Yash Chopra: Lahore-born founder of Yash Raj Films

Yash Chopra (born Yash Raj Chopra; 27 September 1932 to 21 October 2012) was a Lahore-born Indian film director and producer who founded Yash Raj Films and shaped the look of Hindi film romance for half a century. From Waqt and Deewaar to Chandni, Veer-Zaara and Jab Tak Hai Jaan, his films joined strong women, beloved music and foreign locations into a style that Bollywood still copies.

Lahore childhood, Jalandhar schooling

Yash Chopra was born in Lahore, the youngest of eight children of an accountant in the public works department of British Punjab. The family was a Punjabi Hindu Khatri family, and the boy was largely brought up in Lahore in the house of his elder brother Baldev Raj Chopra, who would himself become a major filmmaker. He studied at Doaba College in Jalandhar, and after Partition the family moved to Ludhiana before he made his way to Bombay, hoping first to work as an assistant director.

He learnt the craft from the floor up, assisting the director I. S. Johar and then his own brother B. R. Chopra on films such as Ek Hi Rasta, Naya Daur and Sadhna. In 1959, B. R. Films gave him his first film as director, Dhool Ka Phool.

How did Yash Chopra change Hindi cinema?

His second film, Dharmputra in 1961, was among the first Hindi films to face the wounds of Partition and communal violence, the world his own family had lived through, and it won the National Film Award for Best Feature Film in Hindi. Then Waqt in 1965 changed the shape of the popular film: an ensemble of stars, a family split apart and found again, songs and glamour woven into melodrama. It made him a leading director and set a template the industry used for decades.

After the songless thriller Ittefaq in 1969, he left his brother's banner in 1970 to found Yash Raj Films, opening with Daag in 1973. Deewaar in 1975, written for Amitabh Bachchan at the height of his angry young man years, became a landmark, and Kabhi Kabhie and Trishul followed. He was no longer one director among many; he was a studio in himself.

The king of romance

The 1980s tested him with a run of failures, and he answered with Chandni in 1989, a sweeping romance that revived the musical love story, dressed its heroine Sridevi in white, and sent a generation of Indian filmgoers dreaming of Switzerland, where he had first shot Sangam decades earlier. Lamhe in 1991, his own favourite among his films, deepened with time into a classic.

He was the first director to work with Shah Rukh Khan's darker side in Darr in 1993, and their partnership ran through Dil To Pagal Hai to Veer-Zaara in 2004, a love story across the India and Pakistan border rooted in the Punjab he was born in. He directed his final film, Jab Tak Hai Jaan, at the age of 80. His studio also made the film that outlasted them all: Dilwale Dulhania Le Jayenge in 1995, directed by his son Aditya, became one of the longest-running films in the history of Indian cinema.

Switzerland, which he had first visited on his honeymoon, became his signature landscape, and the country returned the love: a lake in the Alps was named the Chopra Lake in his honour, the town of Interlaken raised his statue, and in 2010 the Swiss government named him an Ambassador of Switzerland. Film writers credit Chopra with ending the violent era of Hindi cinema and bringing romance back to its centre, the long spell often called the Yash Chopra era. His wife Pamela, whom he married in 1970, sang for several of his films, and their family, not only a studio, is his second legacy.

Honours and death

Yash Chopra won six National Film Awards and eight Filmfare Awards, received the Dadasaheb Phalke Award in 2001 and the Padma Bhushan in 2005, and in 2006 became the first Indian filmmaker given lifetime membership of BAFTA. He died of dengue fever in Mumbai on 21 October 2012, while Jab Tak Hai Jaan was still in production. His sons Aditya Chopra and Uday Chopra carry Yash Raj Films forward, and the studio's logo still carries the name of the youngest son of a Lahore accountant who crossed a new border with nothing but his brother's address and a gift for romance.

ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ (ਜਨਮ ਨਾਂ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਚੋਪੜਾ; 27 ਸਤੰਬਰ 1932 ਤੋਂ 21 ਅਕਤੂਬਰ 2012) ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੋਮਾਂਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤੈਅ ਕੀਤਾ। ਵਕਤ ਅਤੇ ਦੀਵਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਂਦਨੀ, ਵੀਰ ਜ਼ਾਰਾ ਅਤੇ ਜਬ ਤਕ ਹੈ ਜਾਨ ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਔਰਤਾਂ, ਪਿਆਰੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅੱਜ ਵੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਬਚਪਨ, ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ

ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁੰਡਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਘਰ ਪਲਿਆ, ਜੋ ਖੁਦ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਵੱਡੇ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਦੋਆਬਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਹੁਨਰ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਈ. ਐਸ. ਜੌਹਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਬੀ. ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਕੋਲ ਏਕ ਹੀ ਰਾਸਤਾ, ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ। 1959 ਵਿੱਚ ਬੀ. ਆਰ. ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਿੱਤੀ, ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ।

ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਿਆ?

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ, 1961 ਦੀ ਧਰਮਪੁੱਤਰ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਉਹੀ ਦੁਨੀਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲੰਘਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਿਰ 1965 ਵਿੱਚ ਵਕਤ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ: ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਜੋ ਵਿਛੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਮੈਲੋਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਬੁਣੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਢਾਂਚਾ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਵਰਤਿਆ।

1969 ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਇਤਫ਼ਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1970 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਬੈਨਰ ਛੱਡ ਕੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1973 ਵਿੱਚ ਦਾਗ ਨਾਲ ਹੋਈ। 1975 ਦੀ ਦੀਵਾਰ, ਜੋ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਾਲੇ ਸਿਖਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਭੀ ਕਭੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਹੁਣ ਕਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਉਹ ਖੁਦ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਸਨ।

ਰੋਮਾਂਸ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ

1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਨੇ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ 1989 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੋਮਾਂਸ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕ ਪਿਆਰ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿਉਂਦਾ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਹੀਰੋਇਨ ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਖਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1991 ਦੀ ਲਮਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦੀਦਾ, ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਕਲਾਸਿਕ ਬਣ ਗਈ।

ਉਹ 1993 ਵਿੱਚ ਡਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦਿਲ ਤੋ ਪਾਗਲ ਹੈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2004 ਦੀ ਵੀਰ ਜ਼ਾਰਾ ਤੱਕ ਚੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਨਮੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਬ ਤਕ ਹੈ ਜਾਨ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਨੇ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਚੱਲੀ: 1995 ਦੀ ਦਿਲਵਾਲੇ ਦੁਲਹਨੀਆ ਲੇ ਜਾਏਂਗੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਦਿਤਿਆ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।

ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਹਨੀਮੂਨ ਉੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਛਾਣਿਆ ਨਜ਼ਾਰਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਪਿਆਰ ਮੋੜ ਕੇ ਦਿੱਤਾ: ਐਲਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ ਝੀਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਇੰਟਰਲੇਕਨ ਕਸਬੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸਵਿਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਕਿਹਾ। ਫ਼ਿਲਮੀ ਲੇਖਕ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਯੁੱਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਮੇਲਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1970 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।

ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ

ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਛੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਅੱਠ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, 2001 ਵਿੱਚ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਬਾਫਟਾ ਦੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 21 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਡੇਂਗੂ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਜਬ ਤਕ ਹੈ ਜਾਨ ਅਜੇ ਬਣ ਹੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਦਿਤਿਆ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਉਦੈ ਚੋਪੜਾ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਟੂਡੀਓ ਦਾ ਲੋਗੋ ਅੱਜ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਤੇ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ।

Yash Chopraਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ