ਟਿੱਪੀ

Tippi (ਟਿੱਪੀ, ੰ) is a Gurmukhi sign used for nasal sounds in Punjabi. It appears above the written letters, as in ਕੰਮ and ਇੰਜ. Its use depends on the vowel spelling, so it cannot simply be exchanged with the dot-shaped bindi or the consonant-doubling addak.

Where is tippi used?

In standard modern spelling, tippi is used with mukta, where no vowel sign is written, and with sihari (ਿ). It is also used with aunkar (ੁ) and dulainkar (ੂ) after a consonant. Punjabi University’s teaching material and the technical account published by ICANN describe these patterns. Examples include ਕੰਮ, ਇੰਜ and ਤੂੰ.

The independent vowel letters ਉ and ਊ take bindi instead. A learner should therefore look at the written vowel form, not choose a nasal mark by appearance alone.

Tippi, bindi and addak are different signs

Bindi (ਂ) is the dot-shaped nasal sign, seen in ਮਾਂ. Tippi (ੰ) has a different shape and spelling distribution. Addak (ੱ) marks doubling of the following consonant; it is not a nasal sign. Tippi can also indicate a doubled nasal consonant, as in ਕੰਮ, where the ਮ sound is doubled. Baldev Singh Cheema’s terminology entry explains this additional role.

Reading and typing the sign

In digital text, tippi is the character U+0A70. Bindi is U+0A02 and addak is U+0A71. These are different characters, not interchangeable font styles. For the wider set of letters and vowel signs, see the Gurmukhi alphabet guide.

ਟਿੱਪੀ ਕਿੱਥੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਅਜੋਕੀ ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪੀ ਮੁਕਤੇ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਮਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਸਿਹਾਰੀ (ਿ) ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਅੰਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਗੇ ਔਂਕੜ (ੁ) ਅਤੇ ਦੁਲੈਂਕੜ (ੂ) ਨਾਲ ਵੀ ਟਿੱਪੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪਾਠ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ICANN ਵੱਲੋਂ ਛਾਪੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨੇਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੰਮ, ਇੰਜ ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ।

ਸੁਤੰਤਰ ਸਵਰ ਉ ਅਤੇ ਊ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਬਿੰਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਵਰ ਦਾ ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਨਾਸਕੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਟਿੱਪੀ, ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਵੱਖਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ

ਬਿੰਦੀ (ਂ) ਨੁਕਤੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ ਨਾਸਕੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਵਿੱਚ। ਟਿੱਪੀ (ੰ) ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਅੱਧਕ (ੱ) ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੀ ਧੁਨੀ ਦੂਹਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਨਾਸਕੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ। ਟਿੱਪੀ ਨਾਸਕੀ ਵਿਅੰਜਨ ਦੀ ਦੂਹਰੀ ਧੁਨੀ ਵੀ ਦਰਸਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮ ਦੀ ਧੁਨੀ ਦੂਹਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਾਲੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪੀ ਦਾ ਇਹ ਵਾਧੂ ਕਾਰਜ ਵੀ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਟਾਈਪ ਕਰਨਾ

ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪੀ ਦਾ ਕੋਡ U+0A70 ਹੈ। ਬਿੰਦੀ ਦਾ ਕੋਡ U+0A02 ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦਾ U+0A71 ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖਰੇ ਅੱਖਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਫੌਂਟ ਰੂਪ ਨਹੀਂ। ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਾਲਾ ਪੰਨਾ ਵੇਖੋ।