ਅੱਧਕ

Addak (ਅੱਧਕ, ੱ), also written addhak or adhak in Roman letters, is the Gurmukhi mark that doubles the consonant following it. It changes pronunciation and can distinguish words with different meanings. Punjabi teaching examples include ਸੱਤ, ਹੱਥ and ਨੱਕ. Unlike tippi or bindi, addak is not a nasal sign.

Which consonant does addak double?

Although the mark is written above the line, its effect is on the following consonant. In ਹੱਥ it doubles ਥ, and in ਸੱਪ it doubles ਪ. The technical term for this doubling is gemination. ICANN’s Gurmukhi account says addak usually follows forms with mukta, sihari (ਿ) or aunkar (ੁ).

It is therefore more precise to think of a doubled consonant than simply of reading a whole word louder. The Sikh Association of Sydney’s Punjabi school uses words such as ਅੱਖ (eye), ਨੱਕ (nose), ਸੱਤ (seven) and ਹੱਥ (hand) to practise the sign.

Does every added or missing addak change the meaning?

No. Baldev Singh Cheema’s terminology entry explains both meaning contrasts and spelling variation. It distinguishes ਸਤ, meaning essence or extract, from ਸੱਤ, the number seven. It also records pairs such as ਵਿਚ and ਵਿੱਚ, where the use of addak does not create a different meaning. Context and established spelling still matter.

Recognising and typing addak

Addak is the character ੱ, Unicode U+0A71. Tippi (ੰ, U+0A70) and bindi (ਂ, U+0A02) are different characters used for nasal sounds. They are not substitutes for addak. For the wider writing system, see the Gurmukhi alphabet guide.

ਅੱਧਕ ਕਿਹੜੀ ਧੁਨੀ ਦੂਹਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਿਖਤ ਦੀ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਅਗਲੇ ਵਿਅੰਜਨ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇਹ ਥ ਦੀ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵਿੱਚ ਪ ਦੀ ਧੁਨੀ ਦੂਹਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੂਹਰੇ ਉਚਾਰਨ ਨੂੰ ਦੁੱਤਕਰਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ICANN ਦੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਧਕ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕਤੇ, ਸਿਹਾਰੀ (ਿ) ਜਾਂ ਔਂਕੜ (ੁ) ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਅੱਧਕ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸ਼ਬਦ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਮਝਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਅੰਜਨ ਦੀ ਦੂਹਰੀ ਧੁਨੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਮਝਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਦੀ ਸਿੱਖ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਅੱਖ, ਨੱਕ, ਸੱਤ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਰਥ ਕ੍ਰਮਵਾਰ eye, nose, seven ਅਤੇ hand ਹਨ।

ਕੀ ਹਰ ਅੱਧਕ ਨਾਲ ਅਰਥ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਨਹੀਂ। ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਾਲੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਦੋਵੇਂ ਸਮਝਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਤ ਦਾ ਅਰਥ ਨਿਚੋੜ ਜਾਂ ਸਾਰ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਾ ਅਰਥ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅੰਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚ ਅਤੇ ਵਿੱਚ ਵਰਗੇ ਜੋੜੇ ਵੀ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਧਕ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਅੱਧਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਟਾਈਪਿੰਗ

ਅੱਧਕ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ੱ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਯੂਨੀਕੋਡ U+0A71 ਹੈ। ਨਾਸਕੀ ਧੁਨੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟਿੱਪੀ (ੰ, U+0A70) ਅਤੇ ਬਿੰਦੀ (ਂ, U+0A02) ਵੱਖਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਧਕ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੂਰੀ ਲਿਖਣ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਾਲਾ ਪੰਨਾ ਵੇਖੋ।