Sarbat Khalsa (ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ), literally all the Khalsa, is the great assembly of the whole Sikh Panth that met at the Akal Takht in Amritsar, chiefly at Baisakhi and Diwali in the eighteenth century. Meeting in the presence of Guru Granth Sahib Ji, it decided panthic affairs by consensus, and its resolutions, called gurmatas, were held binding on all Sikhs.
- Punjabi name
- ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ
- Gurmukhi
- ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ
- Faith
- Sikhism
- Type
- Deliberative assembly of the whole Khalsa Panth
- Name means
- All the Khalsa, the entire Khalsa together
- Usual place
- Akal Takht, Amritsar, in the presence of Guru Granth Sahib Ji
All 11 facts
- Usual times
- Baisakhi and Diwali each year in the 18th century
- Its resolution is called
- Gurmata, the Guru's decision, binding on all Sikhs
- Most famous decision
- 29 March 1748: 65 jathas merged into 11 misls as the Dal Khalsa under Jassa Singh Ahluwalia
- Last old form meeting
- 1805, abolished by Maharaja Ranjit Singh the same year
- Modern gatherings
- 1920, 1986 and 10 November 2015 at Chabba, all with contested recognition
Sarbat Khalsa (ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ) means the whole Khalsa together: the great deliberative assembly of Sikhs that met at Amritsar in the eighteenth century, usually at Baisakhi and Diwali, to decide the affairs of the whole Panth in the presence of Guru Granth Sahib Ji and to bind everyone by one shared resolution.
What is Sarbat Khalsa?
The name joins sarbat, meaning all or entire, with Khalsa, the community of initiated Sikhs created by Guru Gobind Singh Ji. SikhiWiki, drawing on the Encyclopaedia of Sikhism, gives the term a double meaning. As a concept, Sarbat Khalsa is the whole Sikh people understood as one body, the Guru Panth, which alongside Guru Granth Sahib Ji is held to carry the authority Guru Gobind Singh Ji left behind when the line of personal Gurus ended in 1708. As an institution, it is the actual gathering of that body to deliberate and decide.
In that second sense the Encyclopaedia of Sikhism calls it, in the words quoted by Kaur Life, the supreme sovereign body, meeting in the presence of Guru Granth Sahib Ji, with deliberative and executive powers, including authority to direct the affairs of the community. No chief, sardar or prince was meant to stand above its decision, because the decision was not one leader's order. It was the Panth speaking together, after prayer, in the Guru's presence. The daily Panthic Ardas still opens by praying first for the Sarbat Khalsa.
How does a Sarbat Khalsa work, and what is a gurmata?
The gathering was convened at the Akal Takht in Amritsar, the seat of temporal authority facing Harmandir Sahib. SikhiWiki, following near contemporary writers, describes participants bathing in the sarovar, paying obeisance at Harmandir Sahib, and assembling in the open space before the Takht, where Guru Granth Sahib Ji was seated. The meeting opened with Ardas, the prayer for guidance, and Karah Prasad was shared. Old enmities were expected to be set aside: John Malcolm, quoted by SikhiWiki, wrote that private animosities ceased and every man thought only of the commonwealth.
Wikipedia's account of the procedure adds that the assembly chose Panj Piare, five members, to conduct the mass meeting: a member had to be nominated, answer objections from the assembly, and face a direct vote, and once chosen the five sat beside Guru Granth Sahib Ji on the Akal Takht, managing proposals and settling disputes as debate went on. Kaur Life's explainer stresses a different part of the same discipline: there was no simple majority voting on the final decision, and the assembly strove for consensus, so that only what everyone could accept was carried. A proposal that passed became a gurmata, literally the Guru's intention or the Guru's decision, and a gurmata was understood as binding on all Sikhs. The word matters: a gurmata is not any resolution passed by any Sikh meeting, but a decision of the assembled Panth, in the Guru's presence, on a matter concerning the whole community.
How did the Sarbat Khalsa begin in the eighteenth century?
The institution grew out of hardship. After 1708 the Sikhs faced severe persecution under the Mughal governors of Lahore, and their fighting bands survived in hills, forests and deserts, returning to Amritsar when they could. SikhiWiki explains that it became customary for these bands, warriors and noncombatants together, to assemble at Amritsar each year, especially at Baisakhi and Diwali, and that these gatherings, soon considered to represent the entire Panth, came to be known as the Sarbat Khalsa. Tradition in several accounts traces the first gathering to Guru Gobind Singh Ji himself before his death in 1708, but the earliest meetings the sources describe in detail belong to the 1720s, and the exact first date is given differently in different accounts.
The first clearly described work of the assembly was peacemaking inside the Panth. SikhiWiki dates to Diwali 1723 a gathering where a clash between the Tat Khalsa and the Bandai Khalsa, the followers of Banda Singh Bahadur, was averted and settled through the counsel of Bhai Mani Singh Ji, while Wikipedia places a similar settlement at Vaisakhi 1721: the sources differ on the year, and this page does not settle it. What both agree on is the pattern: rival groups brought their dispute to the common assembly instead of the battlefield. Soon after the martyrdom of Bhai Tara Singh Wan in 1726, a Sarbat Khalsa passed a gurmata setting a threefold plan against the Mughal administration of the day: to seize government treasure in transit, to raid government armouries and stables, and to act against government informers. In 1733 the assembly took the opposite kind of decision, deliberating on and accepting the government's offer of a jagir, an estate, and a Nawabship for the Panth, the title that settled on Nawab Kapur Singh Ji.
What did the gathering of 29 March 1748 decide?
The most famous gurmata of all came at Baisakhi on 29 March 1748. By then the Sikh fighting force had multiplied into dozens of independent bands, and Ahmad Shah Durrani had begun his invasions of India, occupying Lahore in January 1748. At the Amritsar gathering, Nawab Kapur Singh Ji pressed the need for unity, and the Sarbat Khalsa reorganised the whole force by gurmata. A Diwali gurmata of 14 October 1745 had already grouped the fighters into 25 jathas of about 100 each; now the 65 jathas were merged into 11 misls, the divisions that formed the Dal Khalsa, each with its own leader and banner but acting as one army. Jassa Singh Ahluwalia was chosen as supreme commander of the Dal Khalsa, while Kapur Singh Ji remained its acknowledged guiding head until his death in 1753.
That decision shaped the next half century of Punjab. The misls, coordinated through the Sarbat Khalsa as their central body, grew into the Sikh Confederacy that historians such as J. D. Cunningham, quoted in both Wikipedia and SikhiWiki, described in terms of a theocratic confederate system. Later gurmatas ordered campaigns, including a decision in 1760 to attack Lahore. The assembly was, in effect, the parliament of a people who had no king: it made war and peace, reorganised armies, accepted or refused offers from empires, and expected every misl chief to obey what had been decided together at Amritsar.
Why did the Sarbat Khalsa fade?
Its strength depended on there being no single Sikh ruler, and that condition ended. As the misl chiefs settled into their territories and outside invasions receded, SikhiWiki notes, they began to quarrel among themselves, the gatherings grew less frequent and less important, and deliberation narrowed from everyone present to the chiefs and their representatives. Then Maharaja Ranjit Singh Ji united Punjab under one monarchy from 1799. Wikipedia, citing the standard dictionaries of Sikhism, states plainly that he abolished the Sarbat Khalsa in 1805. Its last convening in the old form was also in 1805, to consider the pursuit of the Maratha leader Yashwantrao Holkar by the British: SikhiWiki adds that only chosen chiefs were invited, opinions were freely expressed, but the assembly's role was now only advisory and the final word rested with the Maharaja. A body built to be sovereign could advise a sovereign, but it could not remain sovereign itself.
How has the Sarbat Khalsa been revived in modern times?
The idea never disappeared, and in the twentieth century Sikhs reached for it again at moments of crisis. In 1920, during the movement to free gurdwaras from corrupt mahants, S. Kartar Singh Jhabbar called a Sarbat Khalsa, and its resolution announced Teja Singh Bhuchhar as Jathedar of the Akal Takht. Gatherings under this name were held again in 1986, including one on 26 January 1986 that set up a five member Panthic Committee, and one at the Golden Temple complex on 29 April 1986 which, contemporary accounts report, declared the rebuilding of the Akal Takht; the April 1986 gathering also passed resolutions of lasting political consequence that remain contested and are described differently by different sides. On 10 November 2015 a large gathering called Sarbat Khalsa was held at Chabba village near Amritsar, organised by groups opposed to the then leadership of the SGPC and the ruling Akali leadership in Punjab: organisers announced 13 resolutions and named new jathedars, while the SGPC and the jathedars it recognised did not accept the gathering or its decisions.
That dispute points to the honest summary of the institution today. SikhiWiki concludes that in recent years efforts have been made to revive the Sarbat Khalsa to discuss important issues facing the Panth, but no consensus on its constitution or commonly accepted sanction has so far emerged. Who may call one, who must be invited for it to speak for the whole Panth, and whose gurmata binds whom, are live questions without an agreed answer. What is not in doubt is the original: for most of the eighteenth century the whole Khalsa really did gather at Amritsar, pray, argue and decide as one.
ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਾਰਾ ਖਾਲਸਾ ਇਕੱਠਾ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਚਾਰ ਸਭਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਉੱਤੇ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪੰਥ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ।
ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਨਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ: ਸਰਬੱਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਾਰਾ ਜਾਂ ਸਮੁੱਚਾ, ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਜਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ। ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਵਜੋਂ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਵਜੋਂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਪੰਥ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਅੱਠ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਛੱਡਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਇਹ ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅਸਲ ਇਕੱਠ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੂਜੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਸ ਨੂੰ, ਕੌਰ ਲਾਈਫ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਰਵਉੱਚ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਮਲ ਕਰਾਉਣ ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕੋਈ ਸਰਦਾਰ ਜਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਫੈਸਲਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਆਗੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਥ ਸੀ, ਜੋ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ, ਮਿਲ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਸੀ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਥਕ ਅਰਦਾਸ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਤਰਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸੇ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰਾ ਖਾਲਸਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਚਿਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ।
ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਇਕੱਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਜੋ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਕਾਲੀ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦੇ। ਸਭਾ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ, ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ: ਜੌਨ ਮੈਲਕਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਜਦ ਸਰਦਾਰ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੇ, ਤਾਂ ਨਿੱਜੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਹ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭਾ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਚੁਣਦੀ ਸੀ, ਪੰਜ ਮੈਂਬਰ, ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ: ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਵੋਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਦੇ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਚਲਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਝਗੜੇ ਨਿਪਟਾਉਂਦੇ। ਕੌਰ ਲਾਈਫ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਸੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਸਾਦੀ ਬਹੁਮਤ ਵੋਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਭਾ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਉਹੋ ਕੁਝ ਪਾਸ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਣ। ਜੋ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਗੁਰਮਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ, ਅਤੇ ਗੁਰਮਤੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਬੰਧਨਕਾਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਗੁਰਮਤਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਪਾਸ ਕੋਈ ਵੀ ਮਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪੰਥ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਵੇ।
ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ?
ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਅੱਠ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁਗਲ ਹਾਕਮਾਂ ਹੇਠ ਸਖ਼ਤ ਸਤਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜਾਕੇ ਜੱਥੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚ ਕੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ। ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੱਥਿਆਂ ਦਾ, ਲੜਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਲੜਾਕਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਰ ਸਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਰਿਵਾਜ ਬਣ ਗਿਆ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਇਕੱਠ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪੰਥ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਕਹਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਕਈ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਪਹਿਲੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸਰੋਤ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਵੀਹ ਵਾਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਹੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਭਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਪਸ਼ਟ ਵਰਣਨਯੋਗ ਕੰਮ ਪੰਥ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ ਦੀਵਾਲੀ ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਤੇਈ ਦੇ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਤ ਖਾਲਸਾ ਅਤੇ ਬੰਦਈ ਖਾਲਸਾ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ, ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਟਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਪਟ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਲ੍ਹਾ ਵਿਸਾਖੀ ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਇੱਕੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ: ਸਰੋਤ ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਨਾ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਨਿਪਟਾਉਂਦਾ। ਜਿਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸਹਿਮਤ ਹਨ, ਉਹ ਢੰਗ ਹੈ: ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਆਪਣਾ ਝਗੜਾ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਂਝੀ ਸਭਾ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ। ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਛੱਬੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਗੁਰਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਗਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿਰੁੱਧ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਯੋਜਨਾ ਤੈਅ ਹੋਈ: ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਖੋਹਣਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਹਥਿਆਰਖਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸਤਬਲਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰਨੇ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਖਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ। ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਤੇਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭਾ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਕਿਸਮ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ, ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੰਥ ਲਈ ਜਾਗੀਰ ਅਤੇ ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜੋ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
29 ਮਾਰਚ 1748 ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੇ ਕੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ?
ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੁਰਮਤਾ ਵਿਸਾਖੀ, ਉਨਤੀ ਮਾਰਚ ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਅਠਤਾਲੀ ਨੂੰ ਆਇਆ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਲੜਾਕੂ ਫੌਜ ਦਰਜਨਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਜੱਥਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਜਨਵਰੀ ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਅਠਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਏਕਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਗੁਰਮਤੇ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਚੌਦਾਂ ਅਕਤੂਬਰ ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਪੰਤਾਲੀ ਦੇ ਦੀਵਾਲੀ ਗੁਰਮਤੇ ਨੇ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸੋ ਦੇ ਪੱਚੀ ਜੱਥਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਪੈਂਹਠ ਜੱਥੇ ਗਿਆਰਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਹ ਵੰਡਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਬਣਾਇਆ, ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਫੌਜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਦਲ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਸੈਨਾਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਤਰਵੰਜਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਆਗੂ ਰਹੇ।
ਉਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਿਸਲਾਂ, ਜੋ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਥਾ ਮੰਨ ਕੇ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ, ਸਿੱਖ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੇ ਡੀ ਕਨਿੰਘਮ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਘ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮਤਿਆਂ ਨੇ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ, ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਸੱਠ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਸਭਾ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਕੌਮ ਦੀ ਸੰਸਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ: ਇਹ ਜੰਗ ਅਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਦੀ, ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਦੀ, ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਜਾਂ ਰੱਦ ਕਰਦੀ, ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਕਿ ਹਰ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਤੈਅ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਪੰਥ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵੱਲੋਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਿਉਂ ਪਿਆ?
ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਹਾਕਮ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਾਲਤ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲੇ ਘਟ ਗਏ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਨ ਲੱਗੇ, ਇਕੱਠ ਘੱਟ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹਾਜ਼ਰ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਤੱਕ ਸਿਮਟ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਤਾਰਾਂ ਸੋ ਨਿਨਾਨਵੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਹੇਠ ਇੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਸਾਫ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸੋ ਪੰਜ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਇਕੱਠ ਵੀ ਅਠਾਰਾਂ ਸੋ ਪੰਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਮਰਾਠਾ ਆਗੂ ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਓ ਹੋਲਕਰ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ: ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ ਇਹ ਵੀ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਵਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਸਭਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਬਦ ਮਹਾਰਾਜੇ ਕੋਲ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ, ਜੋ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਬਣਨ ਲਈ ਬਣੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਖ਼ੁਦ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਦੇ ਗਾਇਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਫੜਿਆ। ਉਨੀ ਸੋ ਵੀਹ ਵਿੱਚ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਹੰਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ, ਸਰਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਨੇ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਸੱਦਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਤੇ ਨੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚਰ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਐਲਾਨਿਆ। ਇਸ ਨਾਂ ਹੇਠ ਇਕੱਠ ਉਨੀ ਸੋ ਛਿਆਸੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਹੋਏ, ਛੱਬੀ ਜਨਵਰੀ ਉਨੀ ਸੋ ਛਿਆਸੀ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਸਮੇਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਉਨਤੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਉਨੀ ਸੋ ਛਿਆਸੀ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਇਕੱਠ, ਜਿਸ ਨੇ, ਸਮਕਾਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਪ੍ਰੈਲ ਉਨੀ ਸੋ ਛਿਆਸੀ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਸਰ ਵਾਲੇ ਮਤੇ ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਵਿਵਾਦਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਸ ਨਵੰਬਰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਛੱਬਾ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਅਕਾਲੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਸੀ: ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੇ ਤੇਰਾਂ ਮਤਿਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਜਥੇਦਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ, ਜਦ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਵਿਵਾਦ ਅੱਜ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਇਮਾਨਦਾਰ ਸਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖੀਵਿਕੀ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਜਾਂ ਸਾਂਝੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਮਾਨਤਾ ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵਿਵਾਦਤ ਹੈ। ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਕੌਣ ਸੱਦ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪੰਥ ਲਈ ਬੋਲਣ ਲਈ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੱਦਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਗੁਰਮਤਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਿਉਂਦੇ ਸਵਾਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਹਿਮਤ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਹੈ: ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਰਾ ਖਾਲਸਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ, ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ, ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੈਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ।
More religion entries to explore
Sources (4)
Jugti is free and independent. Reader support keeps the Kosh growing.
Support