ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ: ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ

Sukhwinder Amrit (born 11 December 1963) is one of the leading Punjabi poets of her generation, best known for her ghazals and for verse that speaks plainly about women's lives. Born in Sadarpura village in Ludhiana district, she published her first book in 1997 after years in which her family burned her notebooks to stop her writing, and she won the Punjab government's Shiromani Punjabi Kavi Puraskar in 2008.

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

According to BBC News Punjabi, Sukhwinder was born in Sadarpura, in Jagraon tehsil, to Gurnam Singh and Amarjit Kaur. She was the eldest of four sisters and had one brother. The house lived in fear of her father's temper, and the children would hide when they heard his voice. She began rhyming songs as a child, but the household did not allow it: her mother, afraid of her father, would throw her song notebook into the hearth and warn her that her father would kill her if she wrote songs again, a threat Sukhwinder told the BBC she truly believed. A janam sakhi of Guru Nanak was kept at home and read aloud by her mother before sleep, and once Sukhwinder could read, narrating it became her duty. It was the one habit that gave her a love of reading.

She was taken out of school after class nine and married at seventeen to Amarjit Singh of Ludhiana. In her telling to BBC Punjabi, her mother-in-law burned her notebook too, and she was not allowed to write songs in her new home either. A study of her poetry notes that after the burnings she began committing her poems to memory, so that no one could take them from her. Eleven years into the marriage she won her husband's permission to study and write. She sat her class ten exam at the same school her children attended, and later completed an MA in Punjabi. She also lectured for a year at a government college in Ludhiana, per Wikipedia.

Books and career

Her first collection of ghazals, Suraj Di Dehleez, came out in 1997. A Tribune review in 1999 noted that she had very little formal education and called her a skilful composer of ghazals, describing her second book, Chiragan Di Daar, as a set of 62 ghazals. More followed: Kanian (2000), Patjhar Vich Pungarde Patte (2002), Dhupp Di Chunni (2006), Hazaar Rangan Di Laat (2008), the ghazal book Puniyaan (2011), a songs collection Neeleya Mora Ve (2012) and Chirriyan (2014). She also edited Kesar De Chhitte (2003). BBC Punjabi counts nine books in all, and says she has translated four from Hindi into Punjabi, among them Dharamvir Bharati's Kanupriya and Andha Yug.

Critics have pointed out that a strong ghazal writer is rarely also a strong writer of the nazm, the free-standing poem, yet she has done well in both forms. One critical study of her work places her in the company of Faiz, Sahir, Mohan Singh and Surjit Patar in this respect, and finds her at her best in her short poems, where she turns inward to examine love and the self. Her long poems return to the house she grew up in, working through metaphor rather than direct accusation.

Themes: women's lives and the pain of Punjab

Much of her writing deals with the way a male-dominated society presses down on women. Her poem Uh Purush, in Kanian, pictures a household freezing at one man's presence: the lamp dims, the dough falls from the mother's hand, the little sisters hide behind doors. Asked whether it was about her father, she told BBC Punjabi it was about male dominance itself, which women have endured for centuries and which she had first seen in her closest relationships, and she said such poems end with a call to speak out and rebel. She told the BBC she feels she has also written her mother's joys and sorrows, the life her mother could never speak aloud.

Her pen has also turned on Punjab's public wounds. In 2018, as Surjit Patar urged writers to take on the drug crisis, The Indian Express quoted her lines: the youth are dying, so if not now, when will the pen be used? Migration is another of her subjects: in Asees (The Blessing), a poem in Dhupp Di Chunni, a mother blesses a son leaving for Australia for higher studies and reminds herself that no one can fight life's battles from behind four walls. She has also spoken plainly about women's place in Punjabi letters, telling BBC Punjabi that literary stages are still mostly filled by men and that a woman must prove herself at every step, though she sees more girls entering literature now.

Honours and readings

Her honours, as listed on Wikipedia, include the Bawa Balwant Puraskar from the Punjabi Sahit Trust, Dhudike (1999), the Matru Pitru Puraskar (2002), the Amrita Pritam Puraskar from the Prof Mohan Singh Foundation (2006), the Gurmukh Singh Musafir and Kartar Singh Dhaliwal awards (both 2007) and the Shiromani Punjabi Kavi Puraskar of the Punjab language department (2008). Senior writers encouraged her along the way, among them Surjit Patar, Gurbachan Singh Bhullar, Sant Singh Sekhon and Mohan Singh, and she won praise from the women writers Ajeet Cour and Dalip Kaur Tiwana, who in a Jalandhar Doordarshan documentary quoted by the BBC called her one of those rare women who play with life like pebbles.

She has read at the All India Radio Sarvabhasha Kavi Sammelan (2007), the World Punjabi Conference in Lahore (2001) and the SAARC Festival of Literature in Agra (2013), took part in a women's conference at Kwantlen University in Surrey, Canada, and has read at programmes in Britain, the USA, Australia and New Zealand.

Personal life and legacy

She lives in Mohali with her husband Amarjit Singh, where BBC Punjabi met her in 2024. She says that once her poetry won recognition, her family began to take pride in it, and even her mother-in-law welcomed each new book and urged her to write more. Her life has since reached the stage: a one-actor play based on it, Rahan Ch Angiyar Bade Si, written by Rajwinder Samralia and performed by Aks Rang Manch Samrala, was shown in Amritsar in April 2024. For many readers she stands as proof that a village girl who was stopped from holding a pen can still become one of the defining voices of her language.

Where is Sukhwinder Amrit from?

She was born in Sadarpura village in Jagraon tehsil, Ludhiana district, and The Indian Express called her Ludhiana-based in 2018. She now lives in Mohali.

What is Sukhwinder Amrit known for?

She is known for Punjabi ghazals and poems about women's lives, starting with Suraj Di Dehleez (1997), for writing in both the ghazal and the nazm form, and for the Shiromani Punjabi Kavi Puraskar (2008). BBC Punjabi counts nine published books and four translations from Hindi.

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ (ਜਨਮ 11 ਦਸੰਬਰ 1963) ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਬੇਬਾਕ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਦਰਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 1997 ਵਿੱਚ ਛਪੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਸਾੜਦਾ ਰਿਹਾ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ ਜਗਰਾਓਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਦਰਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਸੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਗੀਤ ਜੋੜਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਪਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲੀ ਕਾਪੀ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਡਾਹ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਕਿ ਜੇ ਫਿਰ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਡਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਂ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਪੜ੍ਹਨ ਜੋਗੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣ ਗਈ। ਇਹੀ ਇੱਕ ਆਦਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲਾਈ।

ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਸ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਪੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਪੀਆਂ ਸੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਹ ਨਾ ਸਕੇ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਉਸੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਐੱਮ.ਏ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼' 1997 ਵਿੱਚ ਆਇਆ। 1999 ਦੀ ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਸਮੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸਿਆਣੀ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ; ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ 'ਚਿਰਾਗਾਂ ਦੀ ਡਾਰ' ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 62 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆਈਆਂ: 'ਕਣੀਆਂ' (2000), 'ਪੱਤਝੜ ਵਿੱਚ ਪੁੰਗਰਦੇ ਪੱਤੇ' (2002), 'ਧੁੱਪ ਦੀ ਚੁੰਨੀ' (2006), 'ਹਜ਼ਾਰ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਲਾਟ' (2008), ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਪੁਨੀਆਂ' (2011), ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਨੀਲਿਆ ਮੋਰਾ ਵੇ' (2012) ਅਤੇ 'ਚਿੜੀਆਂ' (2014)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਕੇਸਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ' (2003) ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਨੌਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮਵੀਰ ਭਾਰਤੀ ਦੀਆਂ 'ਕਨੁਪ੍ਰਿਆ' ਅਤੇ 'ਅੰਧਾ ਯੁਗ' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੇਖਕ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੈਜ਼, ਸਾਹਿਰ, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਸ ਘਰ ਵੱਲ ਪਰਤਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਗੱਲ ਸਿੱਧੇ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਰੂਪਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੇ: ਔਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦਰਦ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। 'ਕਣੀਆਂ' ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਉਹ ਪੁਰਸ਼' ਇੱਕ ਘਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਰਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਦੀਵਾ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਟੇ ਦੀ ਗੋਲੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਬੂਹਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਸ਼-ਸੱਤਾ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਹਿੰਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ; ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨਾਲ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੋ ਮਾਂ ਕਦੇ ਬੋਲ ਕੇ ਦੱਸ ਨਹੀਂ ਸਕੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨਤਕ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਮੁੜੀ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਛਾਪੀਆਂ: ਨੌਜਵਾਨ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਲਮ ਕਦੋਂ ਵਰਤਣੀ ਹੈ? ਪਰਵਾਸ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ: 'ਧੁੱਪ ਦੀ ਚੁੰਨੀ' ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਅਸੀਸ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਜਾ ਰਹੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲੜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਮਰਦ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹਰ ਕਦਮ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਟਰੱਸਟ, ਢੁੱਡੀਕੇ ਦਾ ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (1999), ਮਾਤ੍ਰੂ ਪਿਤ੍ਰੂ ਪੁਰਸਕਾਰ (2002), ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁਰਸਕਾਰ (2006), ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਦੋਵੇਂ 2007) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2008) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਔਰਤ ਲੇਖਕਾਂ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਬੀਬੀਸੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਟਿਵਾਣਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹਾ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਗੀਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਸਰਬ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨ (2007), ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ (2001) ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਸਾਰਕ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ (2013) ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਰੀ ਵਿੱਚ ਕਵਾਂਟਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ।

ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ

ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ 2024 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਸੱਸ ਵੀ ਹਰ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਵੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁਣ ਮੰਚ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ: ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਮਰਾਲਾ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਅਕਸ ਰੰਗ ਮੰਚ ਸਮਰਾਲਾ ਦਾ ਖੇਡਿਆ ਇੱਕ-ਪਾਤਰੀ ਨਾਟਕ 'ਰਾਹਾਂ 'ਚ ਅੰਗਿਆਰ ਬੜੇ ਸੀ' ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਬਹੁਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਲਮ ਫੜਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿੱਥੋਂ ਦੇ ਹਨ?

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਗਰਾਓਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਦਰਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਲਿਖਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਮੁਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਾਹਦੇ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

ਉਹ 'ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼' (1997) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮ ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2008) ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਅਨੁਵਾਦ ਹਨ।