ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (1880 ਤੋਂ 1922) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸੰਤ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਰਾਗੜ੍ਹੀ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਗ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਉਸ ਇਕੱਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 18 ਹਾੜ, 2 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਸੀ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂ
- ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ
- ਜਨਮ
- 5 ਸਾਵਣ 1880, ਪਿੰਡ ਭੰਗਵਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
- ਪਿਤਾ
- ਸਰਦਾਰ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਜੀ
- ਮਾਂ
- ਮਾਈ ਖੇਮੀ ਜੀ
- ਦੇਹਾਂਤ
- 1922 (ਬਰਸੀ 18 ਹਾੜ, 2 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)
- ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ
- ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ
All 9 facts
- ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ
- ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭੰਗਵਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
- ਸਮਕਾਲੀ
- ਨਾਨਕਸਰ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ
Baba Jawand Singh Ji (1880 to 1922) was a Sikh saint of Raja Sansi, near Amritsar, remembered for his kirtan and for a prayer he made with ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ at Ferozepur, asking ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ to appear and accept the food they had prepared. His shrine, Gurdwara Santsar Sahib, stands inside Amritsar airport.
Who was Baba Jawand Singh Ji?
Baba Jawand Singh Ji was born on 5 Sawan 1880 at Bhangwan, a village in Amritsar district. A recent life story, drawing on local historians, names his parents as Sardar Nattha Singh Ji and Mai Khemi Ji. He grew up in Bhangwan, and from childhood he was drawn to prayer and kirtan rather than play. His birth anniversary is still observed on 5 Sawan at the gurdwara in his home village.
At seventeen he married the daughter of Sardar Ganda Singh Ji of Talwandi, near Batala, and his father-in-law helped him join the Delhi Police. His work did not cool his devotion. While he was posted in Delhi he rose early every morning to serve at Gurdwara Sis Ganj Sahib in Chandni Chowk, where he sang Asa di Var kirtan, and sangat came from far away to hear him. In time the pull of the spiritual life grew stronger than the job, and he left the police to give himself to prayer full time.
He went first to Rawalpindi, in what is now Pakistan, travelling with the contractor Buta Singh, and served at the gurdwara there. Then he came to Gurdwara Saragarhi at Ferozepur Cantonment, and it was there that his life took the turn for which he is remembered.
What happened at Gurdwara Saragarhi in Ferozepur?
At Saragarhi he met ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ of Nanaksar, a saint already known for his hard meditation. The two men sat together in prayer, and one day they prepared a plate of parshad, placed it before Guru Granth Sahib Ji, and prayed that ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ would appear in visible form and accept it. They made a firm vow: they would offer the food to the Guru first, and they would not eat themselves until the Guru had accepted it.
The book of the Nanaksar tradition, Pargat Guran Ki Deh, says three days passed with no answer, and on the fourth day Guru Nanak Dev Ji appeared from Guru Granth Sahib Ji and took the parshad. Another retelling of the same event says the two saints waited six days. The tellings agree on what followed. When Guru Nanak Dev Ji asked Baba Jawand Singh Ji what he wanted, he asked for one blessing only: that whenever he sang kirtan, he might have the Guru's darshan. The Guru blessed him, and said that even those who listened to his kirtan would have darshan too.
That blessing shaped the rest of his life. He became known above all as a kirtaniya, a singer of Gurbani kirtan, and the story of Ferozepur is still told at Nanaksar as proof that the Guru hears a prayer made with a true heart. ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ went on to build the Nanaksar dera at Kaleran, and the two saints' names are still spoken together whenever the story is told.
Why did he settle at Raja Sansi?
After Ferozepur, Baba Jawand Singh Ji came to Raja Sansi, a town near Amritsar, and chose a lonely, quiet spot there for his bhakti. The ground where he sat in meditation for long stretches is the ground that now lies inside Sri Guru Ram Das Jee International Airport. He spent his remaining years there, and he died in 1922.
All his life he taught the sangat one simple thing: worship only Sri Guru Granth Sahib Ji and put full trust in the Shabad Guru. He was firmly against hypocrisy and empty ritual, and he asked his followers to keep their faith plain and their lives honest. That teaching, more than any building, is what his followers say he left behind.
One recent life story dates his passing to 18 February 1922. The shrine at Raja Sansi, however, observes his barsi every year on 18 Harh, which falls on 2 July. This entry gives the year, 1922, as certain, and records both dates as they are kept, rather than choosing between them.
When is Baba Jawand Singh Ji remembered?
His barsi, his death anniversary, is observed every year on 18 Harh, 2 July, at Gurdwara Santsar Sahib inside the airport. The fair runs for a week, and in 2026 the airport authority expected six to seven lakh pilgrims on the main day alone. Ragi jathas, dhadi jathas and katha vachaks take part, and langar is served without break through the gathering.
The fair is so large that it shapes the airport itself for the week. The airport authority issues a travel advisory, asks departing passengers to reach at least three hours early, and reorganises traffic on the roads to the airport. The Tribune reported the same arrangements in 2019, when the airport director said the shrine had been set up about 69 years earlier, when the airport was still under the control of the Indian Air Force.
His birth anniversary is kept on 5 Sawan at Bhangwan, his home village, where Gurdwara Baba Jawand Singh Ji stands. The two dates, one in the hot month of Harh and one in the rains of Sawan, mark the two ends of his life for the sangat that remembers him.
How can devotees visit Gurdwara Santsar Sahib?
Gurdwara Santsar Sahib stands inside Sri Guru Ram Das Jee International Airport, west of Taxiway G, about 11 kilometres from the centre of Amritsar near the village of Raja Sansi. Because it lies inside the airport's security area, devotees use a separate corridor gate, which is open every morning from 6:00 to 8:30. On Sangrand the gate stays open longer, from 8:00 in the morning to noon, for the large crowds that come to bow their heads.
Movement to and from the gurdwara is coordinated with the air traffic control tower, and the airport authority runs special arrangements during the barsi week. Inside the gurdwara, kirtan runs day and night, and devotees from India and abroad get akhand paths performed there when a wish is fulfilled or in thanks. Visitors should check the gate timings before travelling, since they follow the airport's security rules.
The gurdwara at Bhangwan, his birthplace, is the other place where devotees remember him, and it keeps the 5 Sawan birth anniversary each year.
What did Baba Jawand Singh Ji teach?
Baba Jawand Singh Ji lived the householder's path that Sikh teaching holds up: he married, he worked, he served, and he kept his heart fixed on Naam. His life is held up as proof that worldly duties need not pull a person away from God, and that honest work, remembrance of the Name and sharing with others can sit together in one life.
His teaching was plain. Sing kirtan with love, sit in simran, serve the sangat through seva, and trust the Guru's word above all else. He asked nothing of his followers except that they keep Guru Granth Sahib Ji at the centre of their worship and live straight, honest lives. That is why, a century after his death, his name is still spoken with respect in the villages around Raja Sansi and Amritsar, and why lakhs still gather at the small shrine inside the airport every July.
ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (1880 ਤੋਂ 1922) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸੰਤ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਗ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ?
ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਸਾਵਣ 1880 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੰਗਵਾਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਈ ਖੇਮੀ ਜੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਭੰਗਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਅੱਜ ਵੀ 5 ਸਾਵਣ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਟਾਲਾ ਨੇੜੇ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਹਰ ਸਵੇਰ ਜਲਦੀ ਉੱਠ ਕੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਰੂਹਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਦਾਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਗਏ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਠੇਕੇਦਾਰ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਰਾਗੜ੍ਹੀ ਆਏ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੋੜ ਆਇਆ ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਰਾਗੜ੍ਹੀ ਵਿਖੇ ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਸਰਾਗੜ੍ਹੀ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਾਨਕਸਰ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਥਾਲੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਰਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਗ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਲਾਉਣਗੇ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕਰਨ, ਉਹ ਆਪ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਣਗੇ।
ਨਾਨਕਸਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ਪਰਗਟ ਗੁਰਾਂ ਕੀ ਦੇਹ, ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਿਨਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਲੰਘ ਗਏ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ਾਦ ਲਿਆ। ਉਸੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੇਰਵਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਸੰਤ ਛੇ ਦਿਨ ਉਡੀਕਦੇ ਰਹੇ। ਦੋਵੇਂ ਵੇਰਵੇ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਵਰ ਮੰਗਿਆ, ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣਨਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣਗੇ।
ਉਸ ਵਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਰਤਨੀਏ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਨਕਸਰ ਵਿਖੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਕਲੇਰਾਂ ਵਿਖੇ ਨਾਨਕਸਰ ਡੇਰਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਇਕੱਠੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਕਿਉਂ ਵੱਸ ਗਏ?
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਇਕੱਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਥਾਂ ਚੁਣ ਲਈ। ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਿਤਾਏ, ਅਤੇ 1922 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਾਦੀ ਗੱਲ ਸਿਖਾਈ, ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ। ਉਹ ਪਖੰਡ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਸਾਦਾ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜਿਉ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ, ਕਿਸੇ ਇਮਾਰਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ, ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਏ।
ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਦੀ ਤਰੀਕ 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 1922 ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਸੀ ਹਰ ਸਾਲ 18 ਹਾੜ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ 2 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਸਾਲ, 1922, ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਦੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਦਿਹਾੜਾ, ਹਰ ਸਾਲ 18 ਹਾੜ, 2 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਲਾ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2026 ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਥਾਰਟੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਦਿਨ ਹੀ ਛੇ ਤੋਂ ਸੱਤ ਲੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਰਾਗੀ ਜੱਥੇ, ਢਾਡੀ ਜੱਥੇ ਅਤੇ ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਕੱਠ ਦੌਰਾਨ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਲੰਗਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਮੇਲਾ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਹਫ਼ਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਥਾਰਟੀ ਯਾਤਰਾ ਸਲਾਹ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੋ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੱਸੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਲਗਭਗ 69 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਜੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ 5 ਸਾਵਣ ਨੂੰ ਭੰਗਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਾਂ, ਇੱਕ ਹਾੜ ਦੇ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਵਣ ਦੀਆਂ ਬਰਸਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰੇ ਉਸ ਸੰਗਤ ਲਈ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਟੈਕਸੀਵੇਅ ਜੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਪਿੰਡ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਕਾਰੀਡੋਰ ਗੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਸਵੇਰ 6:00 ਤੋਂ 8:30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਰਾਂਦ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੇਟ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਸਵੇਰੇ 8:00 ਵਜੇ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 12:00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਲਈ ਜੋ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਆਉਣ ਜਾਣ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਕੰਟਰੋਲ ਟਾਵਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਥਾਰਟੀ ਬਰਸੀ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕੀਰਤਨ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਨਤ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਉੱਥੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੇਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਭੰਗਵਾਂ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਉਹ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ 5 ਸਾਵਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੀ ਸਿਖਾਇਆ?
ਬਾਬਾ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਰਾਹ ਜਿਉਂਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨਿਆਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਰੱਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਨਾਮ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡਣਾ ਇੱਕੋ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਾਦੀ ਸੀ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਗਾਓ, ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੋ, ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ। ਇਸੇ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਦੀ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਛੋਟੇ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
More religion entries to explore
ਸਰੋਤ (6)
- Pargat Guran Ki Deh (Part 1) - Balbir Singh, Nanaksar Kaleran
- Baba Nand Singh's Divine Darshan Journey - All About Sikhs
- The great ascetic Baba Jawand Singh Ji's life story - DNN24 Hindi
- Special arrangements for devotees at airport - The Tribune, 2 July 2019
- Amritsar Airport Issues Advisory for Baba Jawand Singh Barsi on July 2 - Bharat Horizon
- Amritsar Airport - Airports Authority of India
ਜੁਗਤੀ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਿਯੋਗ