ਡੰਡੀ

Dandi (ਡੰਡੀ, ।), also called danda, is the vertical stroke that ends a sentence in Punjabi written in Gurmukhi. It does the job of the English full stop and is also known as purna viram, the full pause. A double dandi (॥) marks the end of a verse in traditional texts.

How dandi is used

Punjabi University’s school-level dictionary defines dandi as the full-stop sign: a straight standing line at the end of a sentence that shows it is complete. The university’s children’s encyclopedia says the dandi and the question mark both mark a full stop: statements and commands end with a dandi, while questions end with a question mark.

Punjabi University’s online course notes that Punjabi punctuation is otherwise similar to English, the clear difference being this vertical stroke for the full stop. The encyclopedia adds that modern Gurmukhi writing uses almost all the punctuation marks found in English, and Unicode also notes that Punjabi uses Latin punctuation.

Double dandi and older writing

According to Unicode, the double dandi (॥) marks the end of a verse in traditional texts. The Punjabi University encyclopedia says older writings used only the double dandi as a full stop, and the online course says the old script had no punctuation mark except the full stop.

Dandi in digital text

Gurmukhi has no danda character of its own in Unicode. Dandi is U+0964 DEVANAGARI DANDA and double dandi is U+0965 DEVANAGARI DOUBLE DANDA, both encoded in the Devanagari block as shared punctuation for the major scripts of India. Unicode also notes that the word danda comes from Sanskrit.

Other meanings of ਡੰਡੀ

As an everyday word, ਡੰਡੀ also means a narrow footpath, a thin stem or an earring, according to the same dictionary; on this page it means only the punctuation mark. For the letters and signs it sits beside, see the Gurmukhi alphabet guide.

ਡੰਡੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ

ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ ਦਾ ਕੋਸ਼ ਡੰਡੀ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਸਿੱਧੀ ਖੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਡੰਡੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦੇ ਸੂਚਕ ਹਨ: ਬਿਆਨੀਆ ਅਤੇ ਹੁਕਮੀ ਵਾਕ ਡੰਡੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪਾਠ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਾਕੀ ਪੱਖੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਫ਼ਰਕ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਲਈ ਇਹ ਖੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰ ਹੈ। ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯੂਨੀਕੋਡ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਾਤੀਨੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦੋਹਰੀ ਡੰਡੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਖਤ

ਯੂਨੀਕੋਡ ਮੁਤਾਬਕ ਦੋਹਰੀ ਡੰਡੀ (॥) ਰਵਾਇਤੀ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਦਾ ਅੰਤ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਦੋਹਰੀ ਡੰਡੀ ਹੀ ਵਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪਾਠ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਡਿਜੀਟਲ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਡੰਡੀ

ਯੂਨੀਕੋਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਡੰਡੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡੰਡੀ U+0964 DEVANAGARI DANDA ਅਤੇ ਦੋਹਰੀ ਡੰਡੀ U+0965 DEVANAGARI DOUBLE DANDA ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਯੂਨੀਕੋਡ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ danda ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।

ਡੰਡੀ ਦੇ ਹੋਰ ਅਰਥ

ਉਸੇ ਕੋਸ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਆਮ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਡੰਡੀ ਦਾ ਅਰਥ ਪੈਦਲ ਕੱਚਾ ਰਾਹ, ਪਤਲੀ ਸ਼ਾਖ਼ ਜਾਂ ਕੰਨ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਾਲਾ ਲੇਖ ਵੇਖੋ।