ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਜੀ (ਦੇਹਾਂਤ 1630) ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੇਵਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਸਤਮ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ 1624 ਤੋਂ 1627 ਦਰਮਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੌਲਸਰ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।
- ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂ
- ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਜੀ
- ਜਨਮ
- ਲਾਹੌਰ (ਮੁਜੰਗ ਪਿੰਡ)
- ਪਿਤਾ
- ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਸਤਮ ਖ਼ਾਨ (ਪਾਲਕ)
- ਅਧਿਆਪਕ
- ਹਜ਼ਰਤ ਮੀਆਂ ਮੀਰ
- ਗੁਰੂ
- ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ
- ਸ਼ਰਨ
- ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇੜੇ
All 9 facts
- ਯਾਦਗਾਰ
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ ਅਤੇ ਕੌਲਸਰ ਸਰੋਵਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
- ਦੇਹਾਂਤ
- 1630
- ਸਮਾਧ
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ
Bibi Kaulan Ji (died 1630) was a devoted disciple of ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ, the sixth Sikh Guru. Born in Lahore and raised in the house of Qazi Rustam Khan, she was drawn to the teachings of Guru Nanak, and when her father sentenced her to death for her faith, she fled to Amritsar under the protection of the Guru. Guru Hargobind Ji dug the Kaulsar Sarovar in her honour between 1624 and 1627, and told devotees to bathe in it before entering the ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ.
Who was Bibi Kaulan Ji?
Bibi Kaulan was born in Lahore, in the village of Mujang, in the early years of the seventeenth century. Accounts differ on her birth. Some say she was born to Hindu parents and adopted as a child by Qazi Rustam Khan, a powerful Muslim cleric of Lahore. Others say she was the Qazi's own daughter. Either way she was raised in the Qazi's house and given an Islamic education under the Sufi saint Hazrat Mian Mir, who lived in the same village and was a known admirer of the Sikh Gurus. Under Mian Mir's guidance she came to love the teachings of ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, and she began to sing Gurbani with a devotion that the older Sikhs of Amritsar remembered for the rest of her life.
How did Bibi Kaulan Ji come to Guru Hargobind Ji?
Her devotion enraged Qazi Rustam Khan, who saw it as apostasy. He tried to turn her from the path of the Gurus, and when she would not turn, he declared her an infidel and sentenced her to death. Her suffering reached ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ through a secret message she sent by a devoted maid. The Guru vowed to protect her, but he did not send an army to Lahore. Instead he advised her to escape on her own, and with her maid's help she fled the Qazi's house at night, escaping through a window. Mian Mir sent her onward with his disciple Abdullah Shah Ji, and Guru Hargobind Ji received her himself at a pre-arranged place and brought her to Amritsar. The Guru gave her a home near the Harmandir Sahib, at a lotus-filled pond then called Fullan Di Dhab, and she spent the rest of her life there in meditation and seva.
What is the Kaulsar Sarovar?
To honour her, Guru Hargobind Ji had the little lotus pond dug out into a full sarovar between 1624 and 1627, under the supervision of ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ, the first head granthi of the Harmandir Sahib. The pool took her name: Kaulsar, from kaul, the Punjabi word for lotus, and sar, a pool. The Guru is said to have called the sarovar her eternal son, and to have directed devotees to bathe in Kaulsar before entering the Amrit Sarovar, a practice many pilgrims still follow. It became one of the five sacred sarovars of Amritsar, and the first Sikh sacred pool to be named after a woman.
How did Bibi Kaulan Ji spend her life in Amritsar?
She lived the rest of her life at Kaulsar, near the Harmandir Sahib and Gurdwara Baba Atal, in prayer and service. She sang kirtan every evening, and the older members of the sangat remembered her voice long after she was gone. She asked for nothing and kept nothing, and the Guru honoured her as a spiritually enlightened soul rather than a mere refugee. Her life at Amritsar was quiet, but it stood for something the Guru wanted the Panth to remember: that faith is proved by how a person lives, not by the house they were born into.
What happened after Bibi Kaulan Ji died?
She died in 1630, three years after the Kaulsar was completed, with Guru Hargobind Ji guiding her in meditation at her final moments. Her samadh stands at the western end of Gurdwara Mata Kaulan, beside the sarovar that carries her name. Some accounts say she was buried near Kartarpur Sahib according to Muslim rites; the widely told version is that she was cremated near Kaulsar. The rescue of Bibi Kaulan had a wider cost. The Qazi's anger at the Guru's protection of her fed the Mughal court's hostility, and in 1634 the Governor of Lahore, Mukhlis Khan, attacked Amritsar with a force of seven thousand. The Guru's army defeated him, and the battle became a turning point in the story of ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ, the Guru's teaching that spiritual and temporal sovereignty go together.
How is Bibi Kaulan Ji remembered today?
Gurdwara Mata Kaulan Sahib still stands beside the Kaulsar Sarovar, a stop on the Amritsar heritage walks, where devotees honour her memory with kirtan and ardas. Her name is also carried by the Mata Kaulan Ji Mission Hospital in Amritsar, founded by the Sri Sukhmani Sahib Sewa Society, and by the Bibi Kaulan Ji Bhalai Kender Trust. Her story is told in Sikh homes as a lesson in fearlessness: a woman who chose her faith over her father's house, and a Guru who protected her without raising a sword. It is also a story of interfaith harmony, since the saint who taught her, Mian Mir, was the same Sufi who had laid the foundation stone of the Harmandir Sahib.
ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਜੀ (ਦੇਹਾਂਤ 1630) ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੇਵਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਸਤਮ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ 1624 ਤੋਂ 1627 ਦਰਮਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੌਲਸਰ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ?
ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁਜੰਗ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿੰਦੂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਤਾਕਤਵਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮ ਗੁਰੂ ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਸਤਮ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਾਜ਼ੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸਨ। ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਤੋਂ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ, ਜੋ ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ। ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਐਸੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਜੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਆਏ?
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੇ ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਸਤਮ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਸਮਝਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਮੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾ ਮੁੜੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ਰ ਐਲਾਨ ਕੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਇੱਕ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਨੌਕਰਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੇ ਗੁਪਤ ਸੁਨੇਹੇ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜ ਨਹੀਂ ਭੇਜੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਭੱਜਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤੈਅ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖ਼ੁਦ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਿਆਂਦਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇੜੇ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤਲਾਅ ਕੋਲ ਘਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਢਾਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਉੱਥੇ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।
ਕੌਲਸਰ ਸਰੋਵਰ ਕੀ ਹੈ?
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ 1624 ਤੋਂ 1627 ਦਰਮਿਆਨ ਛੋਟੇ ਕਮਲ ਤਲਾਅ ਨੂੰ ਖੁਦਵਾ ਕੇ ਪੂਰਾ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਨ। ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਆ: ਕੌਲਸਰ, ਕੌਲ ਤੋਂ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰ, ਭਾਵ ਤਲਾਅ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਲਸਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਰਿਵਾਜ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਸੀ।
ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਬਿਤਾਇਆ?
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਕੌਲਸਰ ਕੋਲ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਨੇੜੇ, ਬੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਕੀਰਤਨ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਾਗੀ ਹੋਈ ਰੂਹ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪੰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰਖਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ: ਕਿ ਧਰਮ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈ।
ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਜੀ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਕੌਲਸਰ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 1630 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਕੋਲ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਥਾਵਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇੜੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਵੱਧ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਥਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੌਲਸਰ ਨੇੜੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੜਕਾਇਆ, ਅਤੇ 1634 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੁਖ਼ਲਿਸ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋੜ ਬਣ ਗਈ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੱਤਾ ਇਕੱਠੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਜੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ ਸਾਹਿਬ ਅੱਜ ਵੀ ਕੌਲਸਰ ਸਰੋਵਰ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੈਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ ਜੀ ਮਿਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ੍ਰੀ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸੇਵਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਕੌਲਾਂ ਜੀ ਭਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਟਰੱਸਟ ਉੱਤੇ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿੱਖ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਵਜੋਂ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਚੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਜਿਸ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਅੰਤਰ-ਧਰਮ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਸੰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਮੀਆਂ ਮੀਰ, ਉਹੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ।
More religion entries to explore
ਸਰੋਤ (3)
ਜੁਗਤੀ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਿਯੋਗ