Rajendra Kumar: Sialkot-born Jubilee Kumar

Rajendra Kumar (born Rajendra Kumar Tuli; 20 July 1927 to 12 July 1999) was an Indian film actor, producer and director, known across India as Jubilee Kumar. Born near Sialkot in Punjab, he rose from an assistant director's job in Bombay to become one of the biggest stars of Hindi cinema in the 1960s, when film after film of his ran for a silver jubilee of 25 weeks. His best remembered films include Mother India, Dhool Ka Phool, Dil Ek Mandir, Mere Mehboob, Sangam and Suraj.

Born near Sialkot, uprooted by Partition

Rajendra Kumar was born on 20 July 1927 to Lakshmichand Tuli, in a Punjabi Hindu Khatri family. The family lived at Sankhatra, a village near Sialkot in the Punjab of British India, now in Pakistan. His grandfather was a successful military contractor and his father had a textile business in Karachi. Rajendra Kumar studied at Hailey College of Commerce in Lahore, where he took an interest in films and theatre.

Partition changed everything for the family. They left their land and property behind and moved to India, first to Delhi and then to Bombay, where Rajendra Kumar tried his luck in the Hindi film industry. He did not start as a hero. For nearly five years he worked as an assistant to the director H. S. Rawail, on films such as Patanga, Sagai and Pocket Maar, taking small uncredited roles along the way.

How did Rajendra Kumar become Jubilee Kumar?

His first small screen roles came in Patanga in 1949 and Jogan in 1950, where he played a friend of Dilip Kumar. The producer Devendra Goel noticed him in Jogan and gave him his first lead role, in Vachan in 1955. The film was a hit and became his first silver jubilee success, earning him the description of a star being born.

Then came Mehboob Khan's Mother India in 1957, in which he played the eldest son of Nargis's character, alongside Sunil Dutt. The film was a huge success and one of the highest grossing films of its year, and it fixed Rajendra Kumar in the public mind as a serious leading man. In 1959 he had three hits in a row: the musical Goonj Uthi Shehnai, Chirag Kahan Roshni Kahan, and Yash Chopra's first film as director, Dhool Ka Phool, whose song about a child belonging to no religion became famous across India. B. R. Chopra's songless courtroom film Kanoon followed in 1960 and was also a hit.

A silver jubilee meant a film running for 25 weeks in a cinema. At his peak, five or six of Rajendra Kumar's films were running that long at the same time, and the name Jubilee Kumar stuck to him for the rest of his life.

The golden 1960s: Dil Ek Mandir to Suraj

The year 1961 brought a run of successes, including Gharana and Aas Ka Panchhi. In 1963 he starred in Dil Ek Mandir, a romantic drama that won him his first Filmfare nomination for Best Actor, and in Mere Mehboob, a Muslim social film whose songs, composed by Naushad, were among the best selling Hindi film music of the decade. Mere Mehboob topped the box office in 1963.

In 1964 he appeared in two of the year's biggest films: Ayee Milan Ki Bela, which brought him another Best Actor nomination, and Raj Kapoor's Sangam, a love triangle with Vyjayanthimala that became one of the highest grossing films of the 1960s and earned him a Best Supporting Actor nomination. The next year, Arzoo, in which he played a disabled man, brought a third Best Actor nomination. In 1966 came Suraj, a big budget romance whose songs are still played today, and which became his sixth hit in a row.

What set him apart was not showmanship but steadiness. His screen manner was gentle and romantic, with a smile and a voice that suited the musical love stories of the time. Producers trusted him because his films returned their money quickly, and audiences trusted him because the songs and stories rarely disappointed.

Later years: character roles and a producer's chair

From 1969, the rise of Rajesh Khanna took some of the momentum from Rajendra Kumar's career, but he still had successes, including Anjaana and Talash in 1969, Geet and Ganwaar in 1970, and Gora Aur Kala in 1972. In 1978 he bounced back with Saajan Bina Suhagan, opposite Nutan, which was a big hit, and he moved gradually into character roles in the late 1970s and 1980s.

He also worked behind the camera. He produced films through the 1970s and 1980s, and in 1981 he launched his son Kumar Gaurav as a hero in Love Story, which became one of the biggest hits of the year. He later produced Naam in 1986 and Phool in 1993, in which he also made his last appearance as an actor.

Family, friendships and honours

Rajendra Kumar married Shukla Behl in 1954. She was the sister of the film producers Ramesh Behl and Shyam Behl. They had three children: a son, Kumar Gaurav, and two daughters. His closest friendships in the film world were with Raj Kapoor and Sunil Dutt. The two families later became relatives when Kumar Gaurav married Namrata, the daughter of Sunil Dutt and Nargis.

Despite his success, he never won a Filmfare acting award, although he was nominated four times. The Government of India honoured him with the Padma Shri in 1970 for his contribution to Indian cinema. He was also made a Justice of the Peace and served as an honorary magistrate.

Death and legacy

Rajendra Kumar died in Mumbai on 12 July 1999, at the age of 71, after an illness. He had acted in more than 80 films over a career of nearly five decades, from a small role in 1949 to his final film in 1993. India Post issued a stamp in his honour in 2013, and in 2020 a biography of him, Jubilee Kumar, by Seema Sonik Alimchand, was published.

His films still play on television and in song programmes, and the title Jubilee Kumar still means something simple in Hindi cinema: a star whose films did not just open well, but stayed, week after week, until the whole country knew the songs by heart.

ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ (ਜਨਮ ਨਾਂ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਟੁੱਲੀ; 20 ਜੁਲਾਈ 1927 ਤੋਂ 12 ਜੁਲਾਈ 1999) ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੁਬਲੀ ਕੁਮਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਨੇੜੇ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣੇ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ 25 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਮਨਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ, ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ, ਦਿਲ ਏਕ ਮੰਦਿਰ, ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ, ਸੰਗਮ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸਿਆਲਕੋਟ ਨੇੜੇ ਜਨਮ, ਵੰਡ ਨਾਲ ਉਜਾੜਾ

ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਜੁਲਾਈ 1927 ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀਚੰਦ ਟੁੱਲੀ ਦੇ ਘਰ, ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਆਲਕੋਟ ਨੇੜੇ ਸੰਖਤਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ੌਜੀ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ। ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਹੇਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਲੱਗਾ।

ਵੰਡ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਰਤ ਆ ਗਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੰਬਈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਸਾਲ ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਰਾਵੈਲ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਰਹੇ, ਪਤੰਗਾ, ਸਗਾਈ ਅਤੇ ਪਾਕੇਟ ਮਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ।

ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਜੁਬਲੀ ਕੁਮਾਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ?

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ 1949 ਵਿੱਚ ਪਤੰਗਾ ਅਤੇ 1950 ਵਿੱਚ ਜੋਗਨ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਦੋਸਤ ਬਣੇ। ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇਵੇਂਦਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋਗਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ 1955 ਵਿੱਚ ਵਚਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੱਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਹਿੱਟ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਭਰਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

ਫਿਰ 1957 ਵਿੱਚ ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਰਗਿਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ, ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਦੇ ਨਾਲ। ਫ਼ਿਲਮ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਰਹੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1959 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿੱਟ ਆਈਆਂ: ਸੰਗੀਤਕ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ ਸ਼ਹਿਨਾਈ, ਚਿਰਾਗ ਕਹਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਹਾਂ, ਅਤੇ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਗੀਤ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਬੀ. ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲੀ ਅਦਾਲਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਨੂਨ 1960 ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹਿੱਟ ਰਹੀ।

ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਕਿਸੇ ਸਿਨੇਮੇ ਵਿੱਚ 25 ਹਫ਼ਤੇ ਚੱਲੇ। ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੁਬਲੀ ਕੁਮਾਰ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਜੁੜ ਗਿਆ।

ਸੁਨਹਿਰੀ 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ: ਦਿਲ ਏਕ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਤੱਕ

ਸਾਲ 1961 ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਆਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰਾਣਾ ਅਤੇ ਆਸ ਕਾ ਪੰਛੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1963 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਲ ਏਕ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਸ ਦੇ ਗੀਤ, ਨੌਸ਼ਾਦ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ, ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣੇ। ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ 1963 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਹੀ।

1964 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ: ਆਈ ਮਿਲਨ ਕੀ ਬੇਲਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੀ ਸੰਗਮ, ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਤਿਕੋਣ ਜੋ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਆਰਜ਼ੂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣੇ, ਲਈ ਤੀਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। 1966 ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਆਈ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਜਟ ਵਾਲੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਸ ਦੇ ਗੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇਵੀਂ ਹਿੱਟ ਬਣੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦਿਖਾਵਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਠਹਿਰਾਅ ਸੀ। ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਰਮ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੀ, ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਪਿਆਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਲਦੀ ਪੈਸਾ ਵਾਪਸ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ: ਚਰਿੱਤਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੀ ਕੁਰਸੀ

1969 ਤੋਂ, ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੇ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕੁਝ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1969 ਵਿੱਚ ਅੰਜਾਣਾ ਅਤੇ ਤਲਾਸ਼, 1970 ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਅਤੇ ਗੰਵਾਰ, ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਗੋਰਾ ਔਰ ਕਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਜਨ ਬਿਨਾ ਸੁਹਾਗਨ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਨੂਤਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇ।

ਉਹ ਕੈਮਰੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਹੇ, ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਮਾਰ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਲਵ ਸਟੋਰੀ ਨਾਲ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 1986 ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਫੂਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਪਰਿਵਾਰ, ਦੋਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ

ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਵਿਆਹ 1954 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਲਾ ਬਹਿਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਰਮੇਸ਼ ਬਹਿਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬਹਿਲ ਦੀ ਭੈਣ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ: ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਮਾਰ ਗੌਰਵ, ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੀਆਂ ਦੋਸਤੀਆਂ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਨਾਲ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਣ ਗਏ ਜਦੋਂ ਕੁਮਾਰ ਗੌਰਵ ਨੇ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਅਤੇ ਨਰਗਿਸ ਦੀ ਧੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਚਾਰ ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਏ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1970 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜਸਟਿਸ ਆਫ਼ ਦਾ ਪੀਸ ਵੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਦੇਹਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ

ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 12 ਜੁਲਾਈ 1999 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ, 71 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ। ਉਹ 1949 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ 1993 ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਤੱਕ, ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਭਾਰਤ ਡਾਕ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਸੋਨਿਕ ਅਲੀਮਚੰਦ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨੀ, ਜੁਬਲੀ ਕੁਮਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੁਬਲੀ ਕੁਮਾਰ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਸਿਤਾਰਾ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਦਿਲੋਂ ਨਾ ਸਿੱਖ ਲਵੇ।