ਐੜਾ

Aira (ਐੜਾ, ਅ) is the second letter of the Gurmukhi alphabet and the vowel bearer for the a family of vowels. Written alone it is the short vowel ਅ (a). With kanna, dulavan and kanaura it makes ਆ (aa), ਐ (ai) and ਔ (au). It is the only vowel bearer used without a sign.

The second letter

Punjabi University’s school-level dictionary defines aira as the second letter of the Gurmukhi script. Punjabi University’s course groups ੳ, ਅ and ੲ as vowel bearers that have no sound of their own, except that ਅ also stands for the mukta vowel, the short a heard in about.

The Punjab Language Department’s Punjabi encyclopedia calls aira the second vowel letter of the painti and says it is pronounced in the throat. Unicode places ਅ second in the opening row of the Gurmukhi letter order, between ura and iri.

Which vowels aira carries

Punjabi University’s writing rules give ਅ the remaining vowel signs, kanna, dulavan and kanaura, along with tippi and bindi, and say it can also be used without a sign. The Punjab Language Department’s encyclopedia gives the same list: kanna, dulavan, kanaura, tippi, and kanna with bindi.

So ਅ is a, ਆ is aa, ਐ is ai and ਔ is au. Both Punjabi University and Unicode put ai and au on aira, not on iri or ura: ਐ is aira with dulavan and ਔ is aira with kanaura.

Aira at the start of words

The same encyclopedia notes that ਅ placed before a word can show absence or negation, as in ਅਗਿਆਨ (lack of knowledge), or opposition, as in ਅਚੱਲ (immovable). It says Punjabi commonly uses this prefix in three senses: negation, difference and opposition.

Typing aira

In Unicode, aira is U+0A05 GURMUKHI LETTER A. ਆ (U+0A06), ਐ (U+0A10) and ਔ (U+0A14) are encoded as single letters, and Unicode’s Gurmukhi table says not to type them as ਅ plus a vowel sign. For the other letters, see the Gurmukhi alphabet guide.

ਦੂਜਾ ਅੱਖਰ

ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ ਦਾ ਕੋਸ਼ ਐੜੇ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅੱਖਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪਾਠ ੳ, ਅ ਅਤੇ ੲ ਨੂੰ ਮਾਤਰਾ ਵਾਹਕ ਅੱਖਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਧੁਨੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਅ ਮੁਕਤਾ ਸਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ about ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਛੋਟੀ a ਧੁਨੀ ਹੈ।

ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਐੜੇ ਨੂੰ ਪੈਂਤੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਵਰ ਅੱਖਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਕੰਠ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਕੋਡ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਅ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਥਾਂ, ੳ ਅਤੇ ੲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਐੜਾ ਕਿਹੜੇ ਸਵਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ

ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨੇਮ ਅ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੰਨਾ, ਦੁਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਨੌੜਾ, ਨਾਲੇ ਟਿੱਪੀ ਅਤੇ ਬਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਵੀ ਇਹੀ ਸੂਚੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਕੰਨਾ, ਦੁਲਾਵਾਂ, ਕਨੌੜਾ, ਟਿੱਪੀ ਅਤੇ ਕੰਨਾ ਬਿੰਦੀ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅ ਤੋਂ a, ਆ ਤੋਂ aa, ਐ ਤੋਂ ai ਅਤੇ ਔ ਤੋਂ au ਧੁਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਕੋਡ ਦੋਵੇਂ ਐ ਅਤੇ ਔ ਨੂੰ ਐੜੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਈੜੀ ਜਾਂ ਊੜੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ: ਐ ਐੜੇ ਨਾਲ ਦੁਲਾਵਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਔ ਐੜੇ ਨਾਲ ਕਨੌੜਾ।

ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਐੜਾ

ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਗਿਆ ਅ ਅਭਾਵ ਜਾਂ ਨਿਖੇਧ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ, ਜਿਵੇਂ ਅਚੱਲ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਗੇਤਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਨਿਖੇਧ, ਭੇਦ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ।

ਐੜਾ ਟਾਈਪ ਕਰਨਾ

ਯੂਨੀਕੋਡ ਵਿੱਚ ਐੜਾ U+0A05 GURMUKHI LETTER A ਹੈ। ਆ (U+0A06), ਐ (U+0A10) ਅਤੇ ਔ (U+0A14) ਇੱਕੋ ਅੱਖਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਯੂਨੀਕੋਡ ਦੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਾਰਣੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਰਾ ਜੋੜ ਕੇ ਟਾਈਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬਾਕੀ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਾਲਾ ਲੇਖ ਵੇਖੋ।