The Tankhahnama is a short Punjabi code of conduct attributed to Bhai Nand Lal Ji, the Persian scholar-poet at Guru Gobind Singh Ji's court, written as a dialogue in which the Guru answers the poet's questions about right conduct. It lists the lapses that make a Sikh liable to tankhah, a religious penalty imposed by the congregation, and sets out the ideal of a Khalsa life built on naam, daan and ishnaan. Its closing line, Raj karega Khalsa, the Khalsa shall rule, is still sung in unison after the ardas, which is why the text remains known to every Sikh.
- Punjabi name
- ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮਾ
- Name
- Tankhahnama, meaning a code of religious penalties
- Also known as
- Nasihatnama, meaning the book of counsel
- Attributed to
- Bhai Nand Lal Ji (about 1633-1713), pen name Goya
- Composed
- After the formation of the Khalsa Panth in 1699; in Punjabi
- Form
- Dialogue between Bhai Nand Lal Ji and Guru Gobind Singh Ji; 36 numbered verses in the widely shared version
All 10 facts
- Length
- A short text, three pages in manuscript
- Subject
- Tankhah, the religious penalty for breach of rahit
- Famous line
- Raj karega Khalsa, the Khalsa shall rule, recited in unison after the ardas
- Authorship
- Attributed; doubt has been expressed about whether it is Bhai Nand Lal Ji's own composition
The Tankhahnama is a Punjabi code of conduct attributed to Bhai Nand Lal Ji, the poet at the court of Guru Gobind Singh Ji. Written as a dialogue between poet and Guru, it lists the lapses that make a Sikh liable to tankhah, a religious penalty, and closes with Raj karega Khalsa, sung after the ardas today.
What is the Tankhahnama?
The name is Persian in both halves. Tankhah comes from tankhwah, meaning salary, reward or profit, and nama an epistle, a code or a catalogue. Together they mean a code of penalties, and Sikh use turns the meaning on its head: the "reward" for breaking the code is a penalty. One who becomes liable is called a tankhahi, the text's own word, though tankhahia is the form most people say today.
The Tankhahnama is a rehitnama, a manual of the approved way of life for a Sikh, among the first such manuals, written by Sikhs close to Guru Gobind Singh Ji. It is a short text, only three pages in the manuscript described by the Bhai Nand Lal Ji website, also known as the Nasihatnama, the book of counsel.
Tankhah is the penalty itself, a fine or penance for breaking the code. The Tankhahnama is the text that first sets the idea down in writing: the earliest use of the word tankhah appears in this work, according to the Sikh Encyclopedia. It is a dialogue: Bhai Nand Lal Ji asks which actions are fitting for a Sikh, and the Guru answers rule by rule.
Who wrote it, and when?
The work is attributed to Bhai Nand Lal Ji, about 1633 to 1713. Born in Ghazni, in modern Afghanistan, he became the Persian scholar-poet of Guru Gobind Singh Ji's court, known as Goya. His Rahitnama dates itself to 5 December 1695 at Anandpur, before the Khalsa was created in 1699. The Tankhahnama was composed after the Khalsa came into being, and speaks of it as an established order.
The attribution is not settled. Doubt has been expressed about whether the two works are really Bhai Nand Lal Ji's own composition, and the claims that they were dictated or authenticated by the Guru do not stand strict scrutiny, as SikhiWiki's account notes. Readers should treat it as a text attributed to Bhai Nand Lal Ji, in his voice as a questioner of the Guru, rather than as a work of proved authorship.
What does the text actually say?
It opens with the principle behind everything else. Nand Lal Ji asks the Guru which deeds are required of a Sikh, and the answer begins with three words: naam, daan and ishnaan, meditation on the Divine Name, charity, and purity of mind and body. A Sikh should do no deed that breaks that threefold rule, and should not savour food without it.
The version most often quoted today runs to 36 short numbered verses. Its rules fall into four groups. The first concerns prayer and daily discipline: bathing in cold water, eating only after Japji, reciting Rehras in the evening and Kirtan Sohila before sleep, combing the hair twice daily, tying the turban afresh daily, and brushing the teeth. The second concerns the sangat, the holy congregation: attending it regularly and with a settled mind, listening to katha and kirtan in silence, bowing to the shabad, and never turning a poor person away.
The third group concerns honesty, money and charity: no robbing a guest or wayfarer, no living by falsehood, no taking money for a daughter or sister's marriage, and dasvandh, one tenth of earnings, to the community, with karah prasad shared evenly. The fourth concerns conduct, appearance and arms: no tobacco or snuff, no red apparel, no bowing to tyrants, no dishonouring the sword, no going about without arms, no eating of meat slaughtered in the Muslim way, and no lustful look at women.
The text is not only a list of faults. Verses 27 to 31 draw the positive picture of the Khalsa: one who forsakes slander, destroys the five evils, protects the poor, fights at the forefront, and recites the Name. And the penalty it prescribes is neither a fine nor a punishment of the body, but the Guru's displeasure.
What is tankhah, and how is it imposed?
Tankhah is an expiatory penalty for a breach of rahit, meant to reclaim the offender, and the procedure, as set out in the Sikh Rehat Maryada, begins with confession. A Sikh who has broken the code should stand before the nearby congregation and admit the lapse. The congregation then elects five beloved ones, the Panj Piare, in the presence of Guru Granth Sahib Ji, who consider the fault and propose the penalty. The penalty is usually some form of service, preferably work done by hand: reciting set passages of bani, cleaning the shoes of the congregation, scrubbing utensils in the langar, or giving to the golak, the common fund. An ardas for pardon closes the matter. The procedure is now set out in Article XXV of the Sikh Rehat Maryada. Every ardas ends with the Tankhahnama's closing line.
Some lapses are graver than others. The four major lapses, the kurahit, are cutting the hair, smoking, adultery, and eating kuttha, meat slaughtered in the Muslim way. A Sikh guilty of one of these must be re-initiated after atonement. When an act affects the whole community, the Akal Takht at Amritsar is invoked, and it can excommunicate one who refuses its verdict.
The first recorded tankhah involved Guru Gobind Singh Ji himself. At Naraina, the resting place of the saint Dadu, he saluted the tomb with an arrow lifted to his head. The Sikhs with him objected that he had broken his own rule against worshipping graves, and fined him 125 rupees. The Guru accepted at once, and the money was spent on a tent for the Guru's langar. The story, also told in the Sau Sakhi, shows that no one stands above the code, not even the Guru who gave it.
Why does it end with "Raj karega Khalsa"?
The closing verses turn from rules to a vision. In verses 32 to 36, the Guru tells Nand Lal Ji that the Khalsa who inflicts no pain on the masses shall be supreme and rule over the land, that the four castes shall become one, that one Khalsa shall fight a hundred and twenty-five thousand. The final verse gives the line every Sikh knows: Raj karega Khalsa, the Khalsa shall rule.
That line is a direct quotation from the Tankhahnama, recited in unison after the ardas at the end of every congregation. It is why the text is remembered far beyond readers of old codes of conduct. A short manual of penalties ends by promising sovereignty, tied to the conduct it demands: rule belongs to a community that does no harm, protects the weak, and lives by naam, daan and ishnaan.
How does the Tankhahnama live on today?
The institution of tankhah has been invoked at the highest levels of Sikh life. Maharaja Ranjit Singh, who lived from 1780 to 1839, was once summoned to the Akal Takht and held guilty of a moral and religious lapse. He was awarded tankhah including a physical punishment, which he readily accepted, though Akali Phula Singh, then jathedar of the Akal Takht, waived that part.
In November 1961, five Sikhs were named Panj Piare to judge whether Master Tara Singh, the senior-most political leader of the Sikhs, had broken a solemn vow by abandoning a fast begun after ardas at Sri Akal Takht. He was found guilty and laid under expiation: an akhand path, an extra Japji daily for a month, karah prasad worth 125 rupees, and five days of cleaning seva.
In 1984, Giani Zail Singh, then President of India, Buta Singh, a central minister, and Santa Singh, a Nihang leader, were declared tankhahias. Giani Zail Singh convinced the Panj Piare of his innocence and was pardoned; the other two did not submit and were excommunicated. The pattern is the same across three centuries: the penalty is public, acceptance is expected with humility, and the door back stays open.
Where can the text be read today?
The text appears in scholarly collections of Bhai Nand Lal Ji's works, including Ganda Singh's Bhai Nand Lal Granthavali, published at Malacca in 1968, and Piara Singh Padam's Rahitname, published at Patiala in 1974. The British translation of 1849 is the oldest English version; a modern verse-by-verse English translation is online from Basics of Sikhi.
For context, start with the author: the entry on Bhai Nand Lal Ji tells his story, from Ghazni to the court at Anandpur, and the Rehitnama of Bhai Chaupa Singh Ji shows the same tradition at its fullest. The Sikh Rehat Maryada sets out the code as the community follows it today, the Khalsa Panth explains the brotherhood the text was written for, and the Sau Sakhi carries the Guru's own tankhah at Naraina.
ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭੁੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸਤਰ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ ਖਾਲਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮਾ ਕੀ ਹੈ?
ਇਸ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਹਨ। ਤਨਖ਼ਾਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਤਨਖ਼ਵਾਹ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਇਨਾਮ ਜਾਂ ਲਾਭ, ਅਤੇ ਨਾਮਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੱਤਰ, ਸੰਹਿਤਾ ਜਾਂ ਸੂਚੀ। ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮੇ ਦਾ ਅਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੂਲ ਅਰਥ ਉਲਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸੰਹਿਤਾ ਤੋੜਨ ਬਦਲੇ ਜੋ ਇਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਖ ਇਸ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਪਾਠ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮਾ ਇੱਕ ਰਹਿਤਨਾਮਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਜੋ ਸਿੱਖ ਲਈ ਸਹੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਉੱਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਜ਼ਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਸੀਹਤਨਾਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਸਲਾਹ ਦੀ ਪੁਸਤਕ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਤਨਖ਼ਾਹ ਖ਼ੁਦ ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਹੈ, ਜੁਰਮਾਨਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ, ਜੋ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਉੱਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮਾ ਉਹ ਪਾਠ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ: ਸਿੱਖ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸੇ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਠ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਠੀਕ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਦੋਂ?
ਇਹ ਰਚਨਾ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 1633 ਤੋਂ 1713 ਤੱਕ ਜੀਵੇ। ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਅੱਜ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਵੀ ਬਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਂ ਗੋਯਾ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਹਿਤਨਾਮਾ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਠ ਅਨੁਸਾਰ 5 ਦਸੰਬਰ 1695 ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੋ 1699 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਾਪਤ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਲੇਖਕਤਾ ਬਾਰੇ ਪੱਕਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਿੱਖੀ ਵਿਕੀ ਦੇ ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਹਿਤਨਾਮਾ ਅਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੋਲ ਕੇ ਲਿਖਵਾਏ ਸਨ, ਸਖ਼ਤ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਖਰੇ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਦੀ ਲੇਖਕਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ: ਇਹ ਪਾਠ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਨਕਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮੇ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 1849 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਚਾਅ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਠ ਕਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਆਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਸੰਗਤ ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਵੱਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ?
ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸ ਅਸੂਲ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਨਾਮ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਭਾਵ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਮਨ ਤੇ ਤਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ। ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਇਸ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬਾਕੀ ਪਾਠ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਕਰਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ 36 ਛੋਟੀਆਂ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਯਮ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਸਮੂਹ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਹੈ: ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜਪੁਜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਣਾ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਰਹਿਰਾਸ ਅਤੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਕੇਸ ਕੰਘੇ ਕਰਨੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵੀਂ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣੀ, ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨੇ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਨੰਗਾ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਨਾ ਘੁੰਮਣਾ। ਦੂਜਾ ਸਮੂਹ ਸੰਗਤ ਬਾਰੇ ਹੈ: ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਆਉਣਾ, ਕਥਾ ਕੀਰਤਨ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਸੁਣਨਾ, ਸ਼ਬਦ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਗ਼ਰੀਬ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਮੋੜਨਾ।
ਤੀਜਾ ਸਮੂਹ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਜਾਂ ਰਾਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਝੂਠ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਮਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਅਤੇ ਧੀ ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਬਦਲੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਕਮਾਈ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਦਸਵੰਧ, ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਸਮੂਹ ਆਚਾਰ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ: ਤੰਬਾਕੂ ਜਾਂ ਨਸਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਾਲਮ ਹਾਕਮਾਂ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਝੁਕਾਉਣਾ, ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਣਾ, ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲ ਕਾਮ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ। ਸੱਤਵੀਂ ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਖੰਡ, ਆਟਾ ਅਤੇ ਘਿਓ ਬਰਾਬਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਰਸ਼ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਧੁਲਾਈ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ, ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਕੀਰਤਨ।
ਇਹ ਪਾਠ ਸਿਰਫ਼ ਭੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। 27 ਤੋਂ 31 ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਹੈ: ਉਹ ਜੋ ਨਿੰਦਿਆ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਪੰਜ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਮਿਆਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਪੈਸੇ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਸਰੀਰਕ ਸਜ਼ਾ, ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਹੈ।
ਤਨਖ਼ਾਹ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਤਨਖ਼ਾਹ ਰਹਿਤ ਤੋੜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਸਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਇਕਬਾਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਿੱਖ ਨੇ ਸੰਹਿਤਾ ਤੋੜੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜਲੀ ਸੰਗਤ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਚੁਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭੁੱਲ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਤਜਵੀਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਜ਼ਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ: ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਾਠ ਕਰਨੇ, ਸੰਗਤ ਦੇ ਜੁੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨੇ, ਲੰਗਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਣੇ, ਜਾਂ ਗੋਲਕ ਵਿੱਚ ਦੇਣਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਆਫ਼ੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 25 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਹਰ ਅਰਦਾਸ ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮੇ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸਤਰ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਭੁੱਲਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ, ਕੁਰਹਿਤ, ਇਹ ਹਨ: ਕੇਸ ਕੱਟਣੇ, ਤੰਬਾਕੂ ਵਰਤਣਾ, ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣਾ, ਅਤੇ ਕੁੱਠਾ ਮਾਸ ਖਾਣਾ। ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭੁੱਲ ਪੂਰੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੇਕ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਨਖ਼ਾਹ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਰਜ ਮਾਮਲਾ ਖ਼ੁਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਨਰੈਣਾ ਵਿਖੇ, ਜੋ ਸੰਤ ਦਾਦੂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੀਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਸਮਾਧੀ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕੀਤੀ। ਨਾਲ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਹੀ ਨਿਯਮ ਤੋੜਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ 125 ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੈਸੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਲੰਗਰ ਲਈ ਇੱਕ ਤੰਬੂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਸਾਊ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਹਿਤਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੰਹਿਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਇਹ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ ਖਾਲਸਾ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਅੰਤਿਮ ਸਤਰਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀਆਂ ਹਨ। 32 ਤੋਂ 36 ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸਰਬੋਤਮ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ, ਚਾਰੇ ਵਰਨ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਵਾ ਲੱਖ ਨਾਲ ਲੜੇਗਾ। ਅੰਤਿਮ ਸਤਰ ਉਹ ਸਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਿੱਖ ਜਾਣਦਾ ਹੈ: ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ ਖਾਲਸਾ।
ਇਹ ਸਤਰ ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮੇ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਾਠ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸੰਹਿਤਾ ਰਾਜ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਰਾਜ ਉਸ ਸੰਗਤ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਮ, ਦਾਨ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮਾ ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ?
ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ 1780 ਤੋਂ 1839 ਤੱਕ ਜੀਵੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭੁੱਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨਵੰਬਰ 1961 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਕਿ ਕੀ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾ, ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਵਿਖੇ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਵਰਤ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੌਂਹ ਤੋੜੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ: ਅਖੰਡ ਪਾਠ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਪੁਜੀ ਦਾ ਵਾਧੂ ਪਾਠ, 125 ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਸੇਵਾ। ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਸੀ, ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੋੜਿਆ ਸੀ।
1984 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ, ਅਤੇ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ, ਨਿਹੰਗ ਆਗੂ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਵੱਲੋਂ ਤਨਖ਼ਾਹੀਏ ਐਲਾਨੇ ਗਏ। ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੇਗੁਨਾਹੀ ਦਾ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾ ਕੇ ਮੁਆਫ਼ੀ ਲੈ ਲਈ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮਲੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਛੇਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰਜ਼ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹੀ ਹੈ: ਸਜ਼ਾ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੰਨਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਤਣ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪਾਠ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਇਹ ਪਾਠ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਗ੍ਰੰਥਾਵਲੀ, ਜੋ 1968 ਵਿੱਚ ਮਲਾਕਾ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਦਾ ਰਹਿਤਨਾਮੇ, ਜੋ 1974 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1849 ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਸਤਰ ਦਰ ਸਤਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਬੇਸਿਕਸ ਆਫ਼ ਸਿੱਖੀ ਵੱਲੋਂ ਆਨਲਾਈਨ ਛਪਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸੰਗ ਲਈ, ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ: ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਤੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਚੌਪਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਰਹਿਤਨਾਮਾ ਇਸੇ ਆਚਾਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਉਹ ਸੰਹਿਤਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਸੰਗਤ ਅੱਜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਉਹ ਭਾਈਚਾਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਪਾਠ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਊ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਨਰੈਣਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹਨ ਉੱਤੇ ਇਹ ਤਨਖ਼ਾਹਨਾਮੇ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਸਿੱਖ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ, ਸਖ਼ਤ, ਆਸ ਭਰੀ ਪੁਸਤਕ।
More religion entries to explore
Sources (6)
Jugti is free and independent. Reader support keeps the Kosh growing.
Support