗਾ ਭਟਕਦਾ ਨਾਇਕ ਨਿਭਾਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਗਮ ਅਤੇ ਬੌਬੀ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਚੀਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਸਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ

ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਕਿੱਸਾ ਖਵਾਨੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਪ੃ਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਰਾਮਸਰਨੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੋਂ ਸੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕਸਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਬੰਬਈ ਆ ਵੱਸਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਘਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਨੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।

ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1935 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਆਏ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਕਿਦਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਨੀਲ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸਿਰਫ਼ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੈਨਰ ਆਰ. ਕੇ. ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਗ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨਰਗਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੀ। ਨਰਗਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਛਾਣੀ ਪਰਦਾ ਸਾਥਣ ਬਣੀ।

ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੰਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ?

ਸਾਲ 1949 ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਤਾਰਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ: ਅੰਦਾਜ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਰਸਾਤ ਵੱਡੀਆਂ ਹਿੱਟ ਰਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ 1951 ਵਿੱਚ ਅਵਾਰਾ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਟਕਦਾ ਪਾਤਰ, ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ, ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਟਕਦੇ ਆਦਮੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਅਵਾਰਾ ਕੈਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਮ ਡੀ'ਓਰ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਐਲਬਮ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਦਸ ਕਰੋੜ ਦਰਸ਼ਕ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਪੂਰ ਉੱਥੇ ਘਰ ਘਰ ਦਾ ਨਾਂ ਬਣ ਗਏ, ਚੀਨ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ।

ਸ਼੍ਰੀ 420 ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਜਾਦੂ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਗੀਤ ਮੇਰਾ ਜੂਤਾ ਹੈ ਜਾਪਾਨੀ, ਮੇਰੇ ਜੁੱਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਹਨ ਪਰ ਦਿਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੈ, ਨੌਜਵਾਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਗੀਤ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਵਾਰਾ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਦਸ ਮਹਾਨ ਅਦਾਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਦਾਕਾਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ: ਸੰਗਮ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ ਅਤੇ ਬੌਬੀ

ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕਪੂਰ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸੋਚਦੇ ਸਨ। 1964 ਦੀ ਸੰਗਮ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੂਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ, ਲੰਡਨ, ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਫ਼ਿਲਮ, 1970 ਦੀ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ, ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝੀ ਗਈ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਬੌਬੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਪਿਆਰ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ ਡਿੰਪਲ ਕਪਾਡੀਆ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣੀ। ਉਹ ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਸਤਯਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ, ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ ਅਤੇ ਅਖੀਰ 1985 ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਫ਼ਿਲਮ ਰਹੀ।

ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਖਾਨਦਾਨ

ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦਾ ਵਿਆਹ 1946 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਣਧੀਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਸਾਰੇ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਵੀ। ਇਹ ਲੜੀ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੋਤੇ ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਅਦਾਕਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ

ਕਪੂਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। 1988 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ; ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦਮੇ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ 2 ਜੂਨ 1988 ਨੂੰ 63 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਕਹਾਣੀ ਹਿਨਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ 1991 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰਾ ਵਿਖੇ ਵਾਕ ਆਫ ਦਾ ਸਟਾਰਜ਼ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੁੱਤ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਲੇਖਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਕਲਾਰਕ ਗੇਬਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੀ ਇੱਕ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੋਂ ਆਏ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਸਿਨੇਮਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਦੁਨੀਆ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।