Jallianwala Bagh is the national memorial in Amritsar to the hundreds killed when British troops opened fire on an unarmed gathering on 13 April 1919. The walled garden preserves the bullet-marked walls, the Martyrs' Well and the Flame of Liberty, and its galleries and evening light-and-sound show tell the story of the massacre that turned India decisively against British rule.
- ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂ
- ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼
- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
- ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
- ਦੇਸ਼
- ਭਾਰਤ
- Memorial established
- 1951
- Major renovation
- 2021
- Timings
- 6 AM to 7 PM in summer, 7 AM to 6 PM in winter
Where is Jallianwala Bagh?
Jallianwala Bagh stands in the old city of Amritsar, about a kilometre from the Golden Temple, in the crowded lanes behind the main bazaars. It is a walled garden and a national memorial, entered through the same narrow passage that Dyer's soldiers used in 1919. Most visitors walk over after paying their respects at the Golden Temple, since the two sit within easy walking distance of each other.
What happened here on 13 April 1919?
The 13th of April was Baisakhi, the spring harvest festival, and thousands had come into Amritsar for the day. Many gathered at Jallianwala Bagh for a public meeting against the arrest of two nationalist leaders, Dr Satyapal and Dr Saifuddin Kitchlew, who had opposed the Rowlatt Act, a law that let the colonial government jail Indians without trial. Days earlier, the military commander in Amritsar, Colonel Reginald Dyer, holding the temporary rank of brigadier-general, had banned public gatherings, though few in the crowd had heard the order.
Dyer marched into the Bagh with 25 Gurkha and 25 Baluchi soldiers armed with rifles, 40 more men armed only with blades, and two armoured cars. Without giving any warning to disperse, he ordered his riflemen to fire into the densest parts of the crowd. The garden was walled on all sides, so the only way out was the narrow alley that the soldiers themselves had blocked. The firing went on for about ten minutes, until the soldiers had spent some 1,650 rounds. People were shot down as they ran, and many jumped into the garden's well to escape the bullets. A later British investigation put the dead at 379, the wounded at about three times that number, while Indian historians have put the toll at around a thousand.
The aftermath
Dyer later told the inquiry he had wanted to make a wide impression, and he showed no regret for the shooting. The Hunter Committee, the British inquiry into the Punjab disturbances, censured his actions. The army removed him from his command and told him he would get no further employment in India. In England he stayed a divisive figure: some praised him and raised a fund in his name, while in Parliament Winston Churchill called the massacre an event that could never be justified.
The killings shook India. The poet Rabindranath Tagore, a Nobel laureate, gave up his British knighthood in protest. Twenty-one years later, the revolutionary Udham Singh, born in 1899 in Punjab's Sangrur district, shot dead Sir Michael O'Dwyer, the former Lieutenant Governor of Punjab, in London on 13 March 1940, holding him responsible for the massacre.
The memorial today
In 1951 the Government of India turned the garden into a national memorial. The American architect Benjamin Polk designed it, and India's first president, Dr Rajendra Prasad, inaugurated it. At the centre stands a 30-foot pylon in a shallow tank, its stone lanterns carved with the Ashok Chakra and the words 'In memory of martyrs, 13 April 1919'. The Eternal Flame of Liberty burns near the entrance.
The bullet marks are still visible on the old walls, and the spot from which the firing was ordered has been marked. The well into which people jumped, now called the Martyrs' Well, is preserved, and a Martyrs' Gallery shows portraits of freedom fighters.
In 2021 the complex was renovated and rededicated to the nation by Prime Minister Narendra Modi on 28 August. Four museum galleries were created inside old buildings, using projection mapping, 3D displays and sculpture to tell the story of Punjab in that period. The Shaheedi well and the flame monument were restored, a water body was turned into a lily pond, paths were widened, and new areas were made for the Salvation Ground, the Amar Jyot and a flag mast.
Visiting Jallianwala Bagh
The memorial sits about a kilometre from the Golden Temple, so most visitors walk over after paying their respects there. It opens at 6 in the morning and closes at 7 in the evening in summer, and runs 7 to 6 in winter. The gallery keeps shorter hours: 9 to 5 in summer, 10 to 4 in winter. Every evening after sunset, a light-and-sound show retells the events of 13 April 1919, narrated in the voice of the actor Amitabh Bachchan.
Why it still matters
Jallianwala Bagh marks the moment when many Indians stopped believing British rule could be reformed. The massacre is remembered across India as one of the darkest days of the freedom struggle, and every year on 13 April the nation honours the dead at the memorial. For visitors from Punjab, the garden is also a local story: the dead were farmers, traders and festival-goers from Amritsar and the villages around it.
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੰਗ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਇੱਕ ਬਗੀਚੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤੰਗ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ 1919 ਵਿੱਚ ਡਾਇਰ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਆਏ ਸਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੈਲਾਨੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਪੈਦਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਤੈਅ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ?
13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਸੀ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਗੂਆਂ, ਡਾ. ਸੱਤਿਆਪਾਲ ਅਤੇ ਡਾ. ਸੈਫ਼ੁੱਦੀਨ ਕਿਚਲੂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠ ਲਈ ਜੁੜੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡੱਕਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਮਾਂਡਰ ਕਰਨਲ ਰੈਜੀਨਾਲਡ ਡਾਇਰ, ਜੋ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਰੈਂਕ 'ਤੇ ਸੀ, ਨੇ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਭੀੜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਹੁਕਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੀ।
ਡਾਇਰ 25 ਗੋਰਖਾ ਅਤੇ 25 ਬਲੋਚ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਾਈਫ਼ਲਾਂ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ 40 ਹੋਰ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਵਾਰਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਬਖ਼ਤਰਬੰਦ ਗੱਡੀਆਂ ਸਨ। ਖਿੰਡ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਭੀੜ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਗ਼ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਓਂ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਤੰਗ ਗਲੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਦਸ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 1,650 ਗੋਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਲੋਕ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਾਂਚ ਨੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 379 ਦੱਸੀ, ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਮੰਨੀ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦੱਸੀ ਹੈ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ
ਡਾਇਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵਿਆਪਕ ਅਸਰ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਜਤਾਇਆ। ਹੰਟਰ ਕਮੇਟੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਾਂਚ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਾਂਡ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਵਾਦਤ ਹਸਤੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ: ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਚੰਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਨੇ ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਕਿਹਾ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਔਚਿਤਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਤਲਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕਵੀ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਈਟਹੁੱਡ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ। ਇਕੀ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਜੋ 1899 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਨੇ 13 ਮਾਰਚ 1940 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦਿਆਂ।
ਅੱਜ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ
1951 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਬਗੀਚੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਪੋਲਕ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛਿੱਲੜੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ 30 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਥੰਮ੍ਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਲਾਲਟੈਣਾਂ 'ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 'ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919' ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਦਾਖ਼ਲੇ ਨੇੜੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਜੋਤ ਜਲਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਖੂਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਖੂਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੈਨਾਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ।
2021 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੂਚੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਗੈਲਰੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਮੈਪਿੰਗ, 3ਡੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਖੂਹ ਅਤੇ ਜੋਤ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਜਲ-ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ, ਰਸਤੇ ਚੌੜੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੈਲਵੇਸ਼ਨ ਗਰਾਊਂਡ, ਅਮਰ ਜੋਤ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਮਸਤੂਲ ਲਈ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਦੌਰਾ
ਇਹ ਯਾਦਗਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੈਲਾਨੀ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਪੈਦਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰੇ 7 ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹਨ: ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ 9 ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 5 ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ 10 ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਤੱਕ। ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਲਾਈਟ-ਐਂਡ-ਸਾਊਂਡ ਸ਼ੋਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਦਾਕਾਰ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਇਹ ਥਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਉਹ ਪਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਤਲੇਆਮ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇਸ ਯਾਦਗਾਰ 'ਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਬਗੀਚੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਹੈ: ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨ, ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਆਏ ਲੋਕ ਸਨ।
Landmarks
People from Jallianwala Bagh
Nearby
ਸਰੋਤ (4)
ਜੁਗਤੀ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਿਯੋਗ