ਰੇਸ਼ਮਾ: ਲੰਬੀ ਜੁਦਾਈ ਵਾਲੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ

Reshma (around 1947 to 3 November 2013) was a folk singer born in Rajasthan who became one of the best loved voices of Pakistan, singing mostly in Punjabi. With no schooling and no classical training, she was discovered at twelve singing at a Sufi shrine, and her full throated, unadorned voice carried songs such as Laal Meri, Dama Dam Mast Qalandar and Lambi Judai across both Punjabs and around the world.

Early life: a Banjara childhood, from Rajasthan to Karachi

Reshma was born around 1947 in the village of Loha, in the Ratangarh area of Churu district near Bikaner, Rajasthan. Her father, Haji Muhammad Mushtaq, was a camel and horse trader, and the family belonged to a nomadic Banjara tribe that had converted to Islam. When she was about a month old, at Partition in 1947, the family migrated to Karachi, and she grew up in Pakistan.

She received no formal education and no training in classical music, and she said so plainly to audiences all her life. Her school was the shrines of Sindh, where she spent her childhood singing at the mazars of the mystic saints. Singing the dhamal at a shrine, outdoors, to a crowd, built the power and directness that later made her recordings unmistakable.

How was Reshma discovered?

At the age of twelve she was singing at the shrine of Lal Shahbaz Qalandar in Sehwan, Sindh, when the television and radio producer Saleem Gilani heard her. Gilani arranged for her to record Laal Meri Pat Rakhio on Radio Pakistan, in 1968 by Wikipedia's account. The song was an instant hit. She had never sung in a studio before, but from that recording she became one of the most popular folk singers in Pakistan, appearing on television from the 1960s onward and recording for radio, television and film at home and abroad.

The songs: Laal Meri to Lambi Judai

Her best known songs are folk songs and Sufi kalaam sung straight, without ornament: Laal Meri, Dama Dam Mast Qalandar, Hai O Rabba Nahion Lagda Dil Mera, Ankhiyan Nu Rehen De Ankhiyan De Kol Kol, Kithay Nain Na Jori and Wey Main Chori Chori. Her singing crossed the border into India first on pirated tapes, and then in person. Raj Kapoor used her Ankhiyan Nu Rehen De in Bobby in 1973, in Lata Mangeshkar's voice, and Subhash Ghai used Reshma's own voice in Hero in 1983 for Lambi Judai, the song of long separation that became her signature across India. In 2004 she recorded Ashkan Di Gali Vich Mukaam De Gaya for the Bollywood film Woh Tera Naam Tha.

She performed in India during the 1980s, when the two countries allowed exchanges of artists, and was invited to meet Prime Minister Indira Gandhi. In January 2006 she was a passenger on the inaugural Lahore to Amritsar bus, the first such service linking the two Punjabs since 1947, booking seven of its twenty six seats so her family could travel with her to the land of her birth.

Honours and later life

Pakistan honoured her in her lifetime: the Pride of Performance Award in 1982 and the Sitara-i-Imtiaz, the Star of Excellence, in 2008, among other awards, and admirers named her the Nightingale of the Desert. She made her last home in the Ichhra area of Lahore. She sang in several regional languages, dressed simply with a traditional shawl, and stayed, by every account, unassuming in person despite decades of fame.

Death and legacy

Reshma was diagnosed with throat cancer in the 1980s and lived with the disease for decades, singing when her health allowed. She fell into a coma in October 2013 and died in a Lahore hospital on 3 November 2013, aged about sixty six. The caretaker government of Punjab in Pakistan had elected to pay her medical expenses during her final illness.

Other singers have been open about what they owed her. When her fourth death anniversary was marked in Lahore in 2017, the folk singer Naseebo Lal called her the pride of their community and of the nation, and tributes that year noted that she had been an inspiration in particular for singers from nomad families, among them Naseebo Lal and Farah Lal, who followed her from the shrines and the desert into the recording studio.

Her legacy is the proof that a folk voice needs no conservatory. A nomadic family's daughter from the Rajasthan desert, raised in Karachi and crowned in Lahore, she connected Rajasthan, Sindh and Punjab in one voice, as Radio Pakistan's Murtaza Solangi put it after her death. Younger singers still cover Lambi Judai and Laal Meri, and her own recordings, plain, powerful and unhurried, remain the standard they are measured against.

ਰੇਸ਼ਮਾ (ਲਗਭਗ 1947 ਤੋਂ 3 ਨਵੰਬਰ 2013) ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਸਨ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਨਾ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਨਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਾਲੀਮ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਗਾਹ ਉੱਤੇ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰਵੀਂ, ਬਿਨਾਂ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਲਾਲ ਮੇਰੀ, ਦਮਾ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਜੁਦਾਈ ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਏ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ: ਬੰਜਾਰਾ ਬਚਪਨ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕਰਾਚੀ

ਰੇਸ਼ਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 1947 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਨੇੜੇ ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਤਨਗੜ੍ਹ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲੋਹਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਊਠਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਬੰਜਾਰਾ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀਆਂ ਸਨ, 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਕਰਾਚੀ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਨਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਸਿੰਧ ਦੀਆਂ ਦਰਗਾਹਾਂ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਬੀਤਿਆ। ਦਰਗਾਹ ਉੱਤੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਸਮਾਨ ਹੇਠ, ਭੀੜ ਸਾਹਮਣੇ ਧਮਾਲ ਗਾਉਣ ਨੇ ਉਹ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਪਣ ਘੜਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਣਾਇਆ।

ਰੇਸ਼ਮਾ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ?

ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੰਧ ਦੇ ਸੇਹਵਨ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਕਲੰਦਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਉੱਤੇ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਸਲੀਮ ਗਿਲਾਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ। ਗਿਲਾਨੀ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਲ ਮੇਰੀ ਪਤ ਰੱਖਿਓ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾਈ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ 1968 ਵਿੱਚ। ਇਹ ਗੀਤ ਝੱਟ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੀ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਾਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਤੋਂ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈਆਂ, 1960ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

ਗੀਤ: ਲਾਲ ਮੇਰੀ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਜੁਦਾਈ ਤੱਕ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਗੀਤ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਲਾਮ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਸਜਾਵਟ ਸਿੱਧੇ ਗਾਏ: ਲਾਲ ਮੇਰੀ, ਦਮਾ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ, ਹਾਏ ਓ ਰੱਬਾ ਨਹੀਓਂ ਲਗਦਾ ਦਿਲ ਮੇਰਾ, ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਲ, ਕਿੱਥੇ ਨੈਣ ਨਾ ਜੋੜੀ ਅਤੇ ਵੇ ਮੈਂ ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਭਾਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਇਰੇਟਿਡ ਟੇਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ, ਫਿਰ ਉਹ ਆਪ ਗਈਆਂ। ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਬੌਬੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ, ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਘਈ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਜੁਦਾਈ ਲਈ, ਲੰਬੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਉਹ ਗੀਤ ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਵੋਹ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਥਾ ਲਈ ਅਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਮ ਦੇ ਗਿਆ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬੱਸ ਦੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜੋ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਸੇਵਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਛੱਬੀ ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਬੁੱਕ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਧਰਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।

ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਗਰਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਸਨਮਾਨਿਆ: 1982 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼, ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੂਥਲ ਦੀ ਕੋਇਲ ਕਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਘਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇਛੜਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਇਲਾਕਾਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਸਾਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਾਲ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰ ਰਹੀਆਂ।

ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਸਾ

ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੂੰ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਸਿਹਤ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 3 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਛਿਆਹਟ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸਮੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖਰਚਾ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਰਿਣੀ ਹਨ। 2017 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਬਰਸੀ ਮਨਾਈ ਗਈ, ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਨਸੀਬੋ ਲਾਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦਾ ਮਾਣ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸੀਬੋ ਲਾਲ ਅਤੇ ਫਰਾਹ ਲਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਰਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰੂਥਲ ਤੋਂ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਟੂਡੀਓ ਤੱਕ ਆਈਆਂ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਤੋਂ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਧੀ, ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਛੂਹਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਸੋਲੰਗੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਗਾਇਕ ਅੱਜ ਵੀ ਲੰਬੀ ਜੁਦਾਈ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮੇਰੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ, ਸਾਦੀਆਂ, ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈਆਂ, ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਮਾਪਦੰਡ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।