ਲੂਣਾ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦਾ 1965 ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਲੂਣਾ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਜਵਾਨ ਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਟਾਲਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ, ਗੁਰਮੁਖੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸਮੇਤ- ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂ
- ਲੂਣਾ
- ਲੇਖਕ
- ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ (1936 ਤੋਂ 1973)
- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
- 1965
- ਭਾਸ਼ਾ
- ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ)
- ਰੂਪ
- ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ, ਆਧੁਨਿਕ ਕਿੱਸਾ
- ਆਧਾਰ
- ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਦਿਰ ਯਾਰ ਦੇ ਕਿੱਸਾ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ
All 9 facts
- ਪੁਰਸਕਾਰ
- ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1967, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
- ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ
- ਲੂਨਾ, ਅਨੁਵਾਦ ਬੀ. ਐਮ. ਭੱਲਾ (ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ)
- ਸਥਾਨ
- ਸਿਆਲਕੋਟ, ਪੁਰਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ
ਪਾਤਰ
About the book
Loona is a Punjabi verse play by Shiv Kumar Batalvi, published in 1965, and it is the work that made his name permanent in Punjabi literature. It retells the ancient Punjab legend of Puran Bhagat, the prince of Sialkot who became a wandering holy man, but it tells the story from the side of Loona, the young queen whom the old tellings blamed. Written in lyrical verse, the play is now regarded as a masterpiece of modern Punjabi literature and as the founding work of a modern Punjabi kissa, the long narrative poem reshaped for a new age.
The play won the Sahitya Akademi Award in 1967, and Batalvi became the youngest writer to receive the honour at that time. An English translation by B. M. Bhalla, titled Luna, is published by the Sahitya Akademi, and the play has been staged many times in India and abroad. It stands in this Kosh beside Qissa Puran Bhagat, the older telling of the same legend by the poet Qadir Yar, whose version Batalvi follows and answers.
What is the story of Loona?
In the old legend, Salwan, the king of Sialkot, has a son, Puran, by his first queen, Ichhran. While Puran is still young, the ageing king marries Loona, a girl of a leather working family whom Batalvi places in Chamba. When Puran grows up, a young man of about Loona's own age, Loona falls in love with her stepson. Puran refuses her, holding her to be his mother. Rejected and enraged, Loona accuses Puran before the king of dishonouring her.
Salwan believes the accusation. In the version Batalvi follows, the one told by Qadir Yar, Puran's hands and feet are cut off, and Batalvi ends his play at that maiming, the point beyond which, he wrote, the story stopped convincing him. In the wider folk legend the tale continues: Puran is cast into a well, rescued by a holy man and becomes a wandering ascetic, and years later, when the childless Loona comes to the famous holy man for a blessing, she recognises him, confesses what she did, and is forgiven.
How Batalvi changed the old tale
The old tellings make Loona the villain: a wicked stepmother whose desire destroys a saintly prince. Batalvi reverses the camera. His Loona is a young woman married, against her own wishes, to a king old enough to be her father, and then expected to be a mother to a stepson who is her contemporary. In her own defence, as Batalvi writes it, she is barely older than Puran, he was not born of her womb, and a girl married to a man of her father's age has been wronged before she has wronged anyone. The play does not excuse her false accusation, which still destroys Puran, but it insists that the custom and the court that trapped her share the blame.
Batalvi also changed the story's facts to make them hold together. His Puran is eighteen, not twelve, because, as he wrote in his introduction, accusing a boy of twelve of such a charge makes little sense. His Ichhran, displaced by the second marriage, leaves for her parents' home, as he believed a self respecting queen would. And his Loona is deliberately of low caste, a leather worker's daughter, so her story carries two oppressions at once: she is condemned, the play argues, as a woman, and as a woman of a caste the court held cheap. Critics have called the result a powerful assertion of the feminine and the Dalit point of view.
ਲੇਖਕ
Shiv Kumar Batalvi (1936 to 1973) was born in Bara Pind Lohtian, in what is now Pakistan, and his family settled in Batala after Partition in 1947, which gave him his pen name. His first collection, Piran da Paraga, appeared in 1960, and through the 1960s his sung recitations made him the most beloved young poet in Punjabi, a voice of love, separation and pain. Loona, published when he was in his late twenties, showed he could do more than lyric poetry: it carried off the Sahitya Akademi Award in 1967 and made him, at the time, its youngest recipient. He died in 1973, aged 36. His full story is in his Kosh entry.
Reception and legacy
Loona has kept the standing the award announced. It is counted a masterpiece and a minor classic of modern Punjabi literature, credited with creating a new genre, the modern Punjabi kissa, and it is still staged, studied and argued over, in India and in the diaspora. Its largest legacy is the change of sympathy it forced: after Batalvi, Loona could no longer be read simply as a wicked stepmother, and the Puran story became, permanently, a story about what a forced marriage and a double standard do to a young woman.
For readers coming new to Batalvi, the play is also a natural door into his work. Read it beside his lyrics of separation, Birha Tu Sultan and Mainu Vida Karo, both in this Kosh, and beside the older qissa it answers. The poet who was famous for singing his own longing here sings someone else's, and Punjab has been listening ever since.
ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ
ਲੂਣਾ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਜੋ 1965 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਉਹ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਲੂਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਜਵਾਨ ਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ। ਗੀਤਮਈ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਨਾਟਕ ਅੱਜ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਵੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਕਥਾ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਲਈ ਮੁੜ ਘੜਿਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਬਟਾਲਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਣੇ। ਬੀ. ਐਮ. ਭੱਲਾ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਲੂਨਾ ਹੈ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਟਕ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਮੰਚਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿੱਸਾ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਕਥਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿੱਸਾ ਜੋ ਕਵੀ ਕਾਦਿਰ ਯਾਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਟਾਲਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਲੂਣਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕੀ ਹੈ?
ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਰਾਣੀ ਇੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਪੂਰਨ। ਜਦੋਂ ਪੂਰਨ ਅਜੇ ਛੋਟਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬੁੱਢਾ ਰਾਜਾ ਲੂਣਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਟਾਲਵੀ ਚੰਬਾ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪੂਰਨ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਲੂਣਾ ਦੀ ਹੀ ਉਮਰ ਦਾ ਜਵਾਨ, ਤਾਂ ਲੂਣਾ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਠੁਕਰਾਈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਈ ਲੂਣਾ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਪੂਰਨ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁੱਟਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਲਵਾਨ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਟਾਲਵੀ ਜਿਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਾਦਿਰ ਯਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਟਾਲਵੀ ਆਪਣਾ ਨਾਟਕ ਉਸੇ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਮੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਚਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ: ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਬੇਔਲਾਦ ਲੂਣਾ ਉਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਤ ਕੋਲ ਅਸੀਸ ਲੈਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਕੀਤਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਟਾਲਵੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲੀ
ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਸੇ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਖਲਨਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਟ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਤ ਸੁਭਾਅ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਟਾਲਵੀ ਕੈਮਰਾ ਉਲਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੂਣਾ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਆਸ ਰੱਖੀ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਾਣ ਦੇ ਮਤਰੇਏ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੇ। ਆਪਣੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਬਟਾਲਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਮਸਾਂ ਹੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜੰਮਿਆ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਧੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਉਸ ਦੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਰੀਤ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹਨ।
ਬਟਾਲਵੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਤੱਥ ਵੀ ਬਦਲੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਣਾ ਜਚਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਰਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਹਟਾਈ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਸਵਾਭਿਮਾਨੀ ਰਾਣੀ ਕਰੇਗੀ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੂਣਾ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੀ ਹੈ, ਚਮਾਰ ਦੀ ਧੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਦੋ ਜ਼ੁਲਮ ਢੋਂਦੀ ਹੈ: ਨਾਟਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਔਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਜਾਤ ਦੀ ਔਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਸਸਤਾ ਸਮਝਿਆ ਸੀ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦਾ ਤਾਕਤਵਰ ਬਿਆਨ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ (1936 ਤੋਂ 1973) ਬਾਰਾ ਪਿੰਡ ਲੋਹਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਟਾਲਾ ਆ ਵੱਸਿਆ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਖ਼ੱਲਸ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ, 1960 ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਅਤੇ 1960ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਏ ਕਾਵਿ ਪਾਠਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਜਵਾਨ ਕਵੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਿਆਰ, ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਦਰਦ ਦੀ ਆਵਾਜ਼। ਲੂਣਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀਹਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ, ਨੇ ਵਿਖਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਗੀਤ ਕਾਵਿ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ 1973 ਵਿੱਚ 36 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ ਐਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਵਿਰਸਾ
ਲੂਣਾ ਨੇ ਉਹ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਕਲਾਸਿਕ ਰਚਨਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਧਾ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ, ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਮੰਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਰਸਾ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਉਹ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤੀ: ਬਟਾਲਵੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਸ਼ਟ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਗਈ ਕਿ ਜ਼ਬਰੀ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਾਪਦੰਡ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਟਾਲਵੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਨਾਟਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵੜਨ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਗੀਤਾਂ, ਬਿਰਹਾ ਤੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਤੜਪ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸੁਣਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ
- ਲੂਣਾPunjabi (Gurmukhi) · original, Lahore Book Shop, Ludhiana, 1965ਮੂਲ
- ਲੂਣਾEnglish · translation by B. M. Bhalla, Sahitya Akademiਅਨੁਵਾਦ
ਲੇਖਕ
ਜੁੜੇ ਹੋਏ
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
ਸਰੋਤ (4)
ਜੁਗਤੀ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਿਯੋਗ