ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਡਿਫੈਂਡਰ

Jarnail Singh Dhillon (20 February 1936 to 13 October 2000) was an Indian footballer who played as a centre-back and is widely regarded as the greatest defender India has ever produced. He spent the best years of his career with Mohun Bagan in Kolkata, captained India from 1965 to 1967, and headed the winning goal in the 1962 Asian Games final in Jakarta, the greatest triumph in Indian football history. He won the Arjuna Award in 1964 and was named the only Indian ever to captain the Asian All-Star team.

Where was Jarnail Singh born?

The sources do not agree, and the honest answer is that his birthplace is disputed. Wikipedia and Olympedia give Lyallpur in British India, now Faisalabad in Pakistan, as his birthplace. The Mohun Bagan club site and The Hard Tackle say he was born in Hoshiarpur in Punjab. Local profiles from his home area name Panam village in Hoshiarpur district as his birthplace, and the village still remembers him as its own. What is certain is that his family was caught in the Partition of India. In 1948, when he was about twelve, Lyallpur was burning, and members of his family were killed. He escaped in a truck crammed with about fifty other people and reached Amritsar, and the family resettled in the Hoshiarpur area. Profiles of his life give that journey as the making of the fearless player he became.

Football came to him in Hoshiarpur. He began playing at sixteen and represented Khalsa College, Mahilpur, from 1952 to 1956. Mahilpur, a small town in Garhshankar tehsil, was already a nursery of Indian football, and Jarnail was one of its finest products. He then played for Khalsa Sporting Club in 1956 and 1957, and captained the Punjab University football team before leaving Punjab for Kolkata.

From Mahilpur to Mohun Bagan

In 1957 Jarnail moved to Kolkata and joined Rajasthan Club, then known as one of the giant killers of the Kolkata maidan. Darshan Singh, a player from his own area who was already at Rajasthan, helped arrange the move. His start was difficult. He was played as a centre-half, which was not his natural position, and his tough, physical tackling did not suit crowds who loved skilful, artistic football. The crowd nicknamed him Jaguar Singh, and his first season in Kolkata was a struggle.

One man saw past the rough edges. Arun Sinha, the Mohun Bagan coach, visited the Rajasthan Club tent in the maidan, found Jarnail playing table tennis, and offered him a place at Mohun Bagan for 3,500 rupees a year. Jarnail accepted at once. He signed in 1959 and stayed for ten years, until 1968, playing as a stopper-back and captaining the club from 1965 to 1967. With Chuni Goswami, the great forward, he formed one of the most famous partnerships in Indian football. In those years Mohun Bagan won the Calcutta Football League six times, the IFA Shield four times, the Durand Cup five times and the Rovers Cup in 1966. The team also toured East Africa, playing in Uganda, Kenya, Zanzibar and Tanganyika.

His last celebrated club performance came in 1968, in a Kolkata derby against East Bengal played to mark the centenary of the newspaper Amrita Bazar Patrika. Mohun Bagan won 2-0. Jarnail set up the first goal with a through ball, and late in the match, with East Bengal laying siege to the Mohun Bagan goal, he cleared a ball off the goal line. He also won the Santosh Trophy with Bengal in 1958-59, 1959-60, 1962-63 and 1969-70, and with Punjab in 1970-71, when Punjab beat Mysore in the final in Jalandhar.

What happened in the 1962 Asian Games final?

The 1962 Asian Games in Jakarta were the high point of Jarnail's career and of Indian football. India, coached by Syed Abdul Rahim, lost their opening group match to South Korea and then never looked back. In the group match against Thailand, Jarnail, playing at centre-back, suffered a deep cut on his forehead that needed stitches. Most accounts say he had six stitches; the All India Football Federation's own account of the tournament says four. Either way, Rahim knew that heading the ball in defence would be risky, so he made a bold move. Jarnail had played as a centre-forward in his college days, and Rahim pushed him up front.

The move worked. Jarnail scored in the semi-final against South Vietnam and again in the final against South Korea on 4 September 1962, in front of a crowd of nearly 100,000 at the Senayan Main Stadium in Jakarta. P. K. Banerjee gave India the lead in the 17th minute, and three minutes later Jarnail doubled it with a header. South Korea scored late, but goalkeeper Peter Thangaraj saw India through to a 2-1 win. It was India's first football gold at the Asian Games, its first conquest overseas, and it remains the country's biggest football triumph. Jarnail's headed goal, scored with a stitched forehead, became the most famous moment of his life and part of Indian football folklore.

Captain of India and the Asian All-Stars

Jarnail joined the national team on India's tour of Afghanistan in 1959, though he did not play, and his first great tournament was the 1960 Rome Olympics. India drew 1-1 with France and lost only 2-1 to a strong Hungary side. Jarnail was given the job of marking Florian Albert, one of the most elegant players of his generation, and kept him quiet for long spells; Albert escaped his marker only once, and scored. He played in the Merdeka Cup in 1961, and in 1964 he was part of the India team that finished runners-up at the AFC Asian Cup in Israel, and runners-up again at the Merdeka Tournament, with third-place finishes in 1965 and 1966.

From 1965 to 1967 he captained India, and in 1966 he was chosen to captain the Asian All-Star team, the only Indian ever given that honour. He was also named in the Asian All-Star side in 1965 and 1967. An Indian Express readers' poll named him India's most popular sportsman, and in 1964 he received the Arjuna Award, India's second highest sporting honour at the time. Fellow players and writers remembered him the same way: a defender who hated giving away even an inch of space, whose tackling and timing were near impossible to beat one on one. The veteran journalist Novy Kapadia called him the most intimidating defender in Asia.

Coach and sports administrator

After his playing days, Jarnail stayed in football as a coach and administrator. He managed the India team at the Merdeka Cup in 1969, the Singapore Friendship Tournament in 1970, and the Afghanistan Republic Day Festival Cup in 1976 and 1977. As coach of Punjab, he led the state to the Santosh Trophy in 1974-75, thrashing Bengal 6-0 in the final. Inder Singh scored 23 goals in that tournament, still a record, and Punjab scored 46 goals in all. He had already captained Punjab to the state's first Santosh Trophy title in 1970, the season Punjab won it in Jalandhar.

He then served Punjab's sports department, as Deputy Director of Sports from 1985 to 1990 and as Director of Sports from 1990 to 1994. In those roles he worked to build the game in a state where football had long lived in the shadow of hockey and cricket, and where Mahilpur's example showed what a small town could produce.

Later life, family and legacy

Jarnail's son Jagmohan Singh followed him into football as a defender for India and played in the 1993 SAARC Gold Cup in Pakistan. Jagmohan died in 1996, aged 31, and the loss weighed heavily on his father. After his son's death, Jarnail settled in Canada. He died in Vancouver on 13 October 2000, aged 64, after being taken to hospital with breathlessness caused by an asthma disorder, while visiting his son there. Most sources give 13 October; The Hard Tackle's profile gives 14 October, and the Mohun Bagan club site misprints the month as July. The year and the place, Vancouver in 2000, are not in doubt.

His honours came to him late as well as early. In 2012, twelve years after his death, Mohun Bagan gave him the Mohun Bagan Ratna, its highest honour. The All India Football Federation renamed the I-League Best Defender Award as the Jarnail Singh Award, given to the best defender of each season. A memorial football tournament in his name is held at Garhshankar in Hoshiarpur district. In Panam, his room was long kept as he left it, its shelves lined with the trophies of his career, and in 2007 the India defender Mahesh Gawli visited the village to pay his respects. Sixty years after Jakarta, Jarnail Singh is still the standard against which Indian defenders are measured.

ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ (20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1936 ਤੋਂ 13 ਅਕਤੂਬਰ 2000) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਸਨ, ਜੋ ਸੈਂਟਰ ਬੈਕ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਡਿਫੈਂਡਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਕਲੱਬ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ, 1965 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਰਹੇ, ਅਤੇ 1962 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਦਿਵਾਇਆ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1964 ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਏਸ਼ਿਆਈ ਆਲ ਸਟਾਰ ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਇਕਲੌਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਨ।

ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ?

ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਜਵਾਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਓਲੰਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਕਲੱਬ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਦ ਹਾਰਡ ਟੈਕਲ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਨਾਮ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। 1948 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਈ ਜੀਅ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉਹ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਵਿੱਚ ਬਚ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਉਸ ਨਿਡਰ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਜਿਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਸਮਾਂ ਦੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਫੁੱਟਬਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1952 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡੇ। ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਸਬਾ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਨਰਸਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ 1956 ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ ਲਈ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਛੱਡ ਕੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੇ ਗਏ।

ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਤੋਂ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਤੱਕ

1957 ਵਿੱਚ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਕੋਲਕਾਤਾ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਕਲੱਬ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਨੇ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਔਖੀ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਟਰ ਹਾਫ਼ ਵਜੋਂ ਖਿਡਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ, ਸਰੀਰਕ ਟੈਕਲਿੰਗ ਉਸ ਦਰਸ਼ਕ ਵਰਗ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਜੋ ਹੁਨਰਮੰਦ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਗੁਆਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਜ਼ਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਿਹਾ।

ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਇਸ ਕੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਦੇ ਕੋਚ ਅਰੁਣ ਸਿਨਹਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਕਲੱਬ ਦੇ ਟੈਂਟ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ 3,500 ਰੁਪਏ ਉੱਤੇ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ 1959 ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਤੇ 1968 ਤੱਕ ਦਸ ਸਾਲ ਖੇਡੇ, ਸਟਾਪਰ ਬੈਕ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ 1965 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਕਲੱਬ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਰਹੇ। ਮਹਾਨ ਫਾਰਵਰਡ ਚੁੰਨੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੋੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ: ਗੋਸਵਾਮੀ ਗੋਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਿੱਛੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਨੇ ਛੇ ਵਾਰ ਕਲਕੱਤਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ, ਚਾਰ ਵਾਰ ਆਈ.ਐਫ਼.ਏ. ਸ਼ੀਲਡ, ਪੰਜ ਵਾਰ ਡੁਰੰਡ ਕੱਪ ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਰੋਵਰਜ਼ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ। ਟੀਮ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ, ਕੀਨੀਆ, ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰ ਅਤੇ ਤਾਂਗਾਨਾਇਕਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ।

ਕਲੱਬ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 1968 ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੀ ਸੌ ਸਾਲਾ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਈਸਟ ਬੰਗਾਲ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਲਕਾਤਾ ਡਰਬੀ ਖੇਡੀ ਗਈ। ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ 2-0 ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪਾਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਬਣਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਮੈਚ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਈਸਟ ਬੰਗਾਲ ਨੇ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਦੇ ਗੋਲ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਲ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਗੇਂਦ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਨਾਲ ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫ਼ੀ 1958-59, 1959-60, 1962-63 ਅਤੇ 1969-70 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ 1970-71 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

1962 ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਇਆ?

ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ 1962 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖੇਡ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਸਿਖਰ ਸਨ। ਸਈਦ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਹੇਠ ਭਾਰਤ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਗਰੁੱਪ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਬੈਕ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਿਆਂ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੱਟ ਲੱਗੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਟਾਂਕੇ ਲੱਗੇ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਟਾਂਕਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਟਾਂਕੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਰਹੀਮ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਾਲ ਗੇਂਦ ਮਾਰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਲੇਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਖੇਡ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਹੀਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਖਿਡਾ ਦਿੱਤਾ।

ਇਹ ਚਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਗਈ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਮੀ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ 4 ਸਤੰਬਰ 1962 ਨੂੰ ਜਕਾਰਤਾ ਦੇ ਸੇਨਾਯਨ ਮੁੱਖ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੋਲ ਕੀਤਾ। ਪੀ. ਕੇ. ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ 17ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬੜ੍ਹਤ ਦਿਵਾਈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਬੜ੍ਹਤ 2-0 ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਗੋਲਕੀਪਰ ਪੀਟਰ ਥੰਗਰਾਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 2-1 ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਸੀ, ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਜਿੱਤ ਹੈ। ਟਾਂਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਗੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਅਤੇ ਏਸ਼ਿਆਈ ਆਲ ਸਟਾਰ

ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ 1959 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਉੱਤੇ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਖੇਡੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 1960 ਦੇ ਰੋਮ ਓਲੰਪਿਕ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨਾਲ 1-1 ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੰਗਰੀ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 2-1 ਨਾਲ ਹਾਰਿਆ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਲੋਰੀਆਨ ਅਲਬਰਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣ ਦਿੱਤਾ; ਅਲਬਰਟ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਰਾਖੇ ਤੋਂ ਬਚੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1961 ਵਿੱਚ ਮਰਡੇਕਾ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ, ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਉਸ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਜੋ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਏ.ਐਫ਼.ਸੀ. ਏਸ਼ਿਆਈ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਮਰਡੇਕਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰਹੀ, ਅਤੇ 1965 ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰਹੀ।

1965 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਰਹੇ, ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏਸ਼ਿਆਈ ਆਲ ਸਟਾਰ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਇਕਲੌਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਨ। ਉਹ 1965 ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਵੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਆਲ ਸਟਾਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਖਿਡਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ ਸੀ। ਸਾਥੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਡਿਫੈਂਡਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਇੰਚ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਦੇਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਟੈਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਸੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੋਵੀ ਕਪਾਡੀਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣਾ ਡਿਫੈਂਡਰ ਕਿਹਾ।

ਕੋਚ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ

ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਕੋਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਉਹ 1969 ਵਿੱਚ ਮਰਡੇਕਾ ਕੱਪ, 1970 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਫਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਅਤੇ 1976 ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕੋਚ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ 1974-75 ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫ਼ੀ ਜਿਤਾਈ, ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ 6-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ 23 ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਕੁੱਲ 46 ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 1970 ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫ਼ੀ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿਤਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਫਿਰ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, 1985 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ 1990 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹਾਕੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦੱਸਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਸਬਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਿਛਲਾ ਜੀਵਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ

ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੇਟੇ ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰਕ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ। ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ 1996 ਵਿੱਚ 31 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਘਾਟਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਪਿਆ। ਬੇਟੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। 13 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਨੂੰ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਕਾਰਨ ਦਮੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰੋਤ 13 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਤਰੀਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦ ਹਾਰਡ ਟੈਕਲ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ 14 ਅਕਤੂਬਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਕਲੱਬ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਾ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਜੁਲਾਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ ਅਤੇ ਥਾਂ, 2000 ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇਰ ਨਾਲ ਵੀ ਆਏ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਰਤਨ ਦਿੱਤਾ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਆਈ ਲੀਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡਿਫੈਂਡਰ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਹਰ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡਿਫੈਂਡਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਨਾਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਮਰਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਟਰਾਫ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਡਿਫੈਂਡਰ ਮਹੇਸ਼ ਗਾਵਲੀ ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇ ਗਏ। ਜਕਾਰਤਾ ਤੋਂ ਸੱਠ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤੀ ਡਿਫੈਂਡਰਾਂ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਹਨ, ਅਤੇ ਟਾਂਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਗੋਲ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।