ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ: ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

Rajinder Singh Bedi was born on 1 September 1915 in Sialkot, in the Punjab of British India, a city that now lies in Pakistan. He was the son of Hira Singh, the postmaster of the Sadar Bazar post office in Lahore, and Sewa Dei. His schooling began in Lahore Cantonment and continued at the SBBS Khalsa School in Lahore, where he passed his matriculation in the first division in 1931. He then entered DAV College, Lahore, but the death of his mother, a tuberculosis patient, cut his studies short: in 1933 he left college and joined the postal department, following his father into the post office. Bedi had started writing while still at school. Poems and fiction in English and Urdu appeared in university magazines and local newspapers, and he wrote for radio even while working as a post-office clerk. In 1934, at the age of nineteen, he married.

The Urdu writer

Bedi's literary career began in 1932. He wrote his earliest poems and stories under the pen name Mohsin Lahori; his first story, Dukh Sukh, appeared in the Punjabi magazine Sarang. He went on to become one of the leading lights of the Progressive Writers' Movement and is counted among the architects of contemporary Urdu fiction, alongside figures such as Munshi Premchand and Saadat Hasan Manto. His first story collection, Dana-o-Dam, appeared in the late 1930s; Grahan (1942) was hailed as a landmark in the Urdu short story, and Kokh Jalli followed in 1949. Stories such as Garam Coat, Lajwanti, Apne Dukh Mujhe De Do and Rahman ke Joote dissect human relationships with grim precision, exposing social inequities through the lives of ordinary men and women. Bedi's writing blends hard realism with metaphor and a strange spiritualism, and he is especially remembered for his disturbing tales of Partition. His plays include Saat Khel and Be-Jaan Cheezen. For Ek Chadar Maili Si he received the Sahitya Akademi Award for Urdu in 1965; he was honoured with the Padma Shri in 1972 and the Ghalib Award for Urdu drama in 1978.

His working life before Bombay was restless and it fed the fiction. He resigned from the post office in 1943, worked briefly as a scriptwriter in Lahore, wrote plays for Lahore radio, and from 1943 to 1944 worked at the Lahore radio station. He later returned to All India Radio and was posted to Jammu, where he worked until 1947 and became director of the Jammu and Kashmir broadcasting service. By the time of Partition he had published numerous short stories and made his name as a prolific writer, and he had also been honorary editor of the prominent Lahore literary magazine Adab-e-Latif.

What is Ek Chadar Maili Si about?

Ek Chadar Maili Si is about a Punjabi custom called chadar daalna, under which a younger brother marries his elder brother's widow after the elder brother's death. In the novel, Mangal is compelled by custom and by physical force to marry his sister-in-law Rano. At the ceremony he places a slightly soiled, somewhat tattered three-yard sheet over her, the maili si chadar of the title, signifying the transfer of shelter and security. At first both are reluctant; with time they find not only a settled union but passion in it. The book explores sexuality, society and relationships with vivid realism and powerful characterisation, and it has been hailed as an outstanding contribution to contemporary Urdu literature for its innate humanity.

The novel brought Bedi his widest literary fame. Khushwant Singh translated it into English as I Take This Woman, and it was also translated into Hindi, Kashmiri and Bengali. It was filmed twice: in Pakistan as Mutthi Bhar Chawal in 1978, and in India under its own title in 1986, with Hema Malini, Rishi Kapoor and Poonam Dhillon, a rare honour for a writer to have the same work filmed on both sides of the border that Partition had drawn through his own life.

Hindi cinema

After Partition, Bedi left Lahore, spent brief spells in Ropar and Shimla and a stint as director of the Jammu radio station, and then moved to Bombay, where producer D. D. Kashyap hired him as a writer. Over the next four decades he wrote dialogue, screenplays and stories for more than forty Hindi films. His credits include Badi Bahen (1949), Daag (1952), Mirza Ghalib (1954), the Bimal Roy classic Devdas (1955), Garam Coat (1955, which he also produced), Madhumati (1958), Anuradha (1960), Anupama (1966), Satyakam (1969) and Abhimaan (1973). He wrote his film scripts in Urdu, as several of Bombay's finest screenwriters did. He won the Filmfare Award for Best Dialogue for Madhumati in 1959 and again for Satyakam in 1971, and had earlier taken the Filmfare Best Story award for Garam Coat. In 1954 he had joined Amar Kumar, Balraj Sahni, Geeta Bali and others to found the Cine Cooperative company, which produced Garam Coat and later Rangoli (1962).

As a director he is known above all for Dastak (1970). The film expanded his own radio play Naql-e-Makaani, first performed on All India Radio, Lahore in 1944. It tells of a newlywed couple, Hamid and Salma, played by Sanjeev Kumar and Rehana Sultan, who unwittingly rent a flat in a red light area whose previous occupant was a mujra performer, so that knocks, the dastak of the title, keep coming at their door. Rehana Sultan won the National Award for Best Actress for the film, and Dastak established Bedi as an important force in Indian parallel cinema. He went on to direct Phagun (1973), Nawab Sahib (1978) and Aankhin Dekhi (1978), and produced Garam Coat, Rangoli, Dastak and Phagun.

Later years and legacy

Bedi's personal life was marked by loss. His son Narender Singh Bedi, a film producer and director, died in 1982, and his wife Satwant Kaur died soon after. Bedi suffered a stroke in 1982 and was later diagnosed with cancer; he died on 11 November 1984 in Mumbai. Condolence messages arrived from across the border: General Zia-ul Haq, then President of Pakistan, said his death was a loss to Pakistan as well as India, and a crossing at King's Circle in Bombay was later named Rajinder Singh Bedi Chowk. In his memory the Punjab government instituted the Rajinder Singh Bedi Award for Urdu literature.

His work has outlived the industries that first carried it. His short story Lajwanti was made into a telefilm by Neena Gupta in 2006, more than two decades after his death, and his stories and dialogue are still read as models of plain, direct writing in a Hindi cinema once known for melodrama and rhetoric. For Punjabi readers his importance is double: a son of Sialkot district who wrote in Urdu about Punjabi village custom, and a bridge between the Lahore of the progressive writers and the Bombay of the classic Hindi film.

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਸਤੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਦਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਡਾਕਘਰ ਦੇ ਪੋਸਟਮਾਸਟਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੇਵਾ ਦੇਈ ਸੀ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਾਹੌਰ ਕੈਂਟੋਂਮੈਂਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਐੱਸ.ਬੀ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1931 ਵਿੱਚ ਮੈਟਰਿਕ ਪਹਿਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ, ਪਰ ਤਪਦਿਕ ਦੀ ਮਰੀਜ਼ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤੀ: 1933 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਕੇ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਡਾਕਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੱਗੇ। ਬੇਦੀ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਦੇ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। 1934 ਵਿੱਚ, ਉਨੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ

ਬੇਦੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ 1932 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੋਹਸਿਨ ਲਾਹੌਰੀ ਉਪਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ, ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ, ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਸਾਰੰਗ ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਉਹ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਲੇਖਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣੇ ਅਤੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਅਤੇ ਸਾਅਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਉਰਦੂ ਗਲਪ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਦਾਨਾ-ਓ-ਦਾਮ, 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਗ੍ਰਹਿਣ (1942) ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕੋਖ ਜਲੀ 1949 ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਗਰਮ ਕੋਟ, ਲਾਜਵੰਤੀ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਮੁਝੇ ਦੇ ਦੋ ਅਤੇ ਰਹਿਮਾਨ ਕੇ ਜੂਤੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਮ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਦੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਸਖ਼ਤ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਰੂਪਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਤ ਖੇਲ ਅਤੇ ਬੇ-ਜਾਨ ਚੀਜ਼ੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਕ ਚਾਦਰ ਮੈਲੀ ਸੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ; 1972 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਨਾਟਕ ਲਈ ਗ਼ਾਲਿਬ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ।

ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮਕਾਜੀ ਜੀਵਨ ਬੇਚੈਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਗਲਪ ਨੂੰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1943 ਵਿੱਚ ਡਾਕਘਰ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਲਾਹੌਰ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ, ਅਤੇ 1943 ਤੋਂ 1944 ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਤਾਇਨਾਤ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1947 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੇ। ਵੰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਛਪਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਅਦਬ-ਏ-ਲਤੀਫ਼ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ।

ਇਕ ਚਾਦਰ ਮੈਲੀ ਸੀ ਕਿਸ ਬਾਰੇ ਹੈ?

ਇਕ ਚਾਦਰ ਮੈਲੀ ਸੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਰਿਵਾਜ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਦਰ ਪਾਉਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਭਰਜਾਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ, ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਭਰਜਾਈ ਰਾਣੋ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮੈਲੀ, ਕੁਝ ਫਟੀ ਹੋਈ ਤਿੰਨ ਗਜ਼ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਮੈਲੀ ਸੀ ਚਾਦਰ, ਜੋ ਪਨਾਹ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਵੇਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ; ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਗਾਓ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਪੱਸ਼ਟ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਾਤਰ ਚਿਤਰਨ ਨਾਲ ਕਾਮੁਕਤਾ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜਨਮਜਾਤ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੇ ਬੇਦੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਟੇਕ ਦਿਸ ਵੂਮਨ ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹਿੰਦੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣੀ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਚਾਵਲ (1978) ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਨਾਂ ਹੇਠ 1986 ਵਿੱਚ, ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋਂ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਲਈ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਸਨਮਾਨ ਕਿ ਉਸੇ ਰਚਨਾ ਉੱਤੇ ਉਸ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣੀ ਜੋ ਵੰਡ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਖਿੱਚੀ ਸੀ।

ਹਿੰਦੀ ਸਿਨਮਾ

ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੇਦੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਿਆ, ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਡੀ. ਡੀ. ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਅਗਲੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਵਾਦ, ਪਟਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਬਹਿਨ (1949), ਦਾਗ਼ (1952), ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ (1954), ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਦੇਵਦਾਸ (1955), ਗਰਮ ਕੋਟ (1955, ਜਿਸ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ), ਮਧੁਮਤੀ (1958), ਅਨੁਰਾਧਾ (1960), ਅਨੁਪਮਾ (1966), ਸਤਿਆਕਾਮ (1969) ਅਤੇ ਅਭਿਮਾਨ (1973) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਟਕਥਾਵਾਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੰਬਈ ਦੇ ਕਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਮਧੁਮਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਫਿਰ 1971 ਵਿੱਚ ਸਤਿਆਕਾਮ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਮ ਕੋਟ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਿਆ ਸੀ। 1954 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਮਰ ਕੁਮਾਰ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ, ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਿਨੇ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਕੰਪਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਰਮ ਕੋਟ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੰਗੋਲੀ (1962) ਬਣਾਈ।

ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਸਤਕ (1970) ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਨਕਲ-ਏ-ਮਕਾਨੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1944 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ, ਹਾਮਿਦ ਅਤੇ ਸਲਮਾ, ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰੇਹਾਨਾ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਨਿਭਾਈਆਂ, ਜੋ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਲੈਟ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮੁਜਰਾ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਕਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੇਹਾਨਾ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਦਸਤਕ ਨੇ ਬੇਦੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਂਤਰ ਸਿਨਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅੱਗੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਾਗੁਨ (1973), ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ (1978) ਅਤੇ ਆਂਖੀਂ ਦੇਖੀ (1978) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗਰਮ ਕੋਟ, ਰੰਗੋਲੀ, ਦਸਤਕ ਅਤੇ ਫਾਗੁਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।

ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ

ਬੇਦੀ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਦੀ 1982 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਵੀ ਛੇਤੀ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬੇਦੀ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਫਾਲਜ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ; 11 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਪਾਰੋਂ ਸ਼ੋਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਆਏ: ਜਨਰਲ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ਼, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਦੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੌਕ ਦਾ ਨਾਂ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਚੌਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਉਹਨਾਂ ਉਦਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਿਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਾਜਵੰਤੀ ਉੱਤੇ ਨੀਨਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨਮਾ ਵਿੱਚ ਸਰਲ, ਸਿੱਧੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਦੇ ਮੈਲੋਡਰਾਮਾ ਅਤੇ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੋਹਰੀ ਹੈ: ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਬਾਰੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਅਤੇ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਕਲਾਸਿਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਬੰਬਈ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ।