Sukhwinder Amrit: Punjabi Poet, Ghazal Writer

Sukhwinder Amrit (born 11 December 1963) is one of the leading Punjabi poets of her generation, best known for her ghazals and for verse that speaks plainly about women's lives. Born in Sadarpura village in Ludhiana district, she published her first book in 1997 and won the Punjab government's Shiromani Punjabi Kavi Puraskar in 2008.

Early life

According to BBC News Punjabi, Sukhwinder was born in Sadarpura, in Jagraon tehsil, to Gurnam Singh and Amarjit Kaur. She was the eldest of four sisters and had one brother. She began rhyming songs as a child, but the household did not allow it, and she says her mother, afraid of her father's temper, would throw her song notebook into the hearth. A janam sakhi of Guru Nanak read aloud at home at night was the one good habit that gave her a love of reading.

She was taken out of school after class nine and married at seventeen to Amarjit Singh of Ludhiana. In her telling to BBC Punjabi, her mother-in-law burned her notebook too. Eleven years into the marriage she won her husband's permission to study and write. She sat her class ten exam at the same school her children attended, and later completed an MA in Punjabi. She also lectured for a year at a government college in Ludhiana, per Wikipedia.

Career

Her first collection of ghazals, Suraj Di Dehleez, came out in 1997. A Tribune review in 1999 noted that she had very little formal education and called her a skilful composer of ghazals, describing her second book, Chiragan Di Daar, as a set of 62 ghazals. More followed: Kanian (2000), Patjhar Vich Pungarde Patte (2002), Dhupp Di Chunni (2006), Hazaar Rangan Di Laat (2008), the ghazal book Puniyaan (2011), a songs collection Neeleya Mora Ve (2012) and Chirriyan (2014). She also edited Kesar De Chhitte (2003). BBC Punjabi counts nine books in all, and says she has translated four from Hindi into Punjabi, among them Dharamvir Bharati's Kanupriya and Andha Yug.

Much of her writing deals with the way a male-dominated society presses down on women. Her poem Uh Purush, in Kanian, is one example; asked whether it was about her father, she told BBC Punjabi it was about patriarchy itself, which she had first seen in her closest relationships. Dalip Kaur Tiwana, in a Jalandhar Doordarshan documentary quoted by BBC, called her one of those rare women who play with life like pebbles.

Her honours, as listed on Wikipedia, include the Bawa Balwant Puraskar (1999), the Matru Pitru Puraskar (2002), the Amrita Pritam Puraskar from the Prof Mohan Singh Foundation (2006), the Gurmukh Singh Musafir and Kartar Singh Dhaliwal awards (both 2007) and the Shiromani Punjabi Kavi Puraskar (2008). She has also read at the All India Radio Sarvabhasha Kavi Sammelan (2007), the World Punjabi Conference in Lahore (2001) and the SAARC Festival of Literature in Agra (2013), and at programmes in Britain, the USA, Australia, New Zealand and Canada.

In 2018, as Surjit Patar urged writers to take on Punjab's drug crisis, The Indian Express quoted her lines: the youth are dying, so if not now, when will the pen be used? Her life has since reached the stage: a one-actor play based on it, Rahan Ch Angiyar Bade Si, written by Rajwinder Samralia and performed by Aks Rang Manch Samrala, was shown in Amritsar in April 2024.

Personal life

She lives in Mohali with her husband Amarjit Singh, where BBC Punjabi met her in 2024. She says that once her poetry won recognition, her family began to take pride in it, and even her mother-in-law welcomed each new book.

Where is Sukhwinder Amrit from?

She was born in Sadarpura village in Jagraon tehsil, Ludhiana district, and The Indian Express called her Ludhiana-based in 2018.

What is Sukhwinder Amrit known for?

She is known for Punjabi ghazals and poems about women's lives, starting with Suraj Di Dehleez (1997), and for the Shiromani Punjabi Kavi Puraskar (2008).

How many books has Sukhwinder Amrit written?

BBC Punjabi counts nine published books and four translations from Hindi. Wikipedia lists ten titles from 1997 to 2014, including one she edited.

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ (ਜਨਮ 11 ਦਸੰਬਰ 1963) ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਬੇਬਾਕ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ੤ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਦਰਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 1997 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ੤

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ ਜਗਰਾਓਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਦਰਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ੤ ਉਹ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਸੀ੤ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਗੀਤ ਜੋੜਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਪਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲੀ ਕਾਪੀ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਡਾਹ ਦਿੰਦੀ ਸੀ੤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਦਾ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਹੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲਾਈ੤

ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ੤ ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਸ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਪੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ੤ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ੤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਉਸੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਐੱਮ.ਏ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ੤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ੤

ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼' 1997 ਵਿੱਚ ਆਇਆ੤ 1999 ਦੀ ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਸਮੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸਿਆਣੀ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ; ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ 'ਚਿਰਾਗਾਂ ਦੀ ਡਾਰ' ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 62 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੱਸਿਆ੤ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆਈਆਂ: 'ਕਣੀਆਂ' (2000), 'ਪੱਤਝੜ ਵਿੱਚ ਪੁੰਗਰਦੇ ਪੱਤੇ' (2002), 'ਧੁੱਪ ਦੀ ਚੁੰਨੀ' (2006), 'ਹਜ਼ਾਰ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਲਾਟ' (2008), ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਪੁਨੀਆਂ' (2011), ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਨੀਲਿਆ ਮੋਰਾ ਵੇ' (2012) ਅਤੇ 'ਚਿੜੀਆਂ' (2014)੤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਕੇਸਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ' (2003) ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਵੀ ਕੀਤਾ੤ ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਨੌਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮਵੀਰ ਭਾਰਤੀ ਦੀਆਂ 'ਕਨੁਪ੍ਰਿਆ' ਅਤੇ 'ਅੰਧਾ ਯੁਗ' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ੤

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ੤ 'ਕਣੀਆਂ' ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਉਹ ਪੁਰਸ਼' ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਸ਼-ਸੱਤਾ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ੤ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਬੀਬੀਸੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹਾ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਗੀਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ੤

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (1999), ਮਾਤ੍ਰੂ ਪਿਤ੍ਰੂ ਪੁਰਸਕਾਰ (2002), ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁਰਸਕਾਰ (2006), ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਦੋਵੇਂ 2007) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2008) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ੤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਸਰਬ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨ (2007), ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ (2001) ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਸਾਰਕ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ (2013) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ, ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ੤

2018 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ਾ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਛਾਪੀਆਂ: ਨੌਜਵਾਨ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਲਮ ਕਦੋਂ ਵਰਤਣੀ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁਣ ਮੰਚ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ: ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਮਰਾਲਾ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਅਕਸ ਰੰਗ ਮੰਚ ਸਮਰਾਲਾ ਦਾ ਖੇਡਿਆ ਇੱਕ-ਪਾਤਰੀ ਨਾਟਕ 'ਰਾਹਾਂ 'ਚ ਅੰਗਿਆਰ ਬੜੇ ਸੀ' ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ੤

ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ 2024 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ੤ ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਸੱਸ ਵੀ ਹਰ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਵੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਸਨ੤

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿੱਥੋਂ ਦੇ ਹਨ?

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਗਰਾਓਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਦਰਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਲਿਖਿਆ੤

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਾਹਦੇ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

ਉਹ 'ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼' (1997) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2008) ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ੤

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ?

ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਅਨੁਵਾਦ ਹਨ੤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 1997 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਦੇ ਦਸ ਸਿਰਲੇਖ ਗਿਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਹੈ੤

Sukhwinder Amritਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ